Thận trọng bảo vệ người chưa thành niên và không coi việc không xác định nơi cư trú là căn cứ lấy xác

Tại khoản 5 Điều 9 quy định: Người từ đủ 15 - 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho người là thành viên gia đình. Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) cho rằng, chính sách này cần được quy định thận trọng bởi đây là những người chưa thành niên thuộc nhóm cần được pháp luật bảo vệ đặc biệt. Quan hệ gia đình vừa là cơ sở của hành vi hiến mang tính nhân đạo, nhưng cũng có thể tạo ra áp lực tâm lý đối với người hiến.

“Vì vậy, nếu chỉ có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật là chưa đủ. Điều quan trọng hơn, phải xác định được ý chí, nguyện vọng độc lập của người chính là người hiến. Đối với người chưa thành niên, nguyên tắc cần được đặt ra là lợi ích và sự an toàn của người hiến phải được ưu tiên, kể cả khi mục đích hiến là để cứu chữa người thân”, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nêu rõ.

Đại biểu đề nghị dự thảo luật cần thể hiện rõ 3 điều kiện. Một là, phải có sự đồng ý trực tiếp, tự nguyện của người chưa thành niên và họ có quyền thay đổi quyết định trước khi hiến, lấy mô; Hai là, người hiến phải được cung cấp đầy đủ thông tin, tư vấn phù hợp độ tuổi về lợi ích, nguy cơ và hậu quả; Ba là, cần có cơ chế đánh giá và giám sát độc lập để đảm bảo việc hiến không xuất phát từ ép buộc hay xung đột lợi ích gia đình.

Đồng tình việc tăng cường bảo vệ nhóm từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, đại biểu Lý Anh Thư (đoàn An Giang) nhấn mạnh quy định phải chặt chẽ để vừa tạo điều kiện cho mục đích nhân đạo, vừa bảo đảm quyền lợi người chưa thành niên.

Về độ tuổi, đại biểu Trương HồHải (đoàn An Giang) kiến nghị cho phép người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống và thiết lập cơ chế bảo vệ đặc biệt chỉ áp dụng cho anh, chị, em ruột, có sự đồng ý của cha mẹ ruột (hoặc người giám hộ hợp pháp); đồng thời bổ sung quy trình đánh giá tâm lý y khoa độc lập.

Tại điểm c khoản 2 Điều 28 cho phép lấy xác người chết không xác định được nơi cư trú cuối cùng và có giấy chứng tử do UBND cấp xã nơi đăng ký hiến xác cấp. Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị cân nhắc kỹ: Nếu khi sống một người không đăng ký hiến xác hay thể hiện ý chí đồng ý thì việc không xác định được nơi cư trú không thể coi là căn cứ suy đoán họ đồng ý hiến xác. Đại biểu đề nghị nếu không chứng minh được ý chí tự nguyện hoặc không có cơ chế pháp lý đặc biệt bảo vệ quyền nhân phẩm người chết thì không quy định đây là căn cứ độc lập để lấy xác.

Minh bạch cơ chế điều phối và giữ vững ranh giới nhân đạo

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị tăng cường giám sát hoạt động điều phối lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người vì nguồn tạng luôn khan hiếm trong khi nhu cầu rất lớn. Pháp luật phải đảm bảo quá trình phân bổ thực hiện khách quan, minh bạch, truy xuất được trách nhiệm và nên bổ sung điều riêng về kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, đại biểu này đề nghị Ban soạn thảo nên nghiên cứu bổ sung một điều riêng về kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình trong hoạt động điều phối lấy, ghép bộ phận cơ thể người.

Về cơ chế điều phối và quản lý nguồn mô, tạng, đại biểu Trương Hồng Hải (đoàn An Giang) kiến nghị phân định rõ vai trò của Trung tâm điều phối Quốc gia (tập trung quản lý dữ liệu, giám sát minh bạch, điều phối liên vùng) và trao quyền chủ động lâm sàng cho các trung tâm ghép tạng cấp bách tại cơ sở (báo cáo, cập nhật dữ liệu ngay sau đó).

Về thứ tự ưu tiên ghép, đại biểu Lý Anh Thư tán thành điều phối thống nhất toàn quốc và yêu cầu tiêu chí ưu tiên phải minh bạch. Dự thảo luật có các tiêu chí chuyên môn (mức độ khẩn cấp, sự tương thích, hiệu quả điều trị) và tiêu chí đối tượng ưu tiên. Đại biểu đề nghị làm rõ thứ tự áp dụng: Trước hết phải dựa vào yêu cầu chuyên môn, các yếu tố ưu tiên khác chỉ xem xét khi thực sự tương đương về chuyên môn để bảo đảm người cần nhất và phù hợp nhất có cơ hội được ghép.

Bên cạnh đó, về chính sách đãi ngộ, đại biểu Lý Anh Thư nhấn mạnh trách nhiệm theo dõi sức khỏe lâu dài cho người hiến sống do Nhà nước, bảo hiểm hoặc cơ sở y tế đảm bảo; hỗ trợ gia đình người hiến sau khi chết cần thực hiện thống nhất, trân trọng. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý phải giữ ranh giới rất rõ: Không biến sự hỗ trợ thành lợi ích vật chất để giữ nguyên bản chất nhân đạo của hoạt động hiến mô, hiến tạng.