Các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti tại Jordan cuối tuần qua cho thấy Iran vẫn duy trì một kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) đáng kể, tiếp tục đe dọa lực lượng Mỹ cũng như các đồng minh của Washington ở Trung Đông. Diễn biến này trái ngược với tuyên bố trước đó của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng năng lực quân sự của Iran đã bị “phá hủy hoàn toàn”.

Theo các nhà phân tích quân sự, vụ tập kích hôm 17/7 khiến hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng nhiều khả năng được thực hiện bằng những loại tên lửa hiệu quả nhất của Iran, trong đó có tên lửa đạn đạo tầm trung Kheibar Shekan. Đây là một trong những hệ thống từng được cất giữ tại các căn cứ ngầm quy mô lớn mà Mỹ và Israel đã liên tục không kích trong nhiều tuần hồi tháng 3 và tháng 4. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết sau các đợt tấn công, Iran đã nhanh chóng khôi phục một số cửa hầm, nối lại hoạt động tại nhiều căn cứ và tiếp tục phóng tên lửa từ các địa điểm này.

Diễn biến trên phản ánh thách thức mà Mỹ vẫn đang phải đối mặt. Hơn một tuần sau khi nối lại chiến dịch không kích Iran, Washington vẫn chưa thể vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực đáp trả của Tehran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng Mỹ tiếp tục tiến hành các đợt không kích nhằm vào mục tiêu quân sự tại Iran trong đêm 21/7, đánh dấu đêm thứ 11 liên tiếp chiến dịch này được triển khai.

Theo các nhà phân tích, đây là cuộc tấn công thứ tư của Iran nhằm vào lực lượng Mỹ tại Jordan chỉ trong vòng 5 ngày. Điều đó cho thấy Tehran không chỉ chưa cạn kiệt kho tên lửa mà còn có thể đã cải thiện khả năng xuyên thủng hoặc né tránh các hệ thống phòng không của Mỹ.

Iran muốn gia tăng sức ép buộc Mỹ phải tính toán lại

Theo giới quan sát, mục tiêu của Iran là khiến chi phí quân sự và chính trị đối với Mỹ ngày càng gia tăng nếu xung đột kéo dài. Tehran kỳ vọng điều này sẽ buộc Tổng thống Donald Trump phải cân nhắc lại các kế hoạch leo thang quân sự, đồng thời quay trở lại bàn đàm phán với một thỏa thuận cho phép Iran tiếp tục duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Ông Behnam Ben Taleblu, Giám đốc Chương trình Iran thuộc Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (Foundation for Defense of Democracies), nhận định chiến lược của Tehran là từng bước gây sức ép nhằm khiến Mỹ giảm hiện diện tại Trung Đông thay vì mở rộng can dự quân sự.

Hồi tháng 4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth từng tuyên bố rằng chương trình tên lửa của Iran về cơ bản đã bị phá hủy, với các bệ phóng và kho tên lửa bị “tiêu hao, tàn phá và gần như mất hoàn toàn hiệu quả chiến đấu”. Tổng thống Donald Trump cũng cho biết Iran chỉ còn khoảng 21% số tên lửa so với trước chiến tranh, dù thừa nhận lượng còn lại vẫn "là một con số đáng kể".

Tuy nhiên, tại phiên điều trần của Ủy ban Chuẩn chi Thượng viện Mỹ hôm 21/7, Thượng nghị sĩ Jon Ossoff đã chất vấn Bộ trưởng Pete Hegseth về những tuyên bố trước đây rằng Mỹ đã “xóa sổ mối đe dọa tên lửa của Iran”.

Đáp lại, ông Hegseth cho rằng Washington chưa bao giờ dự đoán Iran sẽ mất hoàn toàn khả năng phóng tên lửa. Theo ông, điều quan trọng là liệu Tehran còn đủ khả năng tiến hành các đòn tấn công quy mô lớn nhằm vào một đối thủ như Mỹ hay không.

Kho tên lửa Iran vẫn là mối đe dọa đáng kể

Kheibar Shekan là tên lửa đạn đạo tầm trung được Iran công bố năm 2022, có tầm bắn ít nhất khoảng 1.450 km. Loại tên lửa này sử dụng nhiên liệu rắn, được dẫn đường bằng vệ tinh và theo tuyên bố của Iran, mang đầu đạn có khả năng cơ động trong giai đoạn cuối nhằm tăng khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ.

Trong đoạn video được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công bố gần đây, Tehran cho biết các đợt tấn công mới còn sử dụng nhiều loại vũ khí khác như tên lửa đạn đạo Fattah, Zolfaghar, Fateh-110, Qiam, cùng UAV Shahed và tên lửa hành trình Paveh.

Ông Tom Karako, chuyên gia về tên lửa tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng các cuộc tấn công liên tiếp cho thấy việc phòng thủ trước một đối thủ đã dành nhiều năm nghiên cứu cách tác chiến của quân đội Mỹ là điều không hề dễ dàng.

“Sau nhiều thập kỷ quan sát phương thức tác chiến của Washington, Iran đã xây dựng một hệ thống hạ tầng quân sự đủ khả năng duy trì hoạt động ngay cả khi phải đối đầu với Mỹ trong một cuộc chiến kéo dài”, ông Karako nói.

Việc các tên lửa Iran vẫn có thể xuyên qua lưới phòng không cũng phản ánh những khó khăn trong nhiệm vụ bảo vệ khoảng 50.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại Trung Đông, mặc dù số lượng tên lửa Iran phóng trong mỗi đợt hiện đã giảm so với giai đoạn đầu xung đột.

Ông Ran Kochav, cựu chỉ huy lực lượng phòng không và phòng thủ tên lửa Israel, nhận định nguyên nhân có thể là nhiều hệ thống radar và phòng không đã bị hư hại sau các cuộc tấn công của Iran trước đó. Theo ông, các trạm radar và trận địa phòng không tại Jordan cũng như một số quốc gia vùng Vịnh đã trở thành mục tiêu ngay từ giai đoạn đầu của cuộc chiến, khiến khả năng cảnh giới và đánh chặn bị suy giảm.

Iran từng bước khôi phục các “thành phố tên lửa”

Ngay từ những ngày đầu xung đột, các “thành phố tên lửa” - mạng lưới căn cứ ngầm quy mô lớn của Iran - đã trở thành mục tiêu ưu tiên của Mỹ và Israel. Máy bay chiến đấu cùng UAV vũ trang liên tục tuần tra trên khu vực các căn cứ, tấn công các bệ phóng khi chúng di chuyển ra ngoài khai hỏa. Đồng thời, máy bay ném bom hạng nặng và tên lửa hành trình Tomahawk được sử dụng để đánh sập các cửa hầm, khiến nhiều kho vũ khí bị chôn vùi dưới lòng đất.

Tuy nhiên, theo ông Ben Tzion Macales, chuyên gia phân tích địa không gian của Israel, các hình ảnh vệ tinh thương mại cho thấy Iran đã tận dụng thời gian ngừng bắn để khẩn trương khôi phục năng lực. Tại nhiều căn cứ tên lửa trên khắp Iran, các tuyến đường mới đang được xây dựng, trong khi cửa hầm được gia cố nhằm đưa các cơ sở này trở lại hoạt động.

Một trong những căn cứ chịu thiệt hại nặng nằm ở phía bắc thành phố Kermanshah. Nhiều công trình bị phá hủy hoàn toàn, các vụ nổ tạo ra những hố lớn tại khu vực từng là đường dẫn vào hệ thống đường hầm bên trong núi. Tuy nhiên, đến đầu tháng 6, các đội công binh Iran đã sửa chữa hai tuyến đường chính. Hình ảnh vệ tinh cho thấy xe tải và máy móc hạng nặng xuất hiện tại hiện trường để dọn đất đá và mở lại các cửa hầm bị sập.

Ông Jim Lamson, nghiên cứu viên tại Đại học King's College London và cựu chuyên gia phân tích của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), nhận định các cuộc không kích có thể đánh sập cửa hầm, nhưng lực lượng công binh Iran có khả năng khôi phục chúng trong thời gian tương đối ngắn và nhanh chóng đưa các căn cứ trở lại hoạt động.

Theo bà Nicole Grajewski, chuyên gia về chiến lược Iran tại Viện Khoa học Chính trị Paris (Sciences Po), các tên lửa nhằm vào Jordan nhiều khả năng được phóng từ căn cứ gần thành phố Tabriz hoặc các căn cứ khác ở miền Tây Iran đã được khôi phục hoạt động.

“Điều này cho thấy Iran hoặc đã bổ sung thêm tên lửa mới, hoặc đã đưa trở lại sử dụng số tên lửa từng bị chôn vùi trong các căn cứ ngầm. Quan trọng hơn, Tehran vẫn còn trong tay một số loại tên lửa có hiệu quả tác chiến cao nhất”, bà Grajewski nhận định.