Chiều 8/4, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra sơ bộ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Thừa ủy quyền Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình tóm tắt cho biết, việc xây dựng Nghị quyết dựa trên nhiều cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng, trong đó có các nghị quyết của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế, hội nhập quốc tế, phát triển khoa học -công nghệ, chuyển đổi số và yêu cầu nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế.

Theo Chính phủ, thời gian qua, công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đã đạt một số kết quả tích cực, song các vụ việc phát sinh có xu hướng gia tăng, giá trị tranh chấp ngày càng lớn, tiềm ẩn rủi ro về kinh tế, uy tín và môi trường đầu tư. Trong khi đó, khuôn khổ pháp lý hiện hành, gồm Quyết định số 14/2020/QĐ-TTg, vẫn còn những bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dự thảo Nghị quyết được xây dựng nhằm hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, cảnh báo sớm, tăng cường giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức liên quan. Quan điểm xuyên suốt là lấy phòng ngừa làm trọng tâm, giải quyết tranh chấp là nhiệm vụ then chốt, bảo đảm xử lý chủ động, hiệu quả, hạn chế tối đa các vụ kiện quốc tế.

Dự thảo gồm 5 chương, 20 điều, quy định toàn diện về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong và ngoài Chính phủ, bao gồm cả Tòa án, Viện kiểm sát, Kiểm toán Nhà nước. Trong đó, cơ quan chủ trì được xác định là đầu mối điều phối toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp; chịu trách nhiệm xây dựng chiến lược, tổ chức thương lượng, tham gia tố tụng và thi hành phán quyết.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất nhiều chính sách đặc thù về nguồn lực và nhân sự. Cụ thể, công chức trực tiếp tham gia giải quyết tranh chấp tại cơ quan đại diện pháp lý có thể được hưởng phụ cấp tối đa 300% mức lương hiện hưởng; cán bộ tại bộ, ngành, địa phương được hưởng phụ cấp tăng thêm 100% lương trong thời gian tham gia xử lý vụ việc. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất cơ chế miễn, giảm trách nhiệm đối với cán bộ thực hiện đúng quy trình nhưng phát sinh rủi ro khách quan.

Về nguồn lực tài chính, Chính phủ dự kiến kinh phí khoảng 3 tỷ đồng/năm cho Tổ công tác liên ngành và 4 - 5 tỷ đồng/năm cho đội ngũ công chức chuyên trách, nhằm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, giảm chi phí thuê luật sư quốc tế trong dài hạn.

Thẩm tra Dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số nội dung quan trọng. Trong đó, cần làm rõ hơn cơ chế xác định cơ quan chủ trì trong trường hợp liên quan đến hoạt động tố tụng, bảo đảm không phát sinh xung đột vai trò, đồng thời tăng cường tính ràng buộc trách nhiệm giữa các cơ quan phối hợp.

Bên cạnh đó, cần quy định cụ thể hơn vai trò của cơ quan đại diện pháp lý với tư cách là lực lượng nòng cốt về chuyên môn; bổ sung cơ chế xử lý khi có ý kiến khác nhau giữa các cơ quan. Đối với cơ quan phối hợp, cần thiết kế chế tài rõ ràng khi không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu.

Về chính sách đãi ngộ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đánh giá kỹ tác động ngân sách, bảo đảm tương quan với các lĩnh vực đặc thù khác, tránh chênh lệch lớn giữa các nhóm đối tượng.

Dự kiến, dự thảo Nghị quyết sẽ được Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.