Cải cách mạnh công cụ đánh giá tác động môi trường

Theo ông Tăng Thế Cường - Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)việc xây dựng dự án luật được triển khai trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chương trình lập pháp năm 2026, cùng với phân công của Thủ tướng Chính phủ. Dự kiến, dự án luật sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Trong thời gian qua, Cục Môi trường đã tiến hành tổng kết, đánh giá toàn diện việc thực hiện Luật BVMT năm 2020, kế thừa kết quả giám sát của Quốc hội, đồng thời tham vấn ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học để đề xuất các nội dung sửa đổi phù hợp với thực tiễn.

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là cải cách công cụ đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Theo đó, số lượng đối tượng phải thực hiện ĐTM sẽ được cắt giảm đáng kể thông qua việc đơn giản hóa phân loại dự án từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm, đồng thời loại bỏ một số tiêu chí về yếu tố nhạy cảm môi trường.

Các dự án quy mô nhỏ, ít nguy cơ gây ô nhiễm hoặc nằm trong khu, cụm công nghiệp sẽ không phải thực hiện ĐTM. Thay vào đó, việc đánh giá sẽ tập trung vào các dự án có nguy cơ cao như khai thác khoáng sản độc hại, nhiệt điện than, lọc hóa dầu, dệt nhuộm…

Bên cạnh đó, quy trình thẩm định cũng được đơn giản hóa theo hướng phân loại theo mức độ rủi ro. Dự án có nguy cơ cao phải thẩm định và phê duyệt; dự án mức trung bình chỉ cần thẩm định để ra thông báo; còn dự án ít rủi ro chỉ cần đăng ký môi trường hoặc xin cấp giấy phép trước khi triển khai.

Cắt giảm thủ tục cấp giấy phép môi trường

Dự thảo luật đề xuất tăng cường phân quyền cho địa phương trong giải quyết thủ tục hành chính về môi trường. Theo ước tính, khoảng 90% hồ sơ ĐTM sẽ được chuyển về cho địa phương xử lý, thay vì tập trung ở cấp bộ như hiện nay.

Cơ quan trung ương sẽ chỉ tập trung giải quyết các dự án quy mô lớn, có tác động liên vùng, liên quan đến điều ước quốc tế hoặc do Quốc hội, Thủ tướng quyết định chủ trương đầu tư.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc cắt giảm đối tượng phải cấp giấy phép môi trường, trong đó bổ sung nhóm không phải xin phép như các trụ sở cơ quan công ích.

Quy trình cấp phép cũng được chia thành hai hình thức: rút gọn và đầy đủ, tùy theo mức độ tác động của dự án. Với các dự án ít phát thải, thủ tục sẽ được thực hiện hoàn toàn trực tuyến, không cần hội đồng thẩm định hay kiểm tra thực tế, qua đó rút ngắn thời gian và giảm chi phí.

Đặc biệt, dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải sau khi được cấp phép. Thay vào đó, doanh nghiệp sẽ được trao quyền chủ động nhưng phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc tuân thủ các quy chuẩn môi trường ngay từ khi vận hành.

Bổ sung cơ chế khuyến khích, tăng tính thực chất

Ngoài các nội dung cải cách thủ tục, dự thảo luật cũng cụ thể hóa quy định về đánh giá sơ bộ tác động môi trường, giúp cơ quan quản lý có thêm căn cứ xem xét chấp thuận chủ trương đầu tư.

Đồng thời, luật bổ sung cơ chế khuyến khích các tổ chức chính trị - xã hội tham gia phát triển chương trình nhãn sinh thái Việt Nam. Các sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận sẽ được hưởng ưu đãi, góp phần thúc đẩy tiêu dùng bền vững.

Theo đánh giá, những sửa đổi lần này hướng tới mục tiêu cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời tạo môi trường đầu tư thông thoáng hơn trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.