Hàng giả “lộng hành” trên môi trường số

Nếu như trước đây, hàng giả thường xuất hiện ngoài chợ hay buôn bán lén lút thì nay hàng giả đã và đang trở thành một mô hình kinh doanh có tổ chức trên không gian mạng.

Vài năm nay, mỗi khi cần mua sắm chị Nguyễn Thị Trangở phường Việt Hưng (Hà Nội) không đến tận cửa hàng mà chị lựa chọn mua sắm trực tuyến như nhiều người tiêu dùng khác. Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến đồ gia dụng, hầu hết nhu cầu hằng ngày của gia đình đều được chị đặt mua qua mạng. Mới đây, khi lướt qua facebook chị thấy sản phẩm dưỡng da được quảng cáo giới thiệu là hàng nhập khẩu chính hãng với mức giá ưu đãi. Tin tưởng vào những lời quảng cáo hấp dẫn cùng hàng nghìn lượt đánh giá tích cực, chị đã đặt mua sản phẩm. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng, chị nhận thấy sản phẩm có dấu hiệu bất thường. Bao bì in mờ, chất lượng khác xa sản phẩm từng sử dụng trước đó và đặc biệt không có đầy đủ thông tin về nguồn gốc xuất xứ.

"Tôi nghĩ mình đã mua được hàng giá tốt, nhưng khi so sánh với sản phẩm chính hãng mới phát hiện nhiều chi tiết khác biệt. Lúc đó mới biết mình đã mua phải hàng giả, khi liên hệ với người bán để khiếu nại, tài khoản bán hàng đã ngừng hoạt động", chị Trang chia sẻ.

Câu chuyện của chị Trang không phải là cá biệt mà thực tế, không ít người tiêu dùng đã trở thành nạn nhân của các chiêu trò bán hàng giả trên môi trường số. Tương tự, anh Nguyễn Đức Minh, xã Gia Lâm (Hà Nội) cho biết, đã đặt mua một chiếc đồng hồ thời trang trên sàn thương mại điện tử sau khi thấy sản phẩm nhận hàng nghìn đánh giá 5 sao. Khi nhận hàng, chất lượng thực tế hoàn toàn khác so với quảng cáo. Chỉ vài ngày sau, gian hàng đổi tên và biến mất khỏi nền tảng.

“Khi tôi tìm lại gian hàng trên sàn thương mại điện tử thì ớ người ra là gian hàng đã không còn trên nền tảng, tôi mới biết mình bị lừa”, anh Minh chia sẻ.

Theo thống kê của cơ quan quản lý, hiện có khoảng 75% người dùng Internet tại Việt Nam tham gia mua sắm trực tuyến. Đáng chú ý, khoảng 70% người tiêu dùng từng mua phải hàng giả, hàng nhái hoặc sản phẩm không đúng với nội dung quảng cáo. Những con số này cho thấy rủi ro đối với người tiêu dùng trên môi trường số đang ở mức đáng lo ngại.

Thực trạng trên cũng được phản ánh qua kết quả thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo đó, tính đến ngày 30/5/2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; xử lý hành chính 1.616 vụ; xử phạt gần 17,9 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm hơn 115,5 tỷ đồng; xử lý 1.606 tổ chức, cá nhân vi phạm.

Đáng chú ý, môi trường số tiếp tục được xác định là địa bàn trọng điểm của các hành vi vi phạm. Trong đợt cao điểm, lực lượng chức năng đã ngăn chặn truy cập đối với 1.073 website vi phạm, gồm 263 website phim lậu, 177 website truyện lậu, 612 website truyền hình trái phép và 21 website bán hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Riêng lực lượng Công an đã phát hiện, điều tra 148 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; xử lý 128 vụ; khởi tố 44 vụ án hình sự. Trong khi đó, lực lượng Quản lý thị trường đã xử lý 1.520 vụ vi phạm về sở hữu công nghiệp, chủ yếu liên quan đến hành vi giả mạo nhãn hiệu; xử phạt hành chính hơn 15 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 12 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, số vụ xử lý tăng hơn 370%, số tiền xử phạt tăng hơn 314% và giá trị tang vật vi phạm tăng hơn 827%.

Những con số này cho thấy hàng giả, hàng nhái không còn là hiện tượng nhỏ lẻ mà đang diễn biến ngày càng phức tạp, với phương thức hoạt động tinh vi và phạm vi ảnh hưởng rộng hơn trên môi trường số.

Xây dựng "hệ sinh thái" giám sát

Trước thực tế trên,nhiều ý kiến cho rằng, chống hàng giả không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử và chính người tiêu dùng.

TS. Nguyễn Đức Tài, Giám đốc Trung tâm Giám sát Chất lượng và Phòng chống hàng giả (QSAC), Phó Tổng thư ký Hiệp hội VATAP cho biết, nếu trước đây các hành vi vi phạm thường gắn với một địa điểm cụ thể, một kho hàng hay một tuyến phân phối nhất định thì nay chỉ cần một tài khoản mạng xã hội, một gian hàng trên sànthương mại điện tử hàng giả có thể tiếp cận hàng nghìn người tiêu dùng trong thời gian rất ngắn.

Theo TS. Nguyễn Đức Tài,chống hàng giả không thể chỉ dừng lại ở việc xử lý các vụ việc đã xảy ra mà cần chuyển sang tư duy phòng ngừa từ sớm. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số và ngườitiêu dùng nhằm hình thành một "hệ sinh thái" giám sát và phản ứng nhanh trước các hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Còn theo ông Nguyễn Bình Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, việc kiểm soát hoàn toàn sản phẩm từ đầu đến cuối là rất khó do quy mô và sự thay đổi liên tục của hoạt động thương mại điện tử. Trong một số trường hợp, việc xác định trách nhiệm giữa các chủ thể tham gia giao dịch cũng không đơn giản.

Chính vì vậy, khi phát hiện hàng hóa không đúng với quảng cáo hoặc có dấu hiệu vi phạm, người tiêu dùng thường gặp khó khăn trong việc xác định đơn vị chịu trách nhiệm và bảo vệ quyền lợi của mình.

Trong bối cảnh hàng giả ngày càng được che giấu dưới nhiều hình thức tinh vi, ông Nguyễn Bình Minh cho rằng, người tiêu dùng cần thận trọng hơn trong quá trình mua sắm trực tuyến.

“Người tiêu dùng cần thận trọng với những sản phẩm được chào bán với mức giá thấp bất thường so với mặt bằng chung của thị trường hoặc sử dụng các thông điệp quảng cáo mang tính kích thích mua hàng tức thời. Thực tế cho thấy đây thường là những dấu hiệu tiềm ẩn rủi ro mà người mua cần cân nhắc kỹ trước khi giao dịch”, ông Minh cho biết.