Ngày 17/10, sau phiên khai mạc Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Tại Tổ 2, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Bí thư Thành ủy TP HCM Trần Lưu Quang cùng các đại biểu tập trung góp ý nhiều nội dung liên quan đến quản lý hoạt động bưu chính trong bối cảnh thương mại điện tử và dịch vụ giao nhận phát triển mạnh.

Lo tội phạm lợi dụng chuyển phát hàng cấm

Góp ý dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), Trung tướng Lê Minh Đức, đại biểu Quốc hội TP.HCM, đặc biệt quan tâm Điều 19 về vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính. Theo đại biểu, hoạt động bưu chính, chuyển phát hàng hóa có nguy cơ bị các đối tượng tội phạm lợi dụng để vận chuyển ma túy, chất cấm và hàng hóa bất hợp pháp. Những sơ hở trong khâu tiếp nhận, kiểm tra, kiểm soát bưu gửi có thể tạo điều kiện cho hành vi vi phạm pháp luật.

Dự thảo hiện quy định hai nhóm vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính, gồm hàng hóa bị cấm và hàng hóa không đáp ứng điều kiện theo pháp luật về xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quy định của nước nhận. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, nếu chỉ quy định nguyên tắc mà thiếu hướng dẫn cụ thể, người gửi, doanh nghiệp bưu chính và nhân viên tiếp nhận sẽ gặp khó khăn khi xác định hàng hóa nào bị cấm, hàng hóa nào được phép gửi hoặc phải đáp ứng điều kiện nhất định.

"Trên thực tế, quy định về hàng hóa cấm, hàng hóa hạn chế hoặc phải đáp ứng điều kiện đang được điều chỉnh trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Việc tra cứu, đối chiếu các quy định này không đơn giản, đặc biệt đối với những bưu gửi quốc tế. Mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ có thể áp dụng quy định riêng về nhập khẩu hàng hóa. Nếu không có cơ chế hướng dẫn và tra cứu thuận tiện, nhân viên bưu chính khó có thể tự đối chiếu đầy đủ các quy định của nước nhận đối với từng bưu gửi", Trung tướng Lê Minh Đức nêu ý kiến.

Từ thực tế trên, Trung tướng Lê Minh Đức đề nghị bổ sung nhóm vật phẩm, hàng hóa được gửi qua mạng bưu chính có điều kiện, nhất là những điều kiện liên quan đến quản lý nhà nước về an ninh, trật tự và an toàn xã hội.

Đại biểu cũng kiến nghị quy định rõ danh mục hàng hóa bị cấm gửi, hàng hóa được gửi có điều kiện; nghiên cứu giao Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hoặc chủ trì xây dựng danh mục theo thẩm quyền, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật liên quan. Đối với dịch vụ bưu chính quốc tế, cần có cơ chế cung cấp thông tin, hướng dẫn và hỗ trợ tra cứu quy định của nước nhận để người dân, doanh nghiệp chủ động kiểm tra trước khi gửi hàng.

Làm rõ trách nhiệm của shipper công nghệ

Cùng quan tâm đến nguy cơ tội phạm lợi dụng dịch vụ chuyển phát, Trung tướng Nguyễn Minh Đức cho rằng việc sửa đổi luật cần hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế rủi ro và ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật thông qua hoạt động bưu chính.

Theo đại biểu, nếu luật chỉ quy định các loại hàng hóa không được gửi mà không giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể, quá trình thực hiện có thể phát sinh vướng mắc. Vì vậy, cần bổ sung quy định về hàng hóa gửi có điều kiện, đồng thời làm rõ thẩm quyền ban hành danh mục hàng hóa bị cấm, hàng hóa kinh doanh có điều kiện và cơ chế hướng dẫn đối với bưu gửi quốc tế.

Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là khoảng trống pháp lý liên quan đến hoạt động vận chuyển hàng hóa, giấy tờ, tài liệu của các nền tảng giao hàng công nghệ và đội ngũ shipper tự do.

Hiện nay, các dịch vụ giao nhận không chỉ vận chuyển hàng hóa thông thường mà còn nhận chuyển giấy tờ, tài liệu, ấn phẩm và nhiều loại vật phẩm khác. Trong khi đó, bên cạnh những doanh nghiệp đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính, vẫn có trường hợp đơn vị không đăng ký dịch vụ này nhưng thực hiện vận chuyển giấy tờ, tài liệu dưới hình thức đơn hàng hoặc bưu gửi.

Theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, trong những trường hợp như vậy, cơ sở pháp lý để xác định trách nhiệm của các bên chưa thật rõ ràng. Đáng chú ý, giấy tờ và tài liệu được vận chuyển có thể chứa dữ liệu cá nhân, thông tin doanh nghiệp hoặc bí mật kinh doanh. Nếu người vận chuyển tự ý mở, xem, khai thác thông tin hoặc làm thất lạc tài liệu, việc xác định trách nhiệm pháp lý và xử lý hậu quả có thể gặp khó khăn.

Hoạt động giao nhận hiện phụ thuộc nhiều vào sự tin tưởng giữa người gửi và người cung cấp dịch vụ. Khi xảy ra sự cố, người gửi có thể gặp trở ngại trong việc xác định đơn vị chịu trách nhiệm, đặc biệt với các giao dịch qua nền tảng công nghệ hoặc shipper hoạt động tự do.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các quy định pháp luật có liên quan, xác định những nội dung còn thiếu để nghiên cứu bổ sung vào dự thảo Luật Bưu chính nếu cần thiết.

Hoàn thiện luật để bảo vệ người dân và doanh nghiệp

Những vấn đề được nêu tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu sửa đổi Luật Bưu chính không chỉ nằm ở việc mở rộng dịch vụ và thúc đẩy chuyển đổi số, mà còn liên quan trực tiếp đến an toàn hàng hóa, bảo vệ thông tin và quyền lợi của người sử dụng dịch vụ.

Danh mục hàng hóa bị cấm, điều kiện tiếp nhận bưu gửi và trách nhiệm của đơn vị vận chuyển cần được quy định rõ ràng, dễ tra cứu và có cơ chế thực thi thống nhất. Điều này vừa giúp doanh nghiệp, nhân viên giao nhận hạn chế rủi ro pháp lý, vừa tạo cơ sở để cơ quan chức năng phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm.

Trong bối cảnh các mô hình giao hàng ngày càng đa dạng, việc làm rõ phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm của các bên sẽ góp phần hạn chế kẽ hở bị lợi dụng, đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh và quyền lợi chính đáng của người dân.

Đây là những nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện trong quá trình xây dựng Luật Bưu chính (sửa đổi), nhằm bảo đảm thị trường giao nhận phát triển cùng với yêu cầu an ninh, an toàn và tuân thủ pháp luật.

Một vấn đề nữa được đại biểu Nguyễn Minh Đức cho rằng cần phải "gia cố thêm" là việcquy định về bồi thường thiệt hại trong hoạt động bưu chính cần làm rõ phạm vi vật phẩm, giấy tờ được bồi thường. Theo ông, những giấy tờ gốc quan trọng của cá nhân, tổ chức nếu bị mất hoặc hư hỏng sẽ khó xác định mức bồi thường khi luật chưa quy định cụ thể. Do đó, cần phân loại rõ hàng hóa, vật phẩm được khai giá và không khai giá, đồng thời làm rõ cách áp dụng đối với giấy tờ, tài liệu quan trọng, tránh vướng mắc trong thực tiễn.