Những áp lực lớn

Trong quý I/2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu ngành dệt may Việt Nam ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%. Đây là mức tăng trưởng tương đối cao trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.

Tuy nhiên, những rủi ro từ bên ngoài đang tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng. Xung đột tại Trung Đông thời gian gần đây tác động trực tiếp đến hai yếu tố then chốt là năng lượng và logistics. Việc nhiều hãng tàu không đi qua eo biển Hormuz mà phải vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) khiến thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải tăng mạnh. Điều này làm gia tăng giá thành sản xuất, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, đặc biệt với các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày, nông thủy sản.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), hoạt động xuất, nhập khẩu trong các quý tới sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là trong trường hợp xung đột địa chính trị tại Trung Đông kéo dài.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tại Triển lãm SaigonTex - Saigon Fabric 2026, ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) cho biết ngành đang bước vào một giai đoạn mới khi yêu cầu từ đơn hàng ngày càng cao: thời gian giao nhanh hơn, giá cạnh tranh hơn và chất lượng cũng khắt khe hơn.

Tự động hóa để tối ưu sản xuất

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi công nghệ đang trở thành hướng đi rõ nét của doanh nghiệp. Ông Nguyễn Văn Tiếp, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Phồn Thịnh - Tae Gwang cho biết hiện các doanh nghiệp dệt may đã chuyển đổi khoảng 30-40% thiết bị sang công nghệ mới. Nhiều nhà máy sau thời gian dài vận hành đang bước vào giai đoạn nâng cấp, với xu hướng đồng bộ hóa, xanh hóa và số hóa.

Theo ông Tiếp, công nghệ dệt may trên thế giới đã có nhiều bước tiến, bao phủ toàn bộ quy trình từ cắt, may đến các công đoạn hoàn thiện như gấp, đóng gói hay vệ sinh nhà xưởng, phần lớn đều đã được tự động hóa.

Tại triển lãm năm nay, Phồn Thịnh - Tae Gwang giới thiệu 8 gian hàng tương ứng với các khâu trong quy trình sản xuất khép kín của một nhà máy may. Định hướng được doanh nghiệp này đưa ra là tối ưu hóa sản xuất thông qua số hóa, tự động hóa và các công nghệ hỗ trợ vận hành, thay vì chỉ cải tiến đơn lẻ từng thiết bị.

Các giải pháp được giới thiệu trải rộng từ máy may ứng dụng công nghệ tự động và robot của HIKARI, VITONI, CHNKI, ROBOTECH; giải pháp hoàn thiện sản phẩm của THERMOTRON và ASIA ROBOTICS; đến các hệ thống xe tự hành, vệ sinh hút bụi thông minh của PUDU. Bên cạnh đó là các giải pháp cắt, trải vải tự động của iECHO, Timing, Maika.

Ông Tiếp cho rằng công nghệ mới không đồng nghĩa với chi phí đầu tư lớn, bởi nhiều giải pháp có thể mang lại hiệu quả cao với chi phí hợp lý. Ví dụ, robot hút bụi có thể hoạt động liên tục 24/24h trong nhiều môi trường, hay cánh tay robot kết hợp máy vắt sổ giúp giảm chi phí lao động và rút ngắn thời gian hoàn vốn. Một số thiết bị của HIKARI như máy dán túi, máy mổ túi tự động có thể hoàn vốn sau khoảng 8-10 tháng.

Ở góc độ nhà sản xuất thiết bị, ông Wu Liang Jie, Chủ tịch HIKARI (Shanghai), cho biết xu hướng chuyển đổi thông minh đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, với ngày càng nhiều doanh nghiệp may mặc nâng cấp thành công nhờ các giải pháp công nghệ toàn diện.

Tại Việt Nam, HIKARI đã cung cấp nhiều dòng thiết bị phục vụ các khâu khác nhau trong sản xuất, đáp ứng nhu cầu đổi mới của doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp lớn như May 10, Young One Nam Định, Phong Phú.

Theo ông Wu Liang Jie, ngành dệt may Việt Nam đang đối mặt với những thách thức như chi phí lao động tăng và thiếu hụt lao động, nhưng đây là xu hướng tất yếu khi nền kinh tế phát triển. Lợi thế cạnh tranh cốt lõi của ngành đã hình thành, và giai đoạn tiếp theo sẽ là quá trình tích hợp công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại, phương thức quản lý hiệu quả và tư duy vận hành mới để vừa giải quyết thách thức, vừa mở ra dư địa phát triển.

Vượt khó để tăng trưởng

Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước giai đoạn chuyển đổi quan trọng khi áp lực cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng. Chi phí nguyên vật liệu, nhân công tăng, cùng với các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường xuất khẩu lớn đang đặt ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp.

Đại diện Công ty TNHH Youngone Nam Định cho biết nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân lao động khi người lao động có xu hướng chuyển sang ngành khác hoặc làm việc ở nước ngoài. Điều này buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh đầu tư tự động hóa.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đi kèm không ít thách thức. Ông Ham Kwan Sooh, Giám đốc kinh doanh quốc tế Công ty TNHH Phồn Thịnh - Tae Gwang nhận định rào cản không chỉ nằm ở chi phí đầu tư mà còn ở khả năng thích nghi của đội ngũ vận hành. Doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ thuật, đồng thời lo ngại rủi ro trong giai đoạn đầu triển khai công nghệ mới.

Ở góc độ xu hướng, ông Wu Liang Jie tiếp tục khẳng định chuyển đổi thông minh là xu thế toàn cầu và doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước tham gia thông qua đầu tư công nghệ. Nhiều doanh nghiệp lớn đã chuyển dịch theo hướng này để đáp ứng yêu cầu thị trường.

Trong quý I/2026, xuất khẩu dệt may đạt hơn 10 tỷ USD, tăng 3,8% so với cùng kỳ, dù thời gian nghỉ của người lao động kéo dài từ 15-17 ngày. Theo đánh giá, kết quả này đến từ ba yếu tố: thị trường xuất khẩu được đa dạng hóa, doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động sản xuất - kinh doanh và xu hướng chuyển dịch từ gia công sang các mô hình có giá trị gia tăng cao hơn như ODM, thậm chí giao hàng trực tiếp đến hệ thống phân phối toàn cầu. Điều này cho thấy sự thay đổi về năng lực quản trị, công nghệ và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Từ phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Anh Sơn,Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết cần tận dụng hiệu quả 17 hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực, đồng thời mở rộng thị trường sang các khu vực tiềm năng như Pakistan, Ai Cập, Algieri, Nam Mỹ và các liên minh kinh tế như Á - Âu. Việc đa dạng hóa thị trường giúp giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải rủi ro, bao gồm cả đường biển và đường hàng không.

Ông Sơn cũng cho rằng không nhất thiết phải theo đuổi các hiệp định thương mại tự do mới bằng mọi giá, mà có thể tập trung vào các thị trường có điều kiện tương đồng với hàng hóa Việt Nam để nâng cao hiệu quả xuất khẩu.

Ở góc độ hiệp hội, ông Vũ Đức Giang cho biết VITAS đang thúc đẩy doanh nghiệp tập trung vào ba trụ cột: đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa đối tác và đa dạng hóa sản phẩm. Đến nay, dệt may Việt Nam đã xuất khẩu tới khoảng 138 thị trường trên toàn cầu, cho thấy mức độ mở rộng đáng kể về không gian thị trường.

Theo ông Vũ Đức Giang, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu tiêu chuẩn liên tục được nâng lên, ba trụ cột này không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là hướng đi mang tính dài hạn để giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với yêu cầu của các nhãn hàng quốc tế, trong đó trọng tâm là sản xuất xanh, phát triển bền vững, giảm phát thải và tiết kiệm năng lượng. Đây sẽ là điều kiện then chốt để ngành dệt may Việt Nam vừa duy trì đà tăng trưởng, vừa nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn tới.