Đánh thuế đất bỏ hoang, chống đầu cơ nhưng phải tránh tạo cú sốc thị trường

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân, PGS.TS Trương Hồ Hải, Đại biểu Quốc hội đoànAn Giang, Uỷ viên chuyên tráchUỷ ban Pháp luậtTư phápcủa Quốc hội, cơ bản tán thành việc sửa đổi các luật thuế nhằm tháo gỡ vướng mắc thực tiễn và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đối với đề xuất áp thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng, PGS.TS Trương Hồ Hải ủng hộ về nguyên tắc. Theo PGS.TS Trương Hồ Hải, đất đai là nguồn lực hữu hạn, trong khi người dân có nhu cầu nhà ở, doanh nghiệp cần mặt bằng sản xuất, kinh doanh thì vẫn có trường hợp đất bị bỏ không trong thời gian dài hoặc được nắm giữ chủ yếu để chờ tăng giá.

Tình trạng này không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn hạn chế cơ hội tiếp cận đất đai của những chủ thể có nhu cầu sử dụng thực sự. Vì vậy, mức thuế 0,2% có thể tạo tín hiệu điều tiết mạnh hơn, khuyến khích người sử dụng đất đưa đất vào khai thác đúng quy định, cho thuê hoặc chuyển nhượng cho người có nhu cầu.

Tuy nhiên, PGS.TS Trương Hồ Hải lưu ý không nên xem tăng thu ngân sách là mục tiêu duy nhất. Điều quan trọng hơn là thay đổi hành vi sử dụng đất, hạn chế đầu cơ, găm giữ và chống lãng phí nguồn lực quốc gia. PGS.TS Trương Hồ Hảicũng cảnh báo, trong bối cảnh thị trường bất động sản còn nhạy cảm, thanh khoản ở một số phân khúc yếu, việc áp dụng chính sách thiếu thận trọng có thể tạo thêm áp lực tài chính, buộc một số chủ thể phải bán tài sản vào thời điểm bất lợi. Tác động dây chuyền có thể lan sang tín dụng, làm gia tăng rủi ro nợ xấu, đồng thời ảnh hưởng đến xây dựng, vật liệu và việc làm.

Vì vậy, PGS.TS Trương Hồ Hải đề nghị đánh giá định lượng tác động của mức thuế 0,2%, cân nhắc lộ trình và thời gian chuyển tiếp phù hợp. Đặc biệt, cần phân biệt rõ đất cố tình bỏ hoang, găm giữ với đất thuộc dự án đang triển khai đúng tiến độ, đang thực hiện thủ tục pháp lý hoặc chậm đưa vào sử dụng do nguyên nhân khách quan như vướng mắc hành chính, chưa được bàn giao mặt bằng, thay đổi quy hoạch hay sự kiện bất khả kháng.

Theo PGS.TS Trương Hồ Hải, cơ quan soạn thảo cần quy định thống nhất hồ sơ, dữ liệu và căn cứ xác định tình trạng sử dụng đất; làm rõ cơ quan chịu trách nhiệm xác nhận tiến độ, tình trạng pháp lý; đồng thời bảo đảm người nộp thuế được thông báo căn cứ áp dụng, có quyền cung cấp tài liệu, giải trình và khiếu nại. Dự thảo dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, do đó chất lượng dữ liệu đất đai và khả năng liên thông giữa các cơ quan sẽ quyết định đáng kể tính khả thi của chính sách.

Cùng quan tâm đến nội dung này, Đại biểu Quốc hội Trần Mạnh Huy, Đoàn ĐBQHTP Đà Nẵng cho rằng, cần rà soát kỹ mối quan hệ giữa mức thuế mới 0,2% với quy định hiện hành. Theo Đại biểu, khoản 6 Điều 7 Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện đã áp dụng mức 0,15% đối với đất sử dụng không đúng mục đích, đất chưa sử dụng theo đúng quy định, đồng thời có ngoại lệ đối với dự án đầu tư phân kỳ đã được phê duyệt. Nếu quy định mới không phân định rõ với quy định hiện hành, một thửa đất có thể rơi vào hai cách xác định thuế, còn ngoại lệ dành cho dự án phân kỳ có nguy cơ mất tác dụng.

Đại biểu nhấn mạnh, để thu đúng, cần xác định rõ ai có trách nhiệm xác nhận đất chậm sử dụng, thời điểm bắt đầu tính thuế và nguyên nhân chậm trễ. Chậm do nhà đầu tư không thực hiện nghĩa vụ phải được phân biệt với chậm do thủ tục thuộc trách nhiệm cơ quan nhà nước hoặc nguyên nhân bất khả kháng.

Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị làm rõ quan hệ giữa các khoản quy định thuế, nguyên tắc loại trừ đối với trường hợp chậm trễ không do lỗi của người sử dụng đất và căn cứ xác định thời điểm tính thuế. Cơ quan đất đai cần chịu trách nhiệm xác nhận tình trạng sử dụng đất; cơ quan thuế căn cứ thông tin chính thức, có khả năng đối chiếu và xử lý phản hồi của người nộp thuế.

Miễn thuế suất ăn: Ưu đãi có đến được học sinh, người bệnh?

Không chỉ vấn đề đất đai, đề xuất miễn thuế đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng nhận được nhiều ý kiến góp ý. Đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng cho rằng, cần làm rõ phạm vi thu nhập được miễn thuế đối với doanh nghiệp cung cấp suất ăn. Trên thực tế, một doanh nghiệp có thể vừa cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện, vừa kinh doanh căng tin, bán đồ ăn, thức uống và dịch vụ đi kèm. Vì vậy, cần xác định rõ suất ăn cho giáo viên, nhân viên, khách đến làm việc và các dịch vụ liên quan có thuộc diện ưu đãi hay không.

Theo Đại biểu, quy định cần dựa vào bản chất hoạt động, không chỉ dựa trên tên gọi hợp đồng. Đồng thời, phải làm rõ các hình thức cung cấp suất ăn được hưởng ưu đãi, dù doanh nghiệp trực tiếp nấu ăn, thuê đơn vị khác chế biến hay tổ chức dịch vụ bếp ăn. Nếu thiếu tiêu chí thống nhất, những hoạt động tương tự có thể bị áp dụng thuế khác nhau, làm phát sinh rủi ro cho doanh nghiệp.

Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng lưu ý, miễn thuế cho doanh nghiệp chưa đồng nghĩa giá suất ăn sẽ giảm hoặc chất lượng được nâng cao. Chính sách thuế không thể thay thế việc kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm.

Đối với cơ sở giáo dục tư thục không vì lợi nhuận, Đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị làm rõ điều kiện xác định cơ sở thuộc nhóm này và khoản thu nhập được miễn thuế. Các cơ sở giáo dục ngoài hoạt động giảng dạy có thể phát sinh thu nhập từ cho thuê tài sản, đầu tư tài chính hoặc kinh doanh dịch vụ khác. Nếu chỉ căn cứ vào tư cách không vì lợi nhuận mà chưa giới hạn phạm vi thu nhập, ưu đãi có thể bị áp dụng cho cả hoạt động không trực tiếp phục vụ mục tiêu giáo dục.

Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng đề nghị quy định rõ thời điểm chấm dứt miễn thuế và cách xử lý số thuế đã được miễn nếu cơ sở thay đổi mô hình hoặc phân chia lợi nhuận trái quy định. Trường hợp chỉ một phần thu nhập không còn đủ điều kiện thì cần xem xét xử lý đối với phần thu nhập đó, tránh áp dụng thiếu phân biệt.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Long, Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng tán thành chủ trương miễn thuế đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho trường học và bệnh viện. Theo Đại biểu, bữa ăn bán trú của học sinh và bữa ăn của người bệnh diễn ra hằng ngày, liên quan trực tiếp đến sức khỏe của nhiều gia đình. Những vụ ngộ độc thực phẩm tại trường học thời gian qua cho thấy đây là lĩnh vực cần được quan tâm đặc biệt.

Đại biểuNguyễn Hải Long cho rằng, chính sách có thể khuyến khích những đơn vị làm ăn bài bản, sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ rõ ràng và gắn bó lâu dài với hoạt động cung cấp suất ăn. Tuy nhiên, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân chưa chắc làm giá suất ăn giảm, cũng chưa bảo đảm phần thuế được miễn sẽ được đầu tư cho an toàn thực phẩm.

Theo tính toán được nêu trong hồ sơ, số giảm thu ngân sách tối đa của chính sách khoảng 328 tỷ đồng mỗi năm. Vì vậy, Đại biểuđề nghị cần xác định rõ vai trò của ưu đãi thuế bên cạnh các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, người bệnh và hoạt động quản lý chuyên ngành về an toàn thực phẩm.

Đại biểu Nguyễn Hải Long đề xuất giữ chính sách miễn thuế nhưng gắn ưu đãi với điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm. Cụ thể, không miễn thuế trong thời hạn 3 năm đối với cơ sở cung cấp suất ăn có vụ ngộ độc thực phẩm do lỗi của đơn vị hoặc bị xử phạt về an toàn thực phẩm. Theo Đại biểu, cách tiếp cận này vừa khuyến khích đơn vị làm tốt, vừa tạo hệ quả rõ ràng đối với cơ sở vi phạm.

Một vấn đề khác được Đại biểu Nguyễn Hải Longnhấn mạnh là phạm vi suất ăn tại bệnh viện. Ngoài suất ăn dành cho người bệnh theo chế độ dinh dưỡng do bệnh viện đặt, trong khuôn viên bệnh viện còn có căng tin, quầy ăn uống phục vụ người nhà bệnh nhân, nhân viên y tế và khách. Đây là những hoạt động có bản chất gần với kinh doanh ăn uống thông thường.

Do đó, Đại biểu Nguyễn Hải Longđề nghị chỉ miễn thuế đối với thu nhập từ suất ăn cung cấp theo hợp đồng với cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, phục vụ người học và người bệnh theo số suất được đặt hoặc xác nhận; không áp dụng cho hoạt động căng tin, bán lẻ đồ ăn, thức uống. Chính phủ cần quy định cụ thể đối tượng được hưởng và cách xác định phần thu nhập miễn thuế dựa trên hợp đồng, hóa đơn và số suất ăn thực tế.

Mở rộng ưu đãi cho y tế, khoa học: Cần rõ đối tượng và giới hạn

Ở góc độ phát triển dịch vụ y tế, Đại biểu Lê Thành Đông, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnhđề nghị bổ sung các cơ sở y tế công lập và tư nhân hoạt động không vì mục đích lợi nhuận vào diện miễn thuế thu nhập doanh nghiệp.

Đại biểu đồng thời đề nghị rà soát quy định về đối tượng nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, bảo đảm thống nhất trong áp dụng. Đối với thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, cần nghiên cứu bổ sung ưu đãi đối với đất sử dụng cho mục đích y tế, quy định rõ đối tượng và điều kiện áp dụng, bảo đảm đồng bộ với Nghị quyết số 261/2025/QH15 của Quốc hội, qua đó khuyến khích phát triển lĩnh vực y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong khi đó, Đại biểu Trần Mạnh Huy lưu ý dự thảo cũng cần xác định rõ phạm vi thu nhập được miễn thuế đối với tổ chức khoa học và công nghệ công lập. Các tổ chức này có thể thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đồng thời có hoạt động kinh doanh khác. Nếu chỉ căn cứ vào tư cách tổ chức, có nguy cơ miễn thuế cả những khoản thu nhập không trực tiếp phục vụ khoa học, công nghệ, hoặc ngược lại, bỏ sót hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu cần được khuyến khích.

Đại biểu đề nghị luật xác lập nguyên tắc xác định thu nhập được miễn theo tính chất hoạt động nghiên cứu, phát triển, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; đồng thời làm rõ mối quan hệ với các ưu đãi thuế hiện hành để bảo đảm áp dụng thống nhất.