Logistics ĐBSCL: Điểm nghẽn khiến chi phí nông sản tăng cao

Dịch vụ logistics Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ổn định từ 14% - 16% mỗi năm, đóng vai trò quan trọng cho kim ngạch xuất nhập khẩu của quốc gia. Tuy nhiên, dịch vụ logistics của Việt Nam đang phải đối mặt với "điểm nghẽn" khi chi phí đang chiếm khoảng 16,5% GDP, cao hơn so với mức trung bình của thế giới. Nguyên nhân là hạ tầng kho bãi, bến cảng, năng lực của doanh nghiệp còn yếu, thiếu vốn và công nghệ.

Tại vùng ĐBSCL, nơi đóng vai trò quan trọng về xuất khẩu thủy sản, trái cây, lúa gạo của cả nước nhưng dịch vụ logistics chưa đáp ứng được nhu cầu. Ngoài ra, các tuyến cao tốc trục dọc và trục ngang hiện tại chưa thể khơi thông dòng chảy cho hàng hóa nông sản. Cùng với đó, hệ thống luồng hàng hải bị bồi lắng khiến tàu container trọng tải lớn không thể vận chuyển hàng hóa.

Thực trạng thấy rõ là điểm nghẽn về kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch, năng lực bốc xếp và thiếu các trung tâm kiểm định, chiếu xạ quốc tế khiến hàng hóa vùng ĐBSCL phải vận chuyển lên TP. Hồ Chí Minh và cảng Cái Mép - Thị Vải để xuất khẩu. Điều này khiến nông sản vùng ĐBSCL phát sinh chi phí logistics từ 10% - 40%, giảm sức cạnh tranh.

Ông Trần Lê Trung, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Cần Thơ cho biết, với vị trí trung tâm vùng ĐBSCL, Cần Thơ có hệ thống đường bộ, đường thủy và hàng không, cùng mạng lưới cảng biển, cảng sông và các khu công nghiệp. Tuy nhiên, hạ tầng logistics và kết nối liên vùng vẫn chưa đồng bộ. Cùng với đó, dù ĐBSCL có lợi thế về đường thủy nội địa nhưng hơn 70% lượng hàng hóa nông sản vẫn phải vận chuyển bằng đường bộ, làm gia tăng chi phí logistics.

Ông Trần Lê Trung phân tích, thực trạng đang diễn ra là Cần Thơ đang thiếu nguồn nhân lực logistics chất lượng cao, nhất là nhân lực về quản trị chuỗi cung ứng, vận hành logistics và ứng dụng công nghệ số. Theo định hướng, Cần Thơ sẽ hình thành mạng lưới các trung tâm logistics hiện đại gắn với hệ thống cảng Trần Đề, Cái Cui, Thốt Nốt, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ và các khu công nghiệp, tạo chuỗi logistics lạnh phục vụ xuất khẩu nông sản, thủy sản và từng bước trở thành trung tâm logistics của khu vực và cả nước.

"Hoàn thiện mạnglưới cao tốc kết nối Cần Thơ với các tỉnh trong khu vực và khu vực Đông Nam Bộ. Trong đó ưu tiên hoàn thành tuyến cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ, đồng thời để xuất nghiên cứu các dự án như cầu Cần Thơ 2, cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Vĩnh Long – Cần Thơ, tuyến cao tốc Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu để kết nối tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Vĩnh Long – Cần Thơ", ông Trung nói.

Cần Thơ hướng tới trung tâm logistics hiện đại của ĐBSCL

Dịch vụ logistics không chỉ hỗ trợ vận chuyển hàng hóa mà đã trở thành yếu tố quan trọng trong năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và nâng cao chuỗi giá trị toàn cầu. ĐBSCL là vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước, logistics có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm chi phí, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, thủy sản, tăng năng lực bảo quản, vận chuyển, kết nối thị trường và thúc đẩy xuất khẩu.

Ông Lê Thanh Hòa, Quyền Viện trưởng Viện Kinh tế, xã hội thành phố Cần Thơ cho rằng, với lợi thế về vị trí địa lý cùng hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy và hàng không, thành phố có tiềm năng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, kết nối sản xuất, chế biến, thương mại và xuất khẩu của ĐBSCL. Tuy nhiên, hệ thống logistics của Cần Thơ vẫn còn nhiều hạn chế; hạ tầng chưa đồng bộ; chi phí logistics ở mức cao; doanh nghiệp chủ yếu có quy mô nhỏ; chuyển đổi số và phát triển logistics xanh chưa đáp ứng yêu cầu.

Theo ông Hòa, để thành phố Cần Thơ trở thành trung tâm logistics của vùng, kết nối hiệu quả giữa sản xuất với thị trường trong nước và quốc tế thì phải đầu tư hạ tầng logistics đồng bộ; thúc đẩy phát triển logistics nông nghiệp, logistics xanh và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng cơ chế để thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư tham gia vào hệ sinh thái logistics hiện đại.

"Với vị trí trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long cùng hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường thủy và hàng không, Cần Thơ có nhiều lợi thế để phát triển thành trung tâm logistics của vùng. Đây không chỉ là lợi thế về vị trí địa lý mà còn là cơ hội để thành phố trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, kết nối sản xuất, chế biến, thương mại và xuất khẩu", ông Hòa phân tích.

Toàn vùng ĐBSCL hiện có hơn 1.400 doanh nghiệp logistics, trong đó Cần Thơ có khoảng 400 doanh nghiệp, nhưng chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực tài chính, công nghệ và cung cấp dịch vụ logistics hạn chế. Ngoài ra, logistics nông nghiệp còn nhiều điểm nghẽn ở khâu thu gom, bảo quản, kho lạnh, chế biến và vận chuyển, chưa đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, chuỗi dịch vụ logistics tại ĐBSCL chưa hoàn thiện đang là một trong những thách thức lớn đối với nông sản của vùng. Chi phí vận chuyển, bảo quản đang làm tăng giá thành sản phẩm, qua đó làm giảm lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp.

"Chi phí logistics vận chuyển và bảo quản cao thì làm cho giá thành sản phẩm phải cao. Như vậy lợi nhuận của doanh nghiệp và nông dân phải giảm theo. Nếu chi phí cao thì chúng ta phải có 1 sản phẩm ăn vào tốt hơn người ta thì may ra mới có lời bù lại được. Chứ còn cùng 1 sản phẩm cùng chất lượng mà chi phí chúng ta cao thì khó mà kiếm được người mua", ông Nguyên nói.

Thành phố Cần Thơ có nhiều lợi thế về cảng hàng không quốc tế, hệ thống cảng trên sông Hậu và mạng lưới quốc lộ, cao tốc đang được đầu tư, song vẫn còn thiếu cảng nước sâu, đường sắt và kết nối vận tải đa phương thức đồng bộ. Ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, Cần Thơ đã hình thành một số trung tâm logistics nhưng còn thiếu trung tâm logistics hàng không, trung tâm logistics quy mô vùng và các dịch vụ logistics giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Bá Nghiêm, để thành phố Cần Thơ hình thành được mô hình Trung tâm dịch vụ logistics quốc tế cần phải giải quyết vấn đề về nâng cao hiệu quả logistics và giảm chi phí; phát triển dịch vụ logistics giá trị gia tăng; nâng cao năng lực logistics; phát triển logistics xanh; đẩy mạnh logistics số. Cùng với đó xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá (KPI) theo từng giai đoạn nhằm theo dõi tiến độ thực hiện, chuyển đổi số, tăng cường liên kết giữa các địa phương và phát triển chuỗi logistics xanh.

"Đánh giá được thực trạng logistics Cần Thơ chúng ta đang đạt được 51/100 điểm, thuộc cấp độ trung tâm logistics vùng đang hình thành và cũng đưa ra được những cái điểm nghẽn là tập trung 5 mặt chiến lược cốt lõi, đưa ra được các đề xuất, các hệ thống kèm theo giải pháp, lộ trình rất là cụ thể để làm sao đưa Cần Thơ đạt khoảng 61 – 70 điểm vào năm 2030, đạt cấp độ trung tâm logistics vùng đang phát triển và đến năm 2035 chính thức trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hiện đại", ông Nghiêm nói.