Sáng 10/8, tiếp tục chương trình kỳ họp, Quốc hội tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Bầu hòa giải viên: Chỉ 1/4 số hộ đồng thuận, liệu có thực chất?

Góp ý về Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho biết, trong dự thảo Luật quy định nếu các hộ dân trong thôn, bản đi dự bầu đạt tỷ lệ 51% (trên mức 50%) là đạt. Trong số 51% tham dự đó, nếu số phiếu bầu đạt hơn 50% cũng được xem là trúng cử.

“Ví dụ, một thôn có 400 hộ, chỉ cần 201 hộ đi dự là đạt tỷ lệ. Khi đi bầu, chỉ cần 101 hộ đồng ý là một người đã trở thành hòa giải viên. Như vậy, chỉ có khoảng 1/4 số hộ dân đồng thuận mà vẫn đạt kết quả, liệu có đảm bảo tính dân chủ”, đại biểu Phạm Văn Hòa đặt vấn đề.

Từ phân tích trên, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng quy định này còn nặng tính hình thức. Việc tổ chức bầu cử dễ gây tốn kém thời gian và ngân sách nhà nước. Đại biểu đề xuất nên chuyển sang hình thức chỉ định hòa giải viên. Việc lựa chọn có thể thực hiện thông qua quy trình chặt chẽ, lựa chọn người đủ tiêu chuẩn.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề nghị bổ sung tiêu chuẩn về độ tuổi đối với chức danh hòa giải viên. Đồng tình với việc ưu tiên già làng, trưởng bản, người có trình độ pháp lý và uy tín, song đại biểu cho rằng chỉ nên quy định tuổi tối đa khoảng 70 tuổi đối với hòa giải viên chính thức. Những người cao tuổi hơn, có uy tín lớn vẫn có thể được “mời” tham gia tổ chức hòa giải khi cần thiết, thay vì cơ cấu cứng vào tiêu chuẩn hòa giải viên.

Về kết quả hòa giải, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng quy định như dự thảo có hiệu lực pháp lý rất thấp. Đại biểu kiến nghị biên bản hòa giải cần có thêm chữ ký xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã để đảm bảo giá trị pháp lý cao hơn. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng sau khi hòa giải thành công, các bên trở về nhà, chịu tác động của “người thứ ba” dẫn đến thay đổi quyết định, gây khó khăn cho việc giải quyết về sau.

Đưa hòa giải lên môi trường số: Cần kiểm soát chặt chẽ rủi ro

Liên quan đến quy định về hình thức hòa giải trực tuyến (Điều 25 dự thảo Luật), đại biểu Phạm Văn Hòa e ngại tính khả thi khi cơ sở vật chất, hạ tầng mạng ở cấp cơ sở, từ cấp xã xuống thôn, ấp hiện nay còn nhiều hạn chế.

“Hòa giải vốn dĩ cần sự trực tiếp, ‘ba mặt một lời’ để trao đổi, tháo gỡ khúc mắc, thậm chí là năn nỉ, thuyết phục nhau để đi đến thỏa thuận. Nếu thực hiện trực tuyến, hạ tầng chập chờn, hình ảnh “chớp nháng” thì làm sao đạt hiệu quả?”, đại biểu chia sẻ, đồng thời đề nghị cân nhắc kỹ việc áp dụng hình thức này.

Cùng bàn về nội dung này, đại biểu HuỳnhNgọc Liêm (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng)ghi nhận những ưu điểm của hòa giải trực tuyến trong việc rút ngắn khoảng cách, đặc biệt khi các bên tranh chấp không cùng ở một địa phương (như một người ở quê, một người đang làm việc tại TP.HCM). Tuy nhiên, đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những rủi ro tiềm ẩn trên môi trường số.

Theo đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, điểm đặc biệt của hòa giải cơ sở là nhiều khi không chỉ giải quyết một tranh chấp mà còn phải giữ lại một mối quan hệ. Vì vậy, cần nhìn nhận hòa giải cơ sở chính là một tầng phòng ngừa xã hội từ sớm, từ cơ sở.

“Giả sử trong cuộc hòa giải trực tuyến, một bên âm thầm ghi hình, cắt một đoạn phát biểu đưa lên mạng xã hội hoặc gửi vào nhóm dân cư. Hay phía sau màn hình có người thứ ba đang nghe toàn bộ câu chuyện mà bên kia không hề biết. Khi hình ảnh, thông tin cá nhân, tài sản, nguyên nhân tranh chấp bị rò rỉ, một cuộc hòa giải vốn để hàn gắn lại vô tình trở thành nguyên nhân của những mâu thuẫn mới”, đại biểu Ngọc Liêm cảnh báo.

Đại biểu nhận định, đây chính là sự khác biệt căn bản giữa gặp mặt trực tiếp và trực tuyến. Trong cuộc gặp trực tiếp, hòa giải viên có thể kiểm soát được ai đang có mặt trong phòng. Tuy nhiên, trên không gian mạng, việc xác định người đứng sau màn hình và hướng đi của dữ liệu sau cuộc hòa giải là rất khó khăn.

Do đó, đại biểu đề nghị Điều 25 không nên chỉ quy định chung chung về hình thức rồi giao toàn bộ cho Chính phủ hướng dẫn. Luật cần ghi rõ 3 nguyên tắc tối thiểu:

Thứ nhất, hòa giải trực tuyến phải dựa trên sự tự nguyện, đồng thuận của các bên, không được biến thành một lựa chọn áp đặt.

Thứ hai, phải kiểm soát được thành phần tham dự, đảm bảo các bên biết rõ mình đang trao đổi với ai và ai được tiếp cận nội dung hòa giải.

Thứ ba, việc ghi âm, ghi hình, sao chép hoặc cung cấp nội dung hòa giải cho người khác phải được các bên đồng ý (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác), tuân thủ nghiêm các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các vấn đề tiêu chuẩn kỹ thuật, nền tảng sử dụng cụ thể mới giao Chính phủ quy định.

“Làm được như vậy, chúng ta vừa khuyến khích chuyển đổi số, vừa phòng ngừa được rủi ro thực tế. Điều quan trọng nhất khi đưa hòa giải lên môi trường số là phải giữ được những giá trị cốt lõi làm nên hiệu quả của hòa giải cơ sở, đó là: tự nguyện, kín đáo, chân thành và tin cậy”, đại biểu HuỳnhNgọc Liêm nhấn mạnh.