Việc đa dạng hóa nguồn cung dầu là điều cần thiết trong bối cảnh hiện nay, tuy nhiên, việc Ấn Độ tái nhập khẩu dầu từ Iran được đánh giá vẫn cần cân nhắc thận trọng nhiều vấn đề, để vừa đảm bảo nguồn cung bền vững, vừa không làm “mất lòng” đối tác hàng đầu là Mỹ, hay ảnh hưởng đến chiến lược ngoại giao cân bằng của New Delhi.

Dư luận Ấn Độ về việc tái nhập khẩu dầu Iran

Nếu nhìn một cách toàn diện, dư luận Ấn Độ không đơn thuần đánh giá đây là bước đi “hợp lý hay không”, mà nhìn nhận đây như một bước đi mang tính điều chỉnh chiến lược trong bối cảnh đặc biệt.

Hiện nguồn cung toàn cầu đang bị gián đoạn và giá dầu biến động mạnh. Là quốc gia nhập khẩu và tiêu thụ dầu thô lớn thứ ba thế giới, Ấn Độ rõ ràng cần thêm nguồn cung. Trong khi Iran lại là một nguồn cung quen thuộc của Ấn Độ trước tháng 5/2019. Cụ thể, Ấn Độ từng là một trong những khách hàng lớn nhất của Iran trước năm 2018 - thời điểm trước khi lệnh trừng phạt của Mỹ áp trở lại với Iran. Khi đó, Ấn Độ mua dầu của Iran với mức giá ưu đãi và được thanh toán khá linh hoạt. Giờ đây, khi các chuyến tàu bị nghẽn ở Hormuz, thì những tàu chở dầu của Iran lại được phép di chuyển một cách chủ động hơn. Do đó, việc Ấn Độ nhập khẩu dầu của Iran vào thời điểm này là khá hợp lý, có thể hỗ trợ giải quyết phần nào bài toán nhiên liệu trong nước.

Tuy nhiên, hành động mua dầu và khí đốt Iran của phía Ấn Độ chỉ xuất hiện khi hội tụ đủ ba điều kiện:Thứ nhất,môi trường quốc tế tạo ra một “khoảng trống chính sách”, khi Mỹ tạm thời nới lỏng một số hạn chế liên quan đến dầu Iran. Điều này không phải là thay đổi chiến lược của Washington, mà là biện pháp tình thế nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.

Thứ hai,Ấn Độ đã chủ động khôi phục và duy trì kênh đối thoại với Iran, đặc biệt là về an ninh hàng hải. Việc đảm bảo tàu Ấn Độ có thể đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn cho thấy New Delhi đang từng bước củng cố lại niềm tin chiến lược với Iran.

Thứ ba,bản thân chiến lược năng lượng của Ấn Độ luôn dựa trên nguyên tắc không phụ thuộc vào bất kỳ nguồn cung nào. Trong nhiều năm qua, nước này đã xây dựng một “danh mục nguồn cung mở”, có thể kích hoạt tùy theo diễn biến thị trường. Vì vậy, việc quay lại với Iran không phải là “quyết định mới”, mà là sự kích hoạt một lựa chọn đã được tính toán kỹ.

Điểm quan trọng hơn là quyết định này phản ánh cách Ấn Độ nhìn nhận thế giới hiện nay: một hệ thống không còn ổn định, nơi các quy tắc có thể tạm thời bị nới lỏng và các quốc gia phải tận dụng những “khoảng trống chiến lược” để bảo vệ lợi ích của mình.

Do đó, dư luận Ấn Độ có xu hướng ủng hộ về mặt thực dụng, nhưng đồng thời cũng nhận thức rõ rằng đây chỉ là một bước đi mang tính ngắn hạn, không làm thay đổi định hướng dài hạn.

Lo ngại của doanh nghiệp

Trên lý thuyết, việc nhập khẩu dầu Iran của Ấn Độ hiện không gặp trở ngại lớn về mặt chính sách. Tuy nhiên, doanh nghiệp không hoạt động dựa trên lý thuyết, mà dựa trên khả năng dự báo và kiểm soát rủi ro trong dài hơn một chu kỳ giao dịch.

Vấn đề đầu tiên là tính ngắn hạn của “cửa sổ chính sách”. Khi các miễn trừ của Mỹ chỉ mang tính tạm thời, doanh nghiệp khó có thể xây dựng kế hoạch nhập khẩu ổn định đối với mặt hàng dầu của Iran. Một hợp đồng được ký trong điều kiện thuận lợi hôm nay có thể trở thành rủi ro nếu môi trường chính sách thay đổi chỉ sau vài tuần.

Vấn đề thứ hai là hiệu ứng lan tỏa của các lệnh trừng phạt. Dù không bị cấm trực tiếp, các ngân hàng, công ty bảo hiểm và vận tải quốc tế vẫn có xu hướng tự hạn chế tham gia để tránh các rủi ro pháp lý và uy tín. Điều này khiến chi phí giao dịch tăng lên, thời gian xử lý kéo dài và độ phức tạp của chuỗi cung ứng cao hơn đáng kể.

Vấn đề thứ ba là yếu tố an ninh và tâm lý thị trường. Dù Ấn Độ đã đàm phán với Iran để đảm bảo lưu thông qua eo biển Hormuz, nhưng thực tế cho thấy khu vực này vẫn tiềm ẩn rủi ro và có thể biến động nhanh chóng theo tình hình thực địa. Điều này khiến các doanh nghiệp phải tính đến cả kịch bản gián đoạn, không chỉ đơn thuần là chi phí vận chuyển.

Ngoài ra, còn một yếu tố ít được nhắc tới nhưng rất quan trọng, đó là rủi ro danh tiếng và quan hệ đối tác. Trong môi trường kinh doanh toàn cầu, việc tham gia vào các giao dịch nhạy cảm có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, thị trường hoặc đối tác trong dài hạn.

Như vậy, các doanh nghiệp không đối mặt với một “rào cản cứng”, mà đang vận hành trong một hệ sinh thái rủi ro đa tầng, nơi mỗi quyết định đều phải cân nhắc giữa lợi ích ngắn hạn và hệ quả dài hạn.

Các phương án dự phòng của Ấn Độ

Trước áp lực lớn về năng lượng và sự bất định ngày càng gia tăng của môi trường quốc tế, Ấn Độ đang triển khai một chiến lược dự phòng có thể gọi là đa tầng, linh hoạt và mang tính thích ứng cao.

Trước hết, trong ngắn hạn, Ấn Độ tận dụng “cánh cửa cơ hội” từ việc nới lỏng chính sách để tiếp cận nguồn dầu Iran, qua đó giảm áp lực nguồn cung và ổn định giá trong nước. Tuy nhiên, việc này được thực hiện một cách có kiểm soát, không tạo ra sự phụ thuộc mới.

Đồng thời, qua việc mua dầu của Iran, Ấn Độ cũng ghi điểm để Iran hỗ trợ cho các tàu hàng của New Delhi có thể đi qua eo biển Hormuz, qua đó đảm bảo an ninh hàng hải và tính liên tục của chuỗi cung ứng. Cần nhắc lại rằng 50 -60% dầu của Ấn Độ mua ở vùng Vịnh và phần lớn số đó cần đi qua eo biểnHormuz. Điều này cho thấy Ấn Độ không chỉ giải bài toán “mua dầu ở đâu”, mà còn chủ động tham gia vào việc bảo vệ tuyến vận chuyển năng lượng của chính mình.

Về trung hạn, Ấn Độ tiếp tục đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Việc mở rộng sang Nga, Mỹ, châu Phi hay Mỹ Latinh không phải là sự thay thế lẫn nhau, mà là cách xây dựng một cấu trúc nguồn cung có khả năng chịu đựng tốt hơn trước các cú sốc địa chính trị.

Theo Bộ Dầu khí Ấn Độ, nước này đảm bảo đủ nhu cầu dầu thô cho những tháng tới, đồng thời nhấn mạnh New Delhi nhập khẩu dầu từ hơn 40 quốc gia và các doanh nghiệp linh hoạt trong việc lựa chọn nguồn cung dựa trên các yếu tố thương mại.

Trong khi đó, về dài hạn, nước này tập trung xử lý điểm yếu mang tính cấu trúc, đó là sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Điều này bao gồm mở rộng dự trữ dầu chiến lược, phát triển năng lượng tái tạo và thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng thay thế.

Tuy nhiên, yếu tố then chốt nhất ở đây vẫn là chiến lược đối ngoại cân bằng của Ấn Độ. Ấn Độ vừa duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ - quốc gia có ảnh hưởng lớn đến hệ thống tài chính và năng lượng toàn cầu, vừa giữ kênh hợp tác với Iran - nguồn cung quan trọng và là bên kiểm soát một phần không gian địa chính trị then chốt tại Trung Đông. Thay vì lựa chọn một bên, Ấn Độ đang tìm cách tối đa hóa lợi ích từ cả hai phía, đồng thời giữ cho mình khả năng điều chỉnh chính sách khi môi trường thay đổi.

Quyết định tái nhập khẩu dầu Iran giúp Ấn Độ đa dạng nguồn cung, giảm rủi ro từ xung đột khu vực, đồng thời tận dụng miễn trừ tạm thời của Mỹ để đảm bảo nhu cầu năng lượng trong nước. Nhưng còn đó những rào cản trong thực tế triển khai, đòi hỏi chính phủ có những giải pháp thận trọng, để doanh nghiệp Ấn Độ không phải “đứng ngồi không yên” và chuẩn bị sẵn sàng trước những diễn biến bất ngờ có thể xảy ra.