Đảm bảo đồng bộ, thống nhất

Tình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, việc xây dựng dự án luật nhằm khắc phục các khó khăn, bất cập trên thực tế, thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo mới của Đảng và Nhà nước, đáp ứng yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng thời tăng cường thống nhất quản lý đối ngoại, tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện, đáp ứng chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, thể hiện vai trò tiên phong và nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của công tác đối ngoại.

Dự thảo Luật bổ sung phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diệnbao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế.

Cùng với đósửa đổi, bổ sung các quy định về kinh phí, nhưbổ sung quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán ngân sách nhà nước và nội dung công tác kế toán tại các cơ quan đại diệnđược thực hiện bằng đồng đô-la Mỹ và đồng địa phương quy đổi ra đồng Việt Nam. Sửa đổi quy định về kinh phí đầu tư xây dựng cơ bản theo hướng kinh phí chi đầu tư phát triển được cấp cho Bộ Ngoại giao để phân bổ cho cơ quan đại diện, trừ dự án đầu tư xây dựng của các cơ quan trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và thương mại.

Dự thảo sửa đổi còn bổ sung quy định Chính phủ quy định chi tiết quy trình, thủ tục mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp tài sản, trang thiết bị; chi thuê, mua sắm hàng hóa, dịch vụ; sửa chữa, cải tạo, nâng cấp mở rộng, xây dựng mới hạng mục công trình trong các dự án đã đầu tư xây dựng và các nhiệm vụ cần thiết khác tại CQĐD.

Cơ quan trình còn đề xuất sửa đổi, bổ sungquy định về tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền theo hướng mở rộng đối tượng được bổ nhiệm, theo đó cần có thời gian giữ chức vụ phó vụ trưởng hoặc tương đương trở lên hoặc đã được phong hàm ngoại giao từ Tham tán trở lên; hoặc là chuyên gia có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được Bộ Ngoại giao công nhận....

Thẩm tra dự án luật,Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới cho biết các nội dung của dự thảo luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trong tình hình mới; sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Dự thảo phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị rà soát kỹ lưỡng các nội dung về các lĩnh vực hợp tác được liệt kê để bảo đảm bao quát đúng và đầy đủ các lĩnh vực cần tập trung đẩy mạnh hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trong khu vực và trên thế giới....

Tạo điều kiện để cơ quan đại diện chủ động, "mở đường"

Nhấn mạnh vừa qua Bộ Chính trị ban hành nhiều nghị quyết rất quan trọng, trong đó có vấn đề hội nhập quốc tế, phát triển khoa học công nghệ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, luật hiện hành đã phát huy tốt vai trò, nhưng trước sự thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế số, an ninh phi truyền thống và góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, thì việc sửa luật là cần thiết.

Góp ý trực tiếp vào dự thảo, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan đại diện trong việc cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật, các vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam, giúp doanh nghiệp trong nước chủ động ứng phó thay vì phải xử lý phần ngọn khi sự việc đã rồi. Nhóm điều khoản về ngoại giao kinh tế cần phân tích sâu hơn vai trò của cơ quan đại diện ở nước ngoài, “không chỉ là người đưa tin mà phải là người mở đường” trước các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới.

Liên quan bảo hộ công dân, dẫn chứng tình hình xung đột một số nơi vừa qua, Chủ tịch Quốc hội lưu ý thay vì từ chỗ theo vụ việc phải chuyển sang chủ động dự báo và ứng phó khẩn cấp; phải có cơ chế phản ứng nhanh trong các vụ việc cứu trợ công dân.Cùng với đó cần luật hóa quy trình phối hợp với các hội đoàn người Việt ở sở vì sức mạnh của cộng đồng là cánh tay nối dài của cơ quan đại diện trong việc tiếp cận hỗ trợ khẩn cấp vì nguồn lực nhà nước đôi khi chưa thể bao phủ hết.

Về người đứng đầu cơ quan đại diện, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, theo quy định, đại sứ là người thay mặt Nhà nước tại nước sở tại, tuy nhiên, sự phối hợp giữa cơ quan đại sứ và các thành viên thuộc các bộ, ngành khác như tham tán thương mại, tham tán quốc phòng đôi khi còn lỏng lẻo do cơ chế “hai đầu quản lý”. Do đó, cần làm rõ hơn vai “tổng chỉ huy” của đại sứ đối với toàn bộ cán bộ biệt phái từ bộ, ngành khác, để đảm bảo hoạt động của các bộ phận chuyên trách thống nhất với sự điều phối chung, tránh tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”.
Chia sẻ trước mức sinh hoạt phí hiện nay tại nhiều địa bàn không còn phù hợp với thực tế lạm phát toàn cầu, điều này vô hình trung tạo áp lực kinh tế lên cán bộ ngoại giao, có thể ảnh hưởng đến chất lượng công tác, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần có sự điều chỉnh đáp ứng yêu cầu.

Bên cạnh đó, luật nên có điều khoản khung về hiện đại hóa hoạt động cơ quan đại diện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các cơ quan đại diện số, giúp giảm tải áp lực trực tiếp tại trụ sở và tạo thuận lợi tối đa cho người Việt Nam ở nước ngoài.

Dánh giá cao sự chuẩn bị của các cơ quan, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo sau khi "gia công thêm" có thể trình Quốc hội thông qua ngay tại Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI.