Với tinh thần thể chế phải đi trước, vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, vừa mở đường cho phát triển, ngày 24/8/2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 37 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 đã giải quyết những khoảng trống pháp lý trong bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Thay vì chỉ nhìn hành vi có sai hay khác với quy định hay không, cơ chế mới yêu cầu xem xét mục tiêu, động cơ, bối cảnh, hậu quả và hiệu quả thực tế, đồng thời ưu tiên khắc phục bằng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính trước khi xem xét trách nhiệm hình sự. Điều quan trọng, cơ chế này không phải “tấm lá chắn” cho mọi quyết định sai. Bởi vậy, đã đặt ra 5 điều kiện để không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đó là xuất phát từ lợi ích chung; không tham nhũng, vụ lợi; mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí hoặc nếu có thì đã khắc phục hoàn toàn.

PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, nghị quyết này có sự lan tỏa và tác động rất lớn.

“Gốc rễ vấn đề vẫn là động cơ mục đích. Nếu làm đúng quy trình, không vụ lợi thì sẽ được bảo vệ, miễn trừ trách nhiệm kỷ luật của Đảng, miễn trừ trách nhiệm hành chính của chính quyền, nặng hơn nữa là miễn trừ trách nhiệm hình sự nếu có hậu quả nghiêm trọng. Những quy định này sẽ có tác động lan tỏa lớn, là bệ đỡ cho cán bộ đảng viên dấn thân vì lợi ích chung”, PGS.TS Lê Văn Cường phân tích.

Nghị quyết chỉ đi vào cuộc sống khi được chuyển hóa thành hành động ở cơ sở. Với Quảng Ngãi, trong giai đoạn 2026 - 2030, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số và trở thành cực tăng trưởng quan trọng của khu vực miền Trung - Tây Nguyên, điểm tựa pháp lý này sẽ góp phần khơi thông mạnh mẽ nguồn lực con người.

Đổi mới luôn có những yếu tố chưa thể đoán định. Điều này đặc biệt rõ trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, những lĩnh vực mà thử nghiệm và chấp nhận rủi ro là một phần của quá trình phát triển. Một đề tài nghiên cứu có thể thành công, cũng có thể chưa đạt kết quả như kỳ vọng. Điều quan trọng là phải phân biệt rủi ro với sai phạm, đánh giá cả quá trình thực hiện thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.

TS Nguyễn Đình Tuyến, Giám đốc Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi, một nhà khoa học trực tiếp tham gia và đánh giá nhiều dự án ứng dụng trong lĩnh vực y tế cho rằng quá trình nghiên cứu khoa học có cái thành công và có những cái chưa thành công, mà chưa thành công thì gọi là rủi ro, không phải là đánh giá kết quả mà đánh giá cả một quá trình. Phải bảo vệ người làm khoa học, bảo vệ chứ không phải bao che sai phạm, bảo vệ những cá nhân có động lực trong sáng, thực hiện đúng quy trình, dám đổi mới vì lợi ích chung.

Ông Võ Thành Đàng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Ngãi chia sẻ, cơ chế pháp lý do Quốc hội ban hành là điểm tựa để cán bộ yên tâm đổi mới, sáng tạo. Sâu xa hơn, tác động của một quyết định công không dừng lại trong bộ máy nhà nước. Một thủ tục được giải quyết nhanh hơn, một quyết định được đưa ra đúng lúc hay một rào cản được tháo bỏ có thể trở thành thời gian, chi phí và cơ hội phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, thước đo hiệu quả của cơ chế bảo vệ cán bộ không chỉ ở số cán bộ dám làm, mà còn ở những thay đổi mà quyết định ấy tạo ra cho người dân và doanh nghiệp.

“Khi có nghị quyết để bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo vì việc chung thì cán bộ, đặc biệt là cán bộ quản lý nhà nước, sẽ mạnh dạn hơn, năng động, sáng tạo hơn. Khi có nghị quyết, hành lang pháp lý rồi, cán bộ sẽ mạnh dạn giải quyết cho doanh nghiệp để doanh nghiệp kinh doanh phát triển, đóng góp chung vào nền kinh tế”, ông Võ Thành Đàng nêu ý kiến.

Để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, thúc đẩy phát triển, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu thiên niên kỷ, ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 24 về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.

Một trong những đột phá của nghị quyết là đặt tính tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên ở vị trí khởi điểm: dấn thân vì lợi ích chung, trước hết là phẩm chất và trách nhiệm tự thân, không chờ cơ chế “khuyến khích”, “bảo vệ”. Đặc biệt, Đảng ta chuyển mạnh tư duy từ xử lý khi sự việc phát sinh sang chủ động kiến tạo môi trường để cán bộ dám nghĩ, dám làm ngay trong quá trình thực hiện. Điểm tựa được thiết kế từ đầu bằng thể chế, tổ chức và quản trị rủi ro để cán bộ yên tâm hành động thay vì chỉ tháo gỡ vướng mắc khi hậu quả xảy ra.

“Dám nghĩ, dám làm” cũng được kỳ vọng trở thành một văn hóa hành động, năng lực thực thi mới trong Đảng và hệ thống chính trị. Tuy nhiên, cơ chế càng mở cho đổi mới, yêu cầu kiểm soát quyền lực càng chặt chẽ. Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị vào sáng ngày 3/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, đối với việc mới, việc khó, chưa có tiền lệ, cần phải thí điểm có kiểm soát, rõ mục tiêu, phạm vi, thời hạn, nguồn lực, giới hạn rủi ro, giám sát, trách nhiệm; theo chu trình thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện, nhân rộng, luật hóa.

“Trong phân cấp, thí điểm, đổi mới phải bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; nhưng bảo vệ không có nghĩa là miễn trách nhiệm. Kiểm soát quyền lực là để đổi mới đúng hướng, không làm tê liệt sáng tạo. Cơ chế bảo vệ phải bao quát các khâu tham mưu, thẩm định, quyết định, tổ chức thực hiện; bảo vệ đúng người, đúng việc; xử lý nghiêm người vụ lợi, né tránh, cố ý trì hoãn hoặc cản trở đổi mới thuộc thẩm quyền”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ.

Mở rộng không gian cho người dám nghĩ, dám làm, nhưng không mở khoảng trống cho quyền lực bị lạm dụng. Chấp nhận rủi ro của đổi mới, nhưng không để rủi ro trở thành cái cớ cho sai phạm. Khi được thực thi nhất quán từ Trung ương đến cơ sở, những đột phá căn cơ và đồng bộ từ Nghị quyết 24 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 37 của Quốc hội sẽ tháo gỡ "rào cản tâm lý" sợ sai, sợ trách nhiệm cho cán bộ.

Không chỉ bảo vệ mà còn tạo niềm tin để cán bộ hành động, tạo động lực cho doanh nghiệp đổi mới và chuyển hóa quyết tâm chính trị thành những kết quả cụ thể. Từ “dám làm” đến “làm đúng, làm hiệu quả”, sẽ góp phần khơi thông nguồn lực và kiến tạo phát triển, đưa đất nước vững vàng tiến lên trong kỷ nguyên mới.