Điểm cao chưa đủ, phải chứng minh năng lực thật

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 mới đây, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng. Theo Bộ trưởng, khi tỷ lệ người học đại học tăng, cần chú trọng hơn đến chất lượng công bố khoa học, việc làm và đóng góp của người học sau tốt nghiệp.

Trong báo cáo về nhiệm vụ năm học 2026-2027, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, nêu rõ yêu cầu “Học thật, thi thật, chất lượng thật” phải được cụ thể hóa bằng việc đánh giá mức đạt chuẩn đầu ra, kiểm soát lạm phát điểm số và bảo đảm văn bằng phản ánh đúng năng lực của người học. Cùng với đó là tăng công khai, hậu kiểm và kiểm định độc lập dựa trên kết quả đầu ra và rủi ro.

Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu sinh viên đạt điểm cao, mà ở chỗ điểm số có phản ánh đúng năng lực người học hay không.

Nếu kiểm tra, đánh giá chủ yếu yêu cầu ghi nhớ, sinh viên có thể tập trung đáp ứng yêu cầu của bài thi. Trong khi đó, nếu chuẩn đầu ra yêu cầu khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề, thực hành nghề nghiệp và thích ứng với công nghệ mới, những năng lực này cũng phải được kiểm chứng trong quá trình đào tạo.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 yêu cầu các trường đổi mới từ chuẩn đầu ra, chương trình đến cách dạy, học và thi. Ông cho rằng trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, nếu không đổi mới, giáo dục đại học có thể rơi vào tình trạng “đào tạo hôm nay cho yêu cầu của ngày hôm qua”. Phó Thủ tướng nhấn mạnh: “thi kiểu nào thì học kiểu đấy”.

Phó Thủ tướng đồng thời chỉ ra một số điểm nghẽn như chất lượng giữa các cơ sở giáo dục đại học còn chênh lệch; một số trường mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và điều kiện bảo đảm chất lượng; việc dự báo nhu cầu và điều chỉnh quy mô đào tạo chưa được quan tâm đúng mức. Ông dẫn tới thực tế có sinh viên tốt nghiệp nhưng không có việc làm hoặc làm không đúng chuyên môn.

Những vấn đề này cho thấy kiểm soát điểm số không thể chỉ là điều chỉnh tỷ lệ điểm cao. Cách đánh giá phải đủ khả năng xác nhận năng lực mà người học thực sự đạt được.

Tốt nghiệp, loại giỏi nhưng có đạt chuẩn đầu ra?

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, năm học 2026-2027 cần tăng cường quản trị theo chuẩn và chỉ số chất lượng, bảo đảm chuẩn đầu ra, vận hành hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong, chú trọng dữ liệu người học và trách nhiệm giải trình.

Với yêu cầu “học thật, thi thật, chất lượng thật”, các trường phải đánh giá mức đạt chuẩn đầu ra, kiểm soát lạm phát điểm số, bảo đảm văn bằng phản ánh đúng năng lực; đồng thời tăng công khai, hậu kiểm và kiểm định độc lập theo kết quả đầu ra, rủi ro.

Điều này đặt ra yêu cầu chuẩn đầu ra không thể chỉ được công bố trong chương trình đào tạo. Nhà trường phải có cách kiểm chứng xem sinh viên đã thực sự đạt những năng lực mà chương trình cam kết hay chưa.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân yêu cầu các trường đối chiếu chuẩn đầu vào với đầu ra, năng lực nghề nghiệp và phản hồi của người sử dụng lao động. Trong bối cảnh AI tác động đến việc dạy và học, việc kiểm chứng năng lực có thể được thực hiện qua thực hành, dự án, vấn đáp và những hình thức đánh giá phù hợp.

Theo hướng này, tỷ lệ tốt nghiệp hay tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi không thể là những chỉ báo duy nhất để nhìn nhận chất lượng. Cần xác định người học có đạt chuẩn đầu ra và có đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp hay không.

Đây cũng là lý do kiểm soát “lạm phát điểm số” phải đi cùng đổi mới kiểm tra, đánh giá. Nếu chỉ điều chỉnh tỷ lệ điểm cao mà không thay đổi cách đánh giá, việc xác định năng lực thực của người học vẫn khó đầy đủ.

Từ tuyển sinh đến việc làm, phải kiểm chứng chất lượng

Nghị quyết 71-NQ/TW được xác định là một trong những nghị quyết trụ cột đối với phát triển giáo dục đại học. Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Bộ GD-ĐT cho biết toàn hệ thống bước vào năm học mới sau một năm thực hiện Nghị quyết 71 và tiếp tục triển khai các nhiệm vụ theo nghị quyết này.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện, tạo ra kết quả cụ thể, thực chất; trong đó tập trung triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW, Luật Giáo dục đại học, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và các chính sách đã ban hành.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng yêu cầu quản trị chất lượng theo kết quả đầu ra, bằng tiêu chuẩn, dữ liệu, công khai và hậu kiểm. Các cơ sở đào tạo phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của dữ liệu và chất lượng đào tạo; quy mô tuyển sinh, mở ngành phải phù hợp với năng lực thực tế.

Ở góc độ quản trị dữ liệu, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo cho biết một nhiệm vụ được đặt ra là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, bộ chỉ số cốt lõi phát triển giáo dục đại học và theo dõi người tốt nghiệp.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng chỉ ra dữ liệu về người học, đội ngũ và việc làm hiện chưa đồng bộ để phục vụ quản trị và dự báo. Ông yêu cầu tạo đột phá trong quản trị bằng dữ liệu, xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đại học “đúng, đủ, sạch, thống nhất, dùng chung”.

Như vậy, chất lượng đào tạo được đặt trong một chuỗi liên tục: từ đầu vào, quá trình học tập, kiểm tra đánh giá đến kết quả sau tốt nghiệp.

Điểm số cần phản ánh quá trình học tập; chuẩn đầu ra phải được kiểm chứng; bằng cấp phải gắn với năng lực. Đồng thời, dữ liệu về người tốt nghiệp, việc làm và đóng góp sau đào tạo có thể trở thành một trong những căn cứ để nhà trường nhìn lại chất lượng chương trình.

Từ yêu cầu “học thật, thi thật, chất lượng thật” đến định hướng triển khai Nghị quyết 71, vấn đề đặt ra với giáo dục đại học vì thế không chỉ là có bao nhiêu sinh viên đạt điểm cao. Câu hỏi quan trọng hơn là người học thực sự biết gì, làm được gì và năng lực đó có đáp ứng yêu cầu của xã hội sau khi tốt nghiệp hay không.