Tái thiết cuộc sống cho người dân khi thu hồi đất

Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa 14 đã bế mạc chiều 24/8. Tại kỳ họp, Quốc hội đã cho ý kiến lần đầu về Dự án sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Dự án Luật dự kiến tiếp tục được hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10 tới.

Một trong những định hướng quan trọng là chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất. Bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, điều kiện sống ngang bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, đồng thời quan tâm đến sinh kế lâu dài.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy, khi nơi ở mới, sinh kế và những điều kiện thiết yếu của cuộc sống được tính toán ngay từ đầu, việc tạo đồng thuận trong giải phóng mặt bằng cũng thuận lợi hơn.

Theo ghi nhận của phóng viên VTV tại một khu đất trong số được bố trí tái định cư cho người dân, khu đất vốn được quy hoạch là nhà văn hóa, nhưng sau khi sáp nhập tổ dân phố, trở thành quỹ đất dôi dư, nên chính quyền địa phương đã kiến nghị với UBND tỉnh chuyển thành đất tái định cư. Vì thế, người dân được bố trí tái định cư ngay gần nơi ở cũ. Một số quỹ đất vốn là đất đấu giá sạch, vị trí thuận lợi cũng được xin chuyển sang làm đất tái định cư.

Ông Lê Văn Khương, xã Phù Đổng, TP Hà Nội, cho biết: "Cơ sở đang hoạt động ổn định, nay phải phá dỡ, chúng tôi phải thuê thêm kho làm nơi sản xuất cho công nhân. Tuy nhiên, vì lợi ích lâu dài, khi tuyến đường được mở rộng, con cháu mai sau sẽ được hưởng".

"Để tạo sự đồng thuận của người dân, trước hết cần sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động; đồng thời giải quyết tốt các đề xuất, kiến nghị và hỗ trợ người dân ổn định đời sống", ông Nguyễn Đức Mạnh, Phó Chủ tịch UBND phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, cho biết.

Việc "tái thiết cuộc sống" thể hiện ở một nơi ở mới ổn định, có việc làm, có nguồn thu nhập lâu dài… Đây là yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận và đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Sửa Luật Đất đai: Bồi thường thu hồi đất hướng tới ổn định cuộc sống lâu dài

Giải phóng mặt bằng vốn là điểm nghẽn lớn nhất của hầu hết các dự án. Chính sách bồi thường khi thu hồi đất đang được đề xuất trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) theo cách tiếp cận mới, không chỉ hướng tới giải quyết quyền lợi trước mắt, mà còn quan tâm hơn đến cuộc sống và sinh kế lâu dài của người dân... Nhiều ý kiến nhận định, chính sách này sẽ có tác động rất tích cực khi giúp giảm thiểu tranh chấp và tạo sự đồng thuận.

Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, cho rằng: "Đây là định hướng có tầm nhìn sâu rộng, thể hiện quan điểm đặt quyền lợi người dân lên hàng đầu. Vì vậy, các nhà lập pháp cần cụ thể hóa định hướng này thành những tiêu chí có thể đo lường được khi Luật Đất đai mới đi vào cuộc sống".

Ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tư vấn bất động sản, cho biết: "Định hướng này rất quan tâm đến người được đền bù, giúp họ có cuộc sống tốt hơn, nơi ở mới tốt hơn và tạo việc làm. Khi đó, chính sách sẽ bền vững hơn."

Gỡ điểm nghẽn định giá đất

Bên cạnh khâu giải phóng, bồi thường hỗ trợ tái định cư... khâu xác định tiền sử dụng đất sắp tới đây được kỳ vọng sẽ được tháo gỡ quyết liệt hơn, nhờ những chuyển biến mới từ Luật đất đai (sửa đổi). Dự thảo đề xuất sử dụng bảng giá, hệ số điều chỉnh để tính tiền thu ngân sách từ đất đai. Đây là giải pháp đề xuất thay cho phần lớn phương pháp xác định giá đất cụ thể trước - vốn là nguyên nhân khiến các địa phương phải tính giá đất rất cao, theo giá thị trường, làm tăng chi phí, đẩy giá bán nhà liên tục tăng.

Theo phản ánh từ các doanh nghiệp, thời gian qua, nhiều dự án đã phải chịu tính giá đất rất cao, theo giá thị trường. Từ đó, khiến giá đầu vào tăng, cộng với chi phí vốn vay, thủ tục kéo dài, đẩy giá bán nhà tăng cao.

Ông Mẫn Ngọc Anh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Hanaka, cho rằng: "Khi tiền sử dụng đất và giá đất tăng cao, người dân càng khó tiếp cận đất ở. Vì vậy, cần định giá đất phù hợp, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân".

Theo định hướng sửa đổi Luật, Nhà nước sẽ quyết định giá đất trên cơ sở dữ liệu, phương pháp khoa học, công khai, minh bạch, kết nối liên thông dữ liệu đất đai và các dữ liệu chuyên ngành. Các địa phương đề xuất, để xác định giá đất, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và rút ngắn quy trình, thủ tục hành chính, tránh tình trạng kéo dài hàng năm mỗi lần giao đất hay chờ định giá đất.

Ông Phí Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, cho biết: "Tới đây sẽ phân cấp mạnh hơn cho chính quyền địa phương, đặc biệt cấp xã, trong điều chỉnh bảng giá đất và hệ số điều chỉnh linh hoạt, giúp cập nhật kịp thời biến động, phù hợp thực tiễn".

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh, cho rằng: "Chúng tôi tin tưởng Luật Đất đai mới sẽ thúc đẩy phát triển, điều tiết thị trường bất động sản, góp phần kéo giảm giá nhà và tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền có chỗ ở".

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, tính đến 31/7, cả nước có hơn 4.600 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc. Trong đó, nhiều dự án bất động sản đang gặp khó khăn, vướng mắc, triển khai chậm do khó xác định phương pháp định giá đất theo giá thị trường.

Bởi vậy, những định hướng trong việc sửa đổi Luật Đất đai, cùng lúc với Luật Nhà ở, Luật kinh doanh bất động sản được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết những điểm nghẽn của thị trường, khơi thông nguồn lực khổng lồ từ các dự án đang dở dang, chậm tiến độ, kéo giảm giá nhà đất.