Đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước làm rõ những quy định trong kinh doanh xăng dầu, về cơ chế tự điều chỉnh giá xăng dầu của doanh nghiệp, tần suất điều chỉnh, cơ chế điều chỉnh cũng như tổng nguồn dự trữ...

Liên quan đến Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu mới, thay thế các nghị định trước đây của Bộ Công Thương có đề xuất cho phép DN tự quyết định giá bán lẻ xăng dầu. Tại họp báo thường kỳ Quý III của Bộ Công Thương, báo chí đề nghị Bộ cho biết những công cụ nào để kiểm soát, giám sát việc hình thành giá, đặc biệt trong trường hợp DN điều chỉnh giá tăng nhanh nhưng giảm chậm so với diễn biến giá thế giới. Đồng thời, Bộ Công Thương đã có những biện pháp nào về giới hạn, hoặc đặt ra nguyên tắc đối với biên độ, tần suất điều chỉnh giá của DN để hạn chế rủi ro cho người tiêu dùng khi phải mua xăng dầu với giá cao bất hợp lý.

Nhà nước có công cụ kiểm soát giá xăng dầu

Phản hồi về vấn đề này, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thông tin, Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu thay thế các Nghị định trước đây đã được xây dựng trong hơn 2 năm qua. Do đây là văn bản có tác động sâu rộng đến đời sống nhân dân và sản xuất kinh doanh, nên Dự thảo đã qua 4 lần lấy ý kiến Thành viên Chính phủ và ngày 30/10 vừa qua, Bộ Công Thương đã tổ chức hội nghị tham vấn ý kiến rộng rãi với các DN sản xuất, đầu mối, phân phối, bán lẻ xăng dầu. Hiện nay Cục đang khẩn trương tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện dự thảo trình Chính phủ.

Đối với công cụ kiểm soát, giám sát giá bán lẻ khi giao quyền cho DN tự quyết định giá, bà Hiền cho biết quan điểm xuyên suốt của dự thảo là giá xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. DN tự tính toán giá bán theo công thức khung do Nhà nước quy định.

Tuy nhiên, khi xác định giá, DN phải kê khai chi tiết các yếu tố cấu thành giá; giải trình biến động trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và vận hành toàn quốc. Hệ thống phần mềm này có tính năng tự động cảnh báo các yếu tố bất thường (như tăng giá quá nhanh hoặc không giảm theo giá thế giới). “Trên cơ sở cảnh báo đó, Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng Quản lý thị trường sẽ tiến hành kiểm tra, giám sát ngay nên đây cũng được coi là một trong những công cụ giám sát của Nhà nước”, bà Hiền cho hay.

Trao đổivề tần suất và biên độ điều chỉnh giá xăng dầu, bà Hiền nêu rõ, Nhà nước sẽ không điều hành giá xăng dầu cố định theo chu kỳ hàng tuần như trước, các DN chủ động điều chỉnh theo chi phí thực tế phát sinh của các lô hàng. Tuy nhiên, DN chỉ được điều chỉnh khi có căn cứ rõ ràng (như thay đổi chi phí đầu vào, chi phí định mức hay khi Nhà nước áp dụng biện pháp bình ổn giá).

Hiện nay giá bán lẻ xăng dầu trong nước thường được tính từ giá mua do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Tuy nhiên, dư luận cho rằng cách tính này dẫn đến nguyên tắc “mua cao bán cao, mua thấp bán thấp” theo thực tế và không kịp biến động theo ngày của giá thế giới (đặc biệt khi giá thế giới giảm) sẽ dễ gây lệch pha, tạo ra nguy cơ xuất lậu xăng dầu ra nước ngoài.

Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, đối với mặt hàng xăng dầu lưu chứa trong kho bể bồn, rất khó quy định cứng nhắc việc theo dõi chính xác từng lô hàng mua vào bán ra để áp giá. “Mục tiêu điều hành giá xăng dầu là tiến tới cơ chế thị trường minh bạch, cạnh tranh, bám sát tín hiệu giá thế giới, nhưng ưu tiên tối thượng là đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn cung. Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước ghi nhận ý kiến này để tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành xăng dầu trong thời gian tới.

Quy định nguồn cung không nhằm loại bỏ DN

Điểm mới tại Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu mới có quy định thương nhân đầu mối xăng dầu phải đáp ứng tổng nguồn cung tối thiểu 300.000 m³/tấn/năm, nếu 2 năm liên tục không đáp ứng sẽ bị rút giấy phép. Trong khi các DN bán lẻ vẫn cho rằng, cấu trúc giá hiện nay chưa tính đến chi phí khâu bán lẻ gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh.

Đại diện Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước cho biết, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về tái cơ cấu và nâng cao năng lực hệ thống thương nhân đầu mối, quy định về nguồn xăng dầu dự trữ nhằm đảm bảo DN đầu mối phải có đủ tiềm lực tài chính, cơ sở vật chất và quy mô để đảm bảo nguồn cung quốc gia, tránh tình trạng DN đầu mối làm gián đoạn nguồn cung.

“Hiện tại có hơn 1/2 số DN đầu mối đạt chuẩn này. Các DN chưa đạt sẽ có lộ trình đến năm 2027 để đầu tư mở rộng hệ thống. Quy định này không nhằm loại bỏ DN mà tạo động lực nâng cao năng lực cạnh tranh”, bà Hiền lý giải.

Trước những lo ngại DN đầu mối sẽ chi phối giá bán lẻ, bà Hiền cho biết thêm, Dự thảo nghị định được thiết kế giảm tầng nấc trung gian từ 3 tầng xuống 2 tầng nấc, cho phép cả thương nhân phân phối độc lập (dự kiến hơn 10.500 DN) được tự quyết định giá bán lẻ. “Việc này tạo ra sự cạnh tranh rất lớn giữa các đầu mối và nhà phân phối độc lập, đặc biệt ở các vùng sâu vùng xa, chống tình trạng thâu tóm hay thông đồng nâng giá. Ngoài ra, Bộ cũng bổ sung các chế tài xử lý vi phạm thỏa thuận hạn chế cạnh tranh theo Luật Cạnh tranh”, bà Hiền khẳng định.