PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công đã khẳng định như vậy khi trao đổi với phóng viênBáo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về mô hình chính phủ linh hoạt.

Năng lực điều hành linh hoạt của Chính phủ

PV:PGS.TS có thể cho biết một cách khái quát về mô hình chính phủ linh hoạt và các cấp độ linh hoạt của chính phủ?

PGS.TS Nguyễn Bá Chiến:Mô hình chính phủ linh hoạt có thể được hiểu là một mô hình quản trị nhà nước ưu tiên tốc độ, khả năng thích ứng trong bối cảnh biến động, bằng cách ra quyết định và cung ứng dịch vụ xoanh quay nhu cầu người dùng (công dân và DN), vận hành theo chu trình thử nghiệm - lặp lại - cải tiến liên tục dựa trên dữ liệu thời gian thực, với thiết kế tổ chức theo mạng lưới và phân quyền, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và giá trị công.

Sự linh hoạt của chính phủ không phải là một trạng thái “có hoặc không”, mà được biểu hiện ở nhiều cấp độ quản trị khác nhau, từ vi mô đến vĩ mô:

Linh hoạt vận hành: Đây là cấp độ cơ bản nhất, thể hiện ở năng lực điều hành kinh tế - xã hội trước những biến động; khả năng cải tiến, tinh gọn các quy trình cung cấp dịch vụ công.

Linh hoạt cấu trúc: Thể hiện ở khả năng nhanh chóng tái cấu trúc bộ máy, thành lập/giải thể các tổ chức để giải quyết các vấn đề phát sinh mà không bị ràng buộc bởi cơ cấu tổ chức hiện có.

Linh hoạt chiến lược: Đây là cấp độ cao nhất và khó khăn nhất, thể hiện năng lực của quốc gia trong việc dự báo các xu hướng lớn, nhận diện các cơ hội và các nguy cơ, từ đó chủ động điều chỉnh tầm nhìn, chiến lược và mô hình phát triển quốc gia (ví dụ: quyết định chuyển đổi mô hình tăng trưởng,…).

PV:Thực tiễn tại Việt Nam, mô hình chính phủ linh hoạt biểu hiệnnhư thế nào trong giai đoạn 2021 - 2025, thưa PGS.TS?

PGS.TS Nguyễn Bá Chiến:Một số quyết sách và hành động của chính phủ trong thời gian qua đã cho thấy cả 3 cấp độ linh hoạt: vận hành, cấu trúc và chiến lược.

Một là, năng lực linh hoạt vận hành trong điều hành kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh thế giới đối mặt với “cơn bão” lạm phát, và bất ổn địa-chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã thể hiện sự chủ động, linh hoạt cao trong việc phối hợp các công cụ chính sách tài khóa và tiền tệ. Thực chứng là lạm phát của Việt Nam được kiểm soát thành công, trong khi tăng trưởng GDP vẫn được duy trì ở mức cao so với khu vực. Hay mới nhất, ngay đầu năm 2026, trước tác động của xung đột quân sự tạiTrung Đông dẫn đến giá xăng dầutăng vọt, Việt Nam đã điều chỉnh “linh hoạt, thông minh, tỉnh táo và sáng tạo”[1] trong điều hành giá xăng dầu của Chính phủ, đồng thời kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Hai là, năng lực linh hoạt cấu trúc trong cải cách bộ máy và nhân sự: Đây là điểm thể hiện rõ nét quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước trong việc tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị.

Về bộ máy, Việt Nam thực hiện một cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Trong năm 2025, toàn bộ hệ thống chính trị chuyển đổi toàn diện, sâu sắc với điểm nhấn là chuyển từ chính quyền địa phương 3 cấp thành 2 cấp. Trước đó, là các thí điểm tổ chức chính quyền đô thị ở một số địa phương, và sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã. Những sự quyết liệt này cho thấy quyết tâm tái cấu trúc bộ máy linh hoạt, gọn nhẹ hơn.

Về nhân sự: Công tác điều động, luân chuyển và kiện toàn nhân sự cấp chiến lược trong nhiệm kỳ 2021 - 2025 diễn ra với tần suất cao. Điều này thể hiện sự thích ứng và quyết tâm chính trị trong việc sắp xếp nhân sự với phương châm “có lên, có xuống”, “có vào, có ra” để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới và kiên quyết xử lý các vi phạm.

Ba là, năng lực linh hoạt chiến lược trong ứng phó khủng hoảng. Quyết định mang tính bước ngoặt chuyển chiến lược từ “Zero Covid” sang “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch bệnh” (Nghị quyết 128/NQ-CP ngày 11/10/2021) là ví dụ điển hình. Khi đối mặt với sự thay đổi của biến chủng virus và chi phí kinh tế - xã hội không thể chịu đựng thêm, hệ thống đã dám thay đổi một định hướng căn bản, chấp nhận rủi ro để mở cửa nền kinh tế, tránh đứt gãy trên diện rộng.

Cuối năm 2024 và đầu năm 2025, việc Bộ Chính trị ban hành “bộ tứ nghị quyết 57, 59, 66, 68” đã tạo nên một chỉnh thể thống nhất về tư duy và hành động chiến lược cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đây cũng là một ví dụ năng lực chuyển đổi trạng thái ở cấp độ chiến lược rất nhanh của Việt Nam thích ứng với bối cảnh mới.

Tóm lại, giai đoạn 2021 - 2025, Việt Nam đã chứng minh khả năng điều hành linh hoạt cao. Báo cáo Chính phủ đánh giá: “Thành công ấy phản ánh năng lực điều hành linh hoạt của Chính phủ, sự đồng hành của doanh nghiệp và niềm tin của người dân”.

5 gợi mở chính sách

PV: PGS.TS có thể đưa ranhững gợi mở chính sách định hình thể chế quản trị quốc gia theo mô hình “chính phủ linh hoạt”?

PGS.TS Nguyễn Bá Chiến:Để Việt Nam thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược 100 năm, việc định hình một nền quản trị quốc gia vận hành theo mô hình “chính phủ linh hoạt” là cần thiết. 5 đề xuất gợi mở chính sách then chốt để thực hiện quản trị linh hoạt đó là:

Gợi mở 1: Cách mạng về tư duy - thể chế hóa “quyền được thử nghiệm”. Hoàn thiện thể chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ dám đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám quyết, dám làm, dám thử nghiệm cái mới vì lợi ích chung; chấp nhận rủi ro có kiểm soát và học hỏi từ thất bại.

Hành động cụ thể: Trên cơ sở tổng kết, đánh giá thực hiện quy định về bảo vệ cán bộ để tiến tới xây dựng một luật về thử nghiệm thể chế ở cấp quốc gia nhằm ra một không gian pháp lý an toàn, cho phép thí điểm các mô hình kinh tế mới: kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế chia sẻ... cũng như các vấn đề mới của thực tiễn. Đây là chìa khóa để phá vỡ tâm lý “sợ sai”, căn bệnh “sợ trách nhiệm”, chuyển đổi từ làm đúng quy trình sang làm để tốt hơn, tạo giá trị công nhiều hơn.

Gợi mở 2: Xây dựng “Thể chế thích ứng nhanh”. Phát triển hệ thống pháp luật theo hướng tinh gọn, hiện đại, có khả năng thích ứng nhanh, linh hoạt với các biến động của thực tiễn, đặc biệt là các vấn đề khẩn cấp và công nghệ mới.

Hành động cụ thể: Nghiên cứu cơ chế “lập pháp động” cho các tình huống khẩn cấp (dịch bệnh, thiên tai, khủng hoảng kinh tế…), cho phép ban hành, sửa đổi, bổ sung nhanh văn bản quy phạm pháp luật theo quy trình rút gọn, vì lợi ích chung, lợi ích của quốc gia dân tộc. Đồng thời, phải thực hiện một cuộc “cách mạng” về rà soát, cắt bỏ các quy trình, thủ tục không cần thiết, trao quyền thực chất và gắn với sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của chủ thể ra quyết định.

"Cốt lõi của việc xây dựng chính phủ linh hoạt là một cuộc cách mạng về tư duy thể chế - chuyển từ tư duy kiểm soát sang kiến tạo và hỗ trợ".

Gợi mở 3: Phá vỡ “cát cứ” bằng các “cơ chế phối hợp liên ngành” có thực quyền. Đổi mới phương thức phối hợp liên ngành theo hướng thực chất, hiệu quả; để giải quyết các vấn đề chiến lược, phức hợp, xuyên ngành, liên ngành, liên kết vùng giữa các địa phương.

Gợi mở 4: Hình thành nền tảng hạ tầng số và dữ liệu quốc gia đồng bộ, liên thông. Dữ liệu trở thành tài nguyên chiến lược của quốc gia.

Hành động cụ thể: Hoàn thiện hạ tầng số theo hướng tích hợp, kết nối, bảo đảm khả năng lưu trữ, xử lý và phân tích dữ liệu quy mô lớn; phát triển các nền tảng dùng chung, nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ, liên thông, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, gắn với định danh điện tử thống nhất. Sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, dự báo, cung cấp các kịch bản cho lãnh đạo ra quyết sách.

Gợi mở 5: Cải cách công vụ, xây dựng đội ngũ công chức tinh hoa, ưu tú: Đẩy mạnh cải cách công vụ, chuyển đổi mô hình tuyển dụng, đánh giá, đãi ngộ từ dựa trên thâm niên, bằng cấp sang dựa trên năng lực và hiệu quả công việc thực tế, đặc biệt là năng lực số, tư duy hệ thống và năng lực giải quyết vấn đề phức hợp.

Hành động cụ thể: Cần có chế độ đãi ngộ vượt trội và cơ chế bảo vệ, trọng dụng để thu hút, khuyến khích và giữ chân nhân tài có tư duy đổi mới, sáng tạo và tinh thần dấn thân vì sự phát triển của địa phương, quốc gia, dân tộc.

Cốt lõi của việc xây dựng chính phủ linh hoạt là một cuộc cách mạng về tư duy thể chế - chuyển từ tư duy kiểm soát sang kiến tạo và hỗ trợ. Đó là cuộc cách mạng về văn hóa tổ chức và lãnh đạo, chuyển từ chỉ đạo sang trao quyền và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, vì lợi ích chung.

PV: Xin cảm ơn PGS.TS Nguyễn Bá Chiến!

[1] https://baochinhphu.vn/thong-tan-nuoc-ngoai-viet-nam-ung-pho-linh-hoat-truoc-thue-doi-ung-cua-my-102250410144608461.htm