Làm việc với Ủy ban Dân nguyện và Giám sát vào chiều 25/5, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, cử tri và Nhân dân cả nước đang đặt ra kỳ vọng rất lớn đối với Quốc hội nhiệm kỳ này trong công tác dân nguyện, giám sát, đó là không chỉ lắng nghe, mà phải theo đến cùng các sự việc; không chỉ giám sát, mà phải tạo chuyển biến; không chỉ tổng hợp kiến nghị, mà phải phát hiện sớm vấn đề chính sách, cảnh báo rủi ro quản trị và thúc đẩy trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt ra 6 vấn đề với Ủy ban: về mô hình tổ chức và phương thức vận hành, việc hợp nhất các đầu mối dân nguyện và giám sát đã tạo ra sức mạnh tổng hợp hay còn biểu hiện cộng gộp cơ học, khâu nào đang là điểm nghẽn.

“Làm thế nào để công tác dân nguyện phải vượt lên khỏi cách làm hành chính đơn thuần là tiếp nhận, phân loại, chuyển đơn, tổng hợp kiến nghị; giải pháp gì để người dân không còn khiếu kiện đông người ở các thành phố lớn; làm rõ các vụ việc tồn đọng, kéo dài; nguyên nhân chậm giải quyết; trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền; cơ chế theo dõi sau chuyển đơn; giải pháp khắc phục tình trạng trả lời hình thức, né tránh”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đối với công tác dân nguyện.

Nêu yêu cầu hoạt động giám sát của nhiệm kỳ này là giám sát phải thực chất hơn, sắc bén hơn, có trọng tâm hơn và cuối cùng là kết quả, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban làm rõ tiêu chí lựa chọn chuyên đề giám sát; cơ chế điều hòa, tránh trùng lặp, dàn trải; phương pháp lượng hóa kết quả thực hiện kiến nghị sau giám sát.

Về hai đề án lớn có ý nghĩa nền tảng cho cả nhiệm kỳ, đó là đề án tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân và Đề án định hướng trọng tâm giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI phải thực sự có tầm chiến lược. Theo Chủ tịch Quốc hội, thực hiện nhiệm vụ này không được dừng ở tổng kết kinh nghiệm hay liệt kê nhiệm vụ, Uỷ ban phải xác định được tư duy giám sát mới: giám sát để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu lực quản trị và phục vụ phát triển đất nước.

Ủy ban cần làm rõ hơn tiến độ, vướng mắc, lộ trình triển khai chuyển đổi số của các hệ thống phục vụ giám sát, kiến nghị cử tri, tiếp công dân, xử lý đơn thư; khả năng kết nối với dữ liệu của Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương;

Cuối cùng, Ủy ban cần làm rõ giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng tham mưu, chuẩn hóa quy trình công tác cán bộ, nguồn lực và kỷ luật tham mưu, phân công rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm.

Không để kiến nghị giám sát “rơi vào im lặng”

Sau khi nghe các ý kiến phát biểu, kết luận cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, đã đến lúc, Uỷ ban không thể "dậm chân tại chỗ" trong việc tiếp nhận, tổng hợp, chuyển đơn, theo dõi, báo cáo mà phải trở thành cơ quan tham mưu chiến lược, là nơi phát hiện sớm vấn đề, cảnh báo chính sách, điều hòa hoạt động giám sát và theo đến cùng trách nhiệm thực thi. Nhấn mạnh, “Dân là gốc”, "Nhân dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và động lực của phát triển", theo Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội phải đổi mới mạnh mẽ, thực chất, hiệu quả hơn; trong công tác dân nguyện, giám sát có nhiều điểm mới, được dân tin, Đảng tin, để ý Đảng hòa với lòng dân.

Trong thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban xác lập rõ vai trò mới trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Dân nguyện và Giám sát phải gắn chặt với nhau. Dân nguyện cung cấp dữ liệu thực tiễn, phản ánh kiến nghị của nhân dân, bất cập của chính sách, hạn chế trong thực thi pháp luật. Giám sát phải xử lý đến cùng những vấn đề nổi lên từ dân nguyện, làm rõ trách nhiệm, tạo chuyển biến cụ thể.

Hoạt động của Uỷ ban phải chuyển mạnh từ cách làm hành chính sang tư duy phân tích, dự báo và kiến nghị chính sách. Mỗi kiến nghị phải có căn cứ, có địa chỉ trách nhiệm, có giải pháp và có cơ chế theo dõi đến cùng. Băng: Đổi mới công tác dân nguyện theo hướng thực chất, trách nhiệm. Báo cáo dân nguyện hằng tháng phải được nâng tầm. Không chỉ dừng ở thống kê số đơn, số lượt tiếp công dân, số kiến nghị đã chuyển, mà phải chỉ ra xu hướng nổi lên, lĩnh vực bức xúc, địa bàn phức tạp, cơ quan chậm giải quyết, vụ việc có nguy cơ trở thành điểm nóng… Dân nguyện phải làm cho người dân thấy Quốc hội lắng nghe thật, theo dõi thật, giám sát thật và thúc đẩy giải quyết thật.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, nâng tầm hoạt động giám sát theo hướng sắc bén, có trọng tâm, có hậu kiểm, có chuyển biến. Ủy ban tham mưu để hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tập trung vào các vấn đề lớn: điểm nghẽn thể chế, tổ chức thực thi, phân bổ nguồn lực, kỷ luật công vụ, chất lượng dịch vụ công….

Kết luận giám sát phải có địa chỉ trách nhiệm, thời hạn thực hiện, chỉ số kiểm đếm và cơ chế báo cáo lại. Không để kiến nghị giám sát “rơi vào im lặng”. Ủy ban Dân nguyện và Giám sát chuẩn bị thật tốt hai đề án lớn về giám sát: Đề án về tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND và Đề án của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội phải là sản phẩm chiến lược của năm 2026 và của cả nhiệm kỳ.

Tinh thần là giám sát để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, siết chặt kỷ luật thực thi, bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh... Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, chuyển đổi số phải trở thành đột phá trong dân nguyện và giám sát. Theo đó, chuyển đổi số không phải là trang bị phần mềm đơn lẻ, mà là đổi mới căn bản phương thức làm việc. Cần hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ tiếp công dân, xử lý đơn thư, giám sát giải quyết kiến nghị cử tri và hoạt động giám sát. Hệ thống dữ liệu phải dùng được, kết nối được, phân tích được, cảnh báo được, truy vết trách nhiệm được và phục vụ chỉ đạo, điều hành được.

Ủy ban nghiên cứu từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong phân loại đơn thư, phát hiện vấn đề lặp lại, nhận diện xu hướng bức xúc xã hội, hỗ trợ lựa chọn nội dung giám sát. Đây cũng là yêu cầu để chuyển từ xử lý sự vụ sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, từ nay đến cuối năm 2026, Ủy Dân nguyện và Giám sát cần tập trung vào những sản phẩm cụ thể: hoàn thiện hai đề án lớn về giám sát; chuẩn bị tốt Diễn đàn giám sát, trong đó cần tập trung thành phần tham dự Diễn đàn, nhất là các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ quan Trung ương và địa phương, đại biểu Quốc hội các khóa trước để chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn; từ đó chú trọng tổng hợp, chắt lọc các ý kiến, đề xuất tại Diễn đàn thành các kiến nghị cụ thể, có giá trị tham mưu cao cho Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Lãnh đạo Quốc hội; nâng cao chất lượng báo cáo dân nguyện hằng tháng; triển khai hiệu quả chuyên đề giám sát của Ủy ban; chuẩn bị định hướng giám sát có chất lượng cho cả nhiệm kỳ.