Không phải mọi khu du lịch, khu di sản đều có thể chuyển giao quyền khai thác

Tại phiên thảo luận tại Tổ Ninh Bình - TP Huế về dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi, đại biểu Bùi Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý, quyền thu phí và trách nhiệm bảo tồn khi đấu giá quyền khai thác tại các khu du lịch, khu di sản. Theo đại biểu, giá trúng đấu giá không phải căn cứ để tự ý tăng phí đối với khách tham quan; việc khai thác phải gắn với bảo vệ di sản, cảnh quan và lợi ích cộng đồng.

Tập trung vào vấn đề đấu giá quyền khai thác, quyền thu phí đối với tài sản gắn với khu du lịch, khu di sản, đại biểu cho rằng đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong huy động nguồn lực phát triển du lịch. Tuy nhiên, cơ chế này cần được thiết kế chặt chẽ để vừa nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công, vừa bảo đảm yêu cầu bảo tồn di sản và lợi ích cộng đồng.

Theo đại biểu Bùi Văn Mạnh, pháp luật hiện hành đã có những quy định làm cơ sở cho việc khai thác tài sản công. Luật Quản lý, sử dụng tài sản công quy định về chuyển nhượng quyền thu phí sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng, cho thuê quyền khai thác và chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác gắn với đầu tư nâng cấp, mở rộng. Trong khi đó, Luật Du lịch quy định việc thu phí tại điểm du lịch theo pháp luật; Luật Di sản văn hóa cho phép khai thác di sản phục vụ kinh doanh, dịch vụ, du lịch nhưng phải tuân thủ những yêu cầu, giới hạn nhất định.

Vấn đề đặt ra là phải làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và bảo đảm sự đồng bộ giữa các luật. Không thể chỉ dựa vào quy định chung về khai thác tài sản kết cấu hạ tầng để suy ra rằng mọi khu du lịch, khu di sản đều được chuyển giao toàn bộ quyền khai thác hoặc quyền thu phí.

Thực tế, một khu du lịch có thể bao gồm di tích, cảnh quan tự nhiên, đất đai, tài sản công phục vụ tham quan và công trình dịch vụ thuộc nhiều chủ thể khác nhau. Mỗi loại tài sản có chế độ pháp lý riêng. Vì vậy, trước khi tổ chức đấu giá, cần xác định cụ thể tài sản nào, quyền nào được phép chuyển giao; cơ quan nào có thẩm quyền quyết định; phạm vi, thời hạn và giới hạn khai thác ra sao. Đại biểu đề nghị rà soát Điều 3, Điều 5 của dự thảo luật, làm rõ sự liên thông với pháp luật chuyên ngành, tránh để địa phương tự xác định hoặc suy rộng quyền từ những quy định chưa đầy đủ.

Đáng chú ý, người trúng đấu giá không đương nhiên có quyền xây dựng, thay đổi công năng, can thiệp vào di tích, cảnh quan hoặc thay thế trách nhiệm quản lý nhà nước về di sản.

Làm rõ quyền thu phí, tránh biến giá trúng đấu giá thành áp lực tăng phí

Một nội dung được đại biểu nhấn mạnh là cần phân biệt rõ giữa cho thuê cơ sở dịch vụ, cho thuê quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng, chuyển nhượng quyền thu phí và thuê đơn vị thực hiện việc bán vé, thu tiền hộ.

Theo đó, khi giao doanh nghiệp tổ chức bán vé, thu phí, phải xác định rõ doanh nghiệp chỉ thực hiện dịch vụ thu tiền và hưởng chi phí dịch vụ, hay được nhận chuyển nhượng quyền thu phí trong một thời hạn theo cơ chế pháp luật cho phép. Quyền tổ chức thu không đồng nghĩa với quyền tự quyết mức thu hoặc mặc nhiên được hưởng toàn bộ nguồn thu.

Đại biểu cũng lưu ý cần tách bạch phí tham quan theo pháp luật về phí, lệ phí với giá dịch vụ vận chuyển, hướng dẫn, trải nghiệm và các dịch vụ khác. Việc gộp nhiều khoản vào một vé không làm thay đổi bản chất pháp lý của từng khoản thu.

Đối với chuyển nhượng quyền thu phí, mức thu áp dụng, đối tượng miễn, giảm, cơ chế nộp và quản lý nguồn thu cần được công khai. Giá trúng đấu giá là nghĩa vụ tài chính của bên nhận quyền theo phương án và hợp đồng, không phải căn cứ để tự ý tăng phí đối với khách tham quan.

Đề xuất này hướng tới việc hạn chế nguy cơ nhầm lẫn giữa nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp với quyền thu tiền từ người dân, du khách, đồng thời bảo đảm cơ chế thu phí được thực hiện đúng quy định.

Bảo tồn di sản phải là điều kiện bắt buộc trong hồ sơ đấu giá

Theo ông Bùi Văn Mạnh, hiệu quả khai thác tài sản gắn với di sản không thể chỉ được đánh giá bằng nguồn thu. Chất lượng phục vụ, bảo vệ cảnh quan, môi trường và lợi ích cộng đồng cũng phải là những tiêu chí quan trọng. Do đó, hồ sơ đấu giá cần công khai phạm vi khai thác, công năng được phép, thời hạn, giới hạn lượng khách khi có quy định, yêu cầu bảo vệ môi trường, nghĩa vụ duy tu, bảo dưỡng và điều kiện bàn giao tài sản.

Các điều kiện này phải có căn cứ pháp luật, được phê duyệt đúng thẩm quyền và áp dụng bình đẳng, tránh tình trạng đặt thêm yêu cầu tùy ý gây hạn chế cạnh tranh. Những yêu cầu chuyên ngành cần được xác định hợp pháp trước khi tổ chức cạnh tranh về giá giữa các chủ thể đáp ứng điều kiện.

Đại biểu đồng thời đề nghị làm rõ cách xác định giá khởi điểm và nghĩa vụ tài chính đối với quyền khai thác dài hạn. Giá trị quyền khai thác phụ thuộc vào thời hạn, nguồn thu được phép hưởng, chi phí vận hành, nghĩa vụ bảo dưỡng và các giới hạn bảo tồn.

Việc định giá cần có đầy đủ dữ liệu, tránh thất thoát tài sản công hoặc tạo ra áp lực tài chính khiến bên nhận quyền tìm cách khai thác quá mức.

Minh bạch nguồn thu, phân định rõ đấu giá và lựa chọn nhà đầu tư

Một yêu cầu khác là phải quy định cụ thể trách nhiệm kiểm tra, giám sát, cơ chế vé điện tử, đối soát nguồn thu, nghĩa vụ bảo vệ tài sản, xử lý vi phạm, chấm dứt hợp đồng và bàn giao khi kết thúc thời hạn khai thác. Hợp đồng cũng cần dự liệu cách xử lý trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh mức phí, thay đổi chính sách miễn, giảm hoặc hạn chế tham quan để bảo tồn di sản, bảo đảm an toàn. Nguyên tắc xử lý phải được công khai từ trước, tránh thương lượng tùy nghi sau đấu giá làm thay đổi lợi ích và điều kiện cạnh tranh ban đầu.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị phân định rõ đấu giá quyền tài sản với lựa chọn nhà đầu tư và đối tác theo cơ chế hợp tác công tư. Việc lựa chọn phương thức phải căn cứ bản chất giao dịch, loại tài sản và quy định pháp luật áp dụng. Không thể chỉ dựa vào việc có nghĩa vụ đầu tư để kết luận phải chuyển sang đấu thầu hoặc hợp tác công tư.

Đối với các hợp đồng đang thực hiện, cần có quy định chuyển tiếp phù hợp, xác định căn cứ xử lý theo thời điểm giao kết và pháp luật liên quan, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.

Từ thực tiễn Ninh Bình, ông Bùi Văn Mạnh nhấn mạnh việc huy động nguồn lực phát triển du lịch phải đi cùng bảo tồn di sản, bảo vệ thiên nhiên và sinh kế người dân. Quyền khai thác cần gắn với trách nhiệm gìn giữ di sản, được cụ thể hóa bằng nghĩa vụ rõ ràng và cơ chế giám sát trong hợp đồng.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng làm rõ quy định thuộc Luật Đấu giá tài sản và những nội dung cần đồng bộ trong pháp luật chuyên ngành. Mục tiêu là tạo cơ sở pháp lý minh bạch để địa phương khai thác hiệu quả tài sản, thu hút nguồn lực xã hội, đồng thời giữ vững yêu cầu bảo tồn và lợi ích công cộng. Một cơ chế đấu giá hiệu quả tại khu du lịch, khu di sản, theo đại biểu, phải bảo đảm công khai trong lựa chọn, rõ ràng về trách nhiệm thực hiện và bền vững trong quá trình khai thác.