Khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và trách nhiệm môi trường là yêu cầu bắt buộc đối với người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, điều này sẽ định đến sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường thế giới.

Trong phần tiếp theo của loạt bài “Nâng sức chống chịu cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam”, phóng viên Đài TNVN khu vực ĐBSCL sẽ làm rõ việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng cơ sở dữ liệu sẽ là hướng đi phù hợp, giúp các doanh nghiệp hình thành những vùng nguyên liệu minh bạch, đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường.

Các vụ điều tra phòng vệ thương mại luôn tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian, nhân lực và chi phí để chuẩn bị hồ sơ, giải trình với cơ quan điều tra.

Theo ông Trần Lam Sơn, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Xuất nhập khẩu Thiên Minh, việc Mỹ áp dụng mức thuế cao đối với nhiều sản phẩm gỗ của Trung Quốc đã thúc đẩy làn sóng dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam. Đây là cơ hội để ngành gỗ mở rộng xuất khẩu, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ hàng hóa Việt Nam bị điều tra lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại nếu doanh nghiệp không kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu và quá trình sản xuất.

Để phát triển bền vững ngành nghề, giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, việc phát triển vùng nguyên liệu là định hướng chiến lược hiện nay. Hiện, hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCMđang phát triển vùng nguyên liệu tại ĐBSCL nhằm thay thế một số loại gỗ nhập khẩu để đáp ứng yêu cầu truy xuất xuất xứ của thị trường quốc tế.

Trước những rào cản về phòng vệ thương mại tại các thị trường, ông Trần Lam Sơn cho rằng, cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp nhằm kịp thời chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm và thống nhất phương án xử lý, góp phần bảo vệ ngành gỗ Việt Nam trước các rào cản thương mại ngày càng gia tăng.

Theo ông Sơn: "Ngành chế biến gỗ của Việt Nam, chúng tôi đang phát triển xuống đồng bằng sông Cửu Long là cây gáo trắng và sắp tới thì gáo trắng nó phù hợp với đồng bằng sông Cửu Long và sau khi chúng ta làm ra chúng ta để lớp mặt thì giải quyết được bài toán rất là tốt và cũng sẽ là chủ động trong chuỗi cung ứng. Đây là những thông tin, những giải pháp hoàn thành chế biến gỗ và thủ công mỹ nghệ TP.HCM cùng với tất cả các doanh nghiệp cũng sẽ cố gắng chủ động trong nguồn nguyên liệu".

Công tác quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực phòng vệ thương mại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu. Đây không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người sản xuất.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, thời gian qua địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và các yêu cầu của thị trường nhập khẩu để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân cùng nắm bắt, thực hiện. Cùng với đó, triển khai rà soát, chuẩn hóa toàn bộ hệ thống mã số vùng trồng theo quy định mới; kiên quyết thu hồi những mã số không còn hoạt động hoặc không đáp ứng yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng quản lý.

Theo ông Bình, Vĩnh Long cũng đang phối hợp với doanh nghiệp và người dân mở rộng các vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu. Việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn không chỉ nâng cao chất lượng nông sản mà còn tạo cơ sở dữ liệu đầy đủ để phục vụ truy xuất nguồn gốc khi có yêu cầu từ các cơ quan chức năng nước nhập khẩu.

Ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng, minh bạch dữ liệu đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Chính vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất sẽ góp phần kết nối chặt chẽ hơn giữa nông dân và doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch của chuỗi giá trị nông sản. Đây được xem là giải pháp phòng vệ thương mại hiệu quả và bền vững nhất đối với nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

"Công tác quản lý mã số vùng trồng, mã số đóng gói hiện nay chúng tôi đều thực hiện qua cổng thông tin dịch vụ của cục trồng trọt, hiện nay có thể truy xuất từng vùng, từng doanh nghiệp, đến tọa độ luôn. Hướng tới Bộ cũng sẽ ra mắt cổng truy xuất nguồn gốc có thể tới từng lô hàng hóa.

Thời gian tới chuẩn hóa các vùng trồng, kết nối người dân, doanh nghiệp thông qua mã số vùng trồng thì doanh nghiệp liên kết chặt chẽ hơn với nông dân để quản lý vùng trồng của họ đã làm ra, thì đây là nền tảng căn bản để chúng ta phòng vệ thương mại trong thời gian tới" - ông Bình nhấn mạnh.

Trước xu hướng gia tăng các vụ việc phòng vệ thương mại trên thế giới, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp đều đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, mức độ chủ động của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa.

Ông Hứa Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ cho biết, hiện nay nhiều doanh mới chỉ dừng lại ở việc nắm bắt thông tin, chưa chủ động xây dựng các giải pháp phòng ngừa và ứng phó các vụ việc phòng vệ thương mại.

Theo thống kê, thành phố Cần Thơ có rất nhiều doanh nghiệp xuất khẩu ở các ngành hàng chủ lực như gạo, thủy sản và trái cây. Trong thời gian qua, một số doanh nghiệp trong khu vực đã bị điều tra phòng vệ thương mại. Qua quá trình phối hợp với Bộ Công Thương và Cục Phòng vệ thương mại, những doanh nghiệp có sự chuẩn bị tốt về hồ sơ, dữ liệu và hệ thống quản trị đều thuận lợi hơn trong quá trình giải trình với cơ quan điều tra nước ngoài. Ngược lại, sự bị động có thể dẫn đến nguy cơ bị áp dụng mức thuế bất lợi.

Với vai trò trung tâm vùng ĐBSCL, Cần Thơ có hệ thống doanh nghiệp vừa thu mua nguyên liệu, vừa chế biến và xuất khẩu, cùng điều kiện sản xuất thuận lợi cho nhiều mặt hàng nông sản chủ lực. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do và giảm thiểu rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại, doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu hiện đại, minh bạch thông tin và hoàn thiện chuỗi cung ứng.

Ông Hứa Trường Sơn nhấn mạnh, trong thời gian tới Sở Công Thương thành phố sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hệ thống dữ liệu, cập nhật quy định pháp luật và nâng cao năng lực ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại, góp phần giúp doanh nghiệp tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu.

"Chuyển đổi số toàn diện, cái thứ hai cập nhật dữ liệu mang tính hiện đại, cái thứ ba cung cấp thông tin phải minh bạch. Có những vấn đề này thì doanh nghiệp mới có những cơ hội tiếp cận được thương mại hóa toàn cầu, không khéo vài năm nữa những doanh nghiệp không theo kịp đó là mai một, chúng ta không phát triển được" - ông Sơn cho biết.

Việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, ứng dụng công nghệ số và hình thành hệ thống dữ liệu minh bạch đang giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của đối tác nhập khẩu cũng như các cơ quan điều tra nước ngoài.

Trong phần cuối của loạt bài, chúng tôi sẽ phân tích những giải pháp nâng cao năng lực phòng vệ thương mại cho doanh nghiệp, từ cơ chế cảnh báo sớm, hoàn thiện hệ thống pháp lý đến xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, chủ động thích ứng với xu hướng thương mại toàn cầu.

Bài 1: Khi phòng vệ thương mại trở thành xu thế toàn cầu