Thống nhất 1 đầu mối Bộ Y tế

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị phải xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng. Theo Chủ tịch Quốc hội, điểm nghẽn lớn nhất của dự thảo luật là vẫn chưa làm rõ quản lý nhà nước và ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, giữa Trung ương với địa phương.

“Luật này phải quy định rõ ràng ai chủ trì. Nếu là Bộ Y tế thì phải xác định rõ Bộ nào phối hợp chính, Bộ nào phối hợp phụ. Quy định rõ về người quyết định và người chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Tinh thần xuyên suốt là: Một đầu mối, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý và một trách nhiệm đến cùng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chỉ rõ việc chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý nguy cơ phải là xương sống của Luật, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xác định rõ nhóm nào Nhà nước tiền kiểm, nhóm nào doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm, nhóm nào tiến hành hậu kiểm.

“Kết quả phân tích nguy cơ phải là căn cứ gốc để thiết kế thủ tục. Không lấy an toàn thực phẩm làm lý do để phục hồi cơ chế xin - cho, nhưng cũng không lấy cải cách thủ tục làm lý do để hạ chuẩn an toàn. Mọi chính sách can thiệp trực tiếp vào sản phẩm và sức khỏe người dân phải dựa trên bằng chứng khoa học”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần quy định rõ tiêu chí phân loại nguy cơ ngay trong Luật hoặc giao Chính phủ ban hành kèm theo danh mục để tránh tùy tiện. Ví dụ, sữa bột trẻ em, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm cho người tiêu dùng đặc biệt, thực phẩm cho người tiểu đường nên thuộc nhóm nguy cơ cao nhất. Gạo đóng túi thông thường thuộc nhóm hậu kiểm.

“Để ngăn chặn vi phạm từ gốc, ví dụ các vụ ngộ độc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật từ rau củ, cần kiểm soát ngay tại nông trại, giới hạn tồn dư và truy xuất nguồn gốc thay vì chỉ kiểm tra khi sản phẩm đã bán ra thị trường. Đối với các vụ ngộ độc bánh mì, ngành y tế phải chỉ ra nguyên nhân cụ thể”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Về quy định bắt buộc bổ sung vi chất từ một số thực phẩm thiết yếu sang phạm vi rộng hơn, Chủ tịch Quốc hội lưu ý đây là thay đổi chính sách rất lớn. Những nội dung liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng phải có bằng chứng dịch tễ, đánh giá nguy cơ, đánh giá chi phí và cơ chế giám sát sau áp dụng; bảo đảm đủ rõ, áp dụng thống nhất, không tạo khoảng trống tùy tiện để trục lợi.

Hậu kiểm mạnh mẽ đi đôi với kiểm soát quyền lực

Về công tác hậu kiểm, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hậu kiểm phải mạnh nhưng quyền hậu kiểm cũng phải được kiểm soát: “Hậu kiểm không phải là mang hồ sơ ra công bố hay soi lại để hình thành "tiền kiểm ngầm", mà phải đi trực tiếp vào cơ sở, kiểm tra mẫu sản phẩm trên thị trường, lịch sử tuân thủ, truy xuất nguồn gốc và xử lý đúng nơi có nguy cơ”.

Chủ tịch Quốc hội đồng tình nghiên cứu cơ chế thử nghiệm đối chứng độc lập khi có tranh chấp kết quả; quản lý nghiêm nhưng phải công bằng, quyền lực kiểm tra càng lớn thì cơ chế kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, dữ liệu phải trở thành hạ tầng quản trị, Luật cần thiết kế một chương riêng về dữ liệu theo các nguyên tắc: Một lần khai báo, nhiều lần sử dụng. Dữ liệu đã có thì không yêu cầu cung cấp lại; Thủ tục đơn giản nhưng kiểm soát được; Truy xuất được dữ liệu nhưng phải bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự thảo Luật phải tính đủ năng lực thử nghiệm, hậu kiểm, nguồn lực địa phương và thời gian chuyển tiếp. Hồ sơ sản phẩm đã lưu hành hợp pháp phải được xử lý chuyển tiếp hợp lý, không hồi tố hành chính, không để việc đổi luật khiến doanh nghiệp phải làm lại hàng loạt thủ tục để hợp thức hóa cái đang hợp pháp.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi ban hành phải trả lời được 3 câu hỏi. Một là, thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không? Hai là, doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không? Ba là, khi xảy ra sự cố có truy được nguồn, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh hay không?

“An toàn thực phẩm không được đảm bảo bằng nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, đồng thời đề nghị các cơ quan đánh giá kỹ để hoàn thiện, đưa vào thảo luận tại hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách và hướng tới trình thông qua tại Kỳ họp thứ 3.

Nghiên cứu tách việc cấp chứng nhận ra khỏi cơ quan quản lý nhà nước

Góp ý vào dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá đây là dự án Luật thực sự rất khó, phức tạp, phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người dân và hoạt động của hàng triệu cơ sở sản xuất, kinh doanh. Đối tượng quản lý đa dạng, chuỗi cung ứng dài, đan xen nhiều ngành, nhiều cấp và ngày càng diễn biến mạnh mẽ trên môi trường số cũng như xuyên biên giới.

Tiếp thu ý kiến của lãnh đạo Quốc hội, Phó Thủ tướng nêu rõ các định hướng trọng tâm nhằm hoàn thiện dự thảo luật. Theo đó, trách nhiệm quản lý nhà nước cần tiếp tục được làm rõ, khẳng định Bộ Y tế là chủ thể chính quản lý nhà nước theo mô hình đã được Bộ Chính trị kết luận. Phó Thủ tướng cho rằng, điểm quan trọng nhất hiện nay là rạch ròi chức năng quản lý giữa cơ quan chủ trì (Bộ Y tế) và các cơ quan phối hợp (rõ trách nhiệm phối hợp đến đâu); phân định cụ thể trách nhiệm của từng cấp chính quyền.

Bên cạnh đó, giải quyết tốt mối quan hệ giữa cơ quan chủ trì với cơ quan phối hợp, với các luật chuyên ngành, giữa quản lý nhà nước và trách nhiệm của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh. Xác định phương thức quản lý vừa đảm bảo quản trị nhà nước, vừa tạo môi trường thông thoáng, minh bạch để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh - lĩnh vực dịch vụ đóng góp cụ thể cho tăng trưởng kinh tế.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống dữ liệu kết nối và kiểm soát rủi ro từ gốc, Phó Thủ tướng yêu cầu, hệ thống dữ liệu quản lý theo vòng đời sản phẩm phải được xây dựng cụ thể, rõ ràng và khẩn trương. Nếu không có sự kết nối hệ thống dữ liệu theo vòng đời sản phẩm, công tác quản lý giữa các bộ, ngành sẽ gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh: “Lấy sức khỏe, tính mạng và quyền lợi của người dân làm trên hết để phòng ngừa, kiểm soát rủi ro từ sớm, từ xa, từ gốc. Phương thức quản lý rủi ro phải đảm bảo phù hợp với pháp luật trong nước, vừa tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế mà Việt Nam là thành viên, như FAO, WTO.

Việc chuyển đổi giữa tiền kiểm và hậu kiểm phải cân nhắc kỹ lưỡng, không chuyển tất cả từ tiền kiểm sang hậu kiểm ở những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ nhằm tránh phát sinh rủi ro.

Dự thảo luật hướng tới quản lý thống nhất, rõ trách nhiệm xuyên suốt theo chuỗi nhưng tuyệt đối không gây thêm tắc nghẽn, ách tắc cho môi trường sản xuất kinh doanh; đảm bảo tính khả thi, minh bạch, bình đẳng và không cài cắm lợi ích nhóm.

Phó Thủ tướng cho rằng, cần nghiên cứu cách thức phân định trách nhiệm trong việc chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Cần tính toán giải pháp tách việc cấp giấy chứng nhận ra khỏi cơ quan quản lý nhà nước, tránh tình trạng một cơ quan vừa xây dựng chính sách, vừa quản lý lại vừa cấp chứng nhận để đảm bảo công khai, minh bạch, hạn chế rủi ro và nguy cơ tiêu cực từ thực tiễn.