Không để “bí mật” cản quyền tiếp cận thông tin

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy,Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh cho rằng thời gian qua vẫn có những trường hợp cá nhân, tổ chức, cơ quan lạm dụng việc bảo vệ bí mật nhà nước hoặc lấy lý do “thông tin nội bộ” để hạn chế quyền tiếp cận thông tin của công dân. Điều này làm giảm tính công khai, minh bạch, ảnh hưởng đến quyền dân chủ và giám sát của nhân dân, đồng thời né tránh trách nhiệm giải trình.

Về công khai thông tin tại Điều 17 và các Điều 22, 23 của dự thảo, đại biểu nhận định các quy định đã khá rõ về nội dung, hình thức, thời điểm công khai và xử lý thông tin không chính xác. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại tình trạng “công khai để báo cáo, không phải để sử dụng”. Nhiều nơi công khai mang tính hình thức, nội dung chưa đầy đủ, không kịp thời, khó hiểu; định dạng dữ liệu chưa thân thiện, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận, nghiên cứu, sử dụng.

Cùng quan điểm về yêu cầu nâng cao chất lượng công khai thông tin, góp ý dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) bày tỏ nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, khi thông tin công không chỉ tồn tại dưới dạng văn bản giấy mà còn ở dạng dữ liệu số, cơ sở dữ liệu dùng chung, dữ liệu liên thông.

Theo đại biểu, việc sửa luật lần này không chỉ nhằm hoàn thiện thủ tục cung cấp thông tin mà còn xây dựng nền tảng pháp lý cho quản trị công khai, minh bạch trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, để dự thảo chặt chẽ, khả thi hơn, cần làm rõ một số nội dung trọng tâm.

Về nguyên tắc thực hiện quyền tiếp cận thông tin (khoản 3, Điều 3), đại biểu cho rằng quy định hiện mới dừng ở mức “đẩy mạnh”, “tăng cường” ứng dụng công nghệ thông tin, chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý rõ ràng. Trong khi đó, công khai thông tin trên môi trường số cần được xác định là phương thức chủ yếu, không chỉ dừng ở mức khuyến khích. Vì vậy, cần nhấn mạnh hơn trách nhiệm công khai thông tin số, nhất là với các nhóm thông tin bắt buộc công khai.

Đối với các trường hợp không được tiếp cận thông tin (Điều 15), đại biểu băn khoăn quy định giao người đứng đầu cơ quan quyết định việc cung cấp thông tin khi pháp luật chưa quy định, bởi có thể dẫn đến tình trạng cơ quan vừa nắm giữ, vừa tự quyết định, làm giảm tính minh bạch. Do đó, cần rà soát theo hướng thu hẹp không gian quyết định mang tính chủ quan, đồng thời bổ sung tiêu chí và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ khái niệm “bí mật công tác”, tránh trở thành “vùng xám” để mở rộng diện thông tin không cung cấp, gây chồng lấn với quy định về bảo vệ bí mật nhà nước.

Về chất lượng thông tin công khai (Điều 17), đại biểu nhấn mạnh vấn đề không chỉ là công khai nội dung gì mà còn là cách thức công khai, bảo đảm thông tin dễ tra cứu, dễ khai thác, nâng cao hiệu quả tiếp cận của người dân và doanh nghiệp.

Cần cơ chế kiểm soát chặt chẽ trong việc cung cấp thông tin

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (đoàn TP Hải Phòng) đề nghị, thay vì từ chối cung cấp toàn bộ văn bản, cần xem xét tách phần nội dung được phép công khai, không gây phương hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc theo quy định của Luật Bảo vệ bí mật nhà nước để cung cấp cho công dân.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: mọi thông tin phải được cung cấp chính xác, đầy đủ, kịp thời và dễ sử dụng. Đồng thời, cần bổ sung quy định tại Điều 18 về hình thức công khai thông tin, trong đó thông tin công khai trên môi trường điện tử phải bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật về dữ liệu mở. Đối với các văn bản pháp lý hoặc nội dung phức tạp, cơ quan nhà nước cần cung cấp bản tóm tắt ngắn gọn, dễ hiểu để người dân dễ tiếp cận, nắm bắt nội dung cốt lõi.

Liên quan đến Điều 22, đại biểu đề nghị bổ sung quy định xử lý trường hợp công khai thông tin không đầy đủ, bởi thông tin không chỉ cần đúng mà còn phải đủ; việc thiếu thông tin cũng có thể gây sai lệch trong tiếp nhận.

Về trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu tại Điều 26, đại biểu cho rằng đây là yếu tố quan trọng bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân. Quy định thời hạn 10 ngày, có thể gia hạn thêm 10 ngày là phù hợp, song cần phân loại tính chất thông tin để quy định thời hạn tương ứng.

Nhấn mạnh thêm các yêu cầu hoàn thiện dự thảo, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, cần thu hẹp không gian quyết định mang tính chủ quan, đồng thời bổ sung tiêu chí và cơ chế kiểm soát chặt chẽ trong việc cung cấp thông tin.

Đồng thời, đại biểu đề nghị gắn yêu cầu công khai với tiêu chuẩn về chất lượng dữ liệu, bảo đảm thông tin dễ tìm kiếm, dễ truy cập và dễ sử dụng. Đối với thời hạn cung cấp thông tin, đại biểu cho rằng với thông tin đã được số hóa, thời gian 10 ngày là còn dài, cần phân loại để rút ngắn, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

Cả hai đại biểu đều nhấn mạnh, sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin không chỉ là sửa đổi câu chữ mà còn là thay đổi tư duy quản lý từ “ban phát thông tin” sang “phục vụ thông tin”, qua đó nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin của người dân và góp phần kiểm soát quyền lực.