Tuyển sinh phải gắn với việc làm

Ngày 18/9/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu ký ban hành Quyết định số 1810/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Chiến lược xác định mục tiêu đưa giáo dục đại học trở thành “hạ tầng tri thức chiến lược quốc gia”, giữ vai trò nòng cốt trong phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, nghiên cứu khoa học và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.

Đến năm 2035, Việt Nam phấn đấu 100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn; tỷ lệ học đại học trong nhóm dân số 18-22 tuổi đạt 45%; người học sau đại học chiếm 15%; người học STEM chiếm 40% quy mô ở mỗi trình độ; 90% người tốt nghiệp có việc làm phù hợp trong 12 tháng.

Theo Chiến lược, những chỉ tiêu này phải được chuyển hóa thành chất lượng và hiệu quả thực chất. Mỗi trường đại học không chỉ quan tâm quy mô tuyển sinh mà phải xác định rõ đào tạo nhân lực cho lĩnh vực nào, giải quyết vấn đề gì của đất nước và kết quả đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao tạo ra giá trị gì cho xã hội.

Trong tuyển sinh, mục tiêu không còn là “tuyển đủ”, mà là tuyển đúng, tuyển người học phù hợp và bảo đảm chất lượng. Chỉ tiêu tuyển sinh phải căn cứ vào chất lượng nguồn tuyển, đội ngũ, cơ sở vật chất, nhu cầu nhân lực và khả năng có việc làm sau tốt nghiệp.

Trong đào tạo, các trường được định hướng chuyển từ “đào tạo những gì mình đang có” sang “đào tạo những gì đất nước và xã hội cần”. Dữ liệu về nhu cầu nhân lực, việc làm, thu nhập và phản hồi của doanh nghiệp phải trở thành căn cứ để mở ngành, điều chỉnh chương trình và xác định quy mô đào tạo.

Các ngành không bảo đảm chất lượng hoặc nhu cầu thấp phải được rà soát; các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược và ngành thiết yếu cần được hỗ trợ bằng học bổng, đặt hàng và giao nhiệm vụ.

Khoảng 30 cơ sở giáo dục đại học được định hướng trọng điểm

Chiến lược định hướng hệ thống giáo dục đại học theo các nhóm: giáo dục đại học đại chúng để mở rộng cơ hội tiếp cận; các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm làm nòng cốt thực hiện nhiệm vụ quốc gia, ngành và vùng; một số đại học tinh hoa phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp thế giới.

Theo đó, Chiến lược định hướng lựa chọn khoảng 30 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, trong đó phát triển từ 3 đến 5 cơ sở thành đại học tinh hoa, ưu tiên các ngành then chốt, công nghệ chiến lược và nhiệm vụ phát triển quốc gia. Việc phân nhóm không nhằm phân hạng hành chính mà để xác định rõ sứ mạng, tiêu chuẩn, trách nhiệm và cơ chế đầu tư của từng nhóm cơ sở.

Chiến lược cũng định hướng chuyển từ quản lý hành chính nặng về thủ tục sang quản trị chiến lược, quản trị bằng dữ liệu và kiến tạo phát triển. Cơ quan quản lý tập trung hoạch định, xây dựng chuẩn, giám sát và hậu kiểm; cắt giảm tầng nấc trung gian và thủ tục không cần thiết.

Nhà trường được mở rộng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình bằng dữ liệu và kết quả. Phương thức đầu tư cũng được đổi mới theo hướng không phân bổ dàn đều mà tập trung theo sứ mạng và sản phẩm đầu ra.

Đối với người học, chương trình được định hướng linh hoạt, gắn với thực tiễn hơn, tăng học qua dự án, thực hành, thực tập và hợp tác với doanh nghiệp. Thông tin về chất lượng chương trình, việc làm và thu nhập sau tốt nghiệp phải được công khai, kiểm chứng để người học lựa chọn có căn cứ.

Đầu tư nghiên cứu gắn với sản phẩm đầu ra

Chiến lược xác định không thể nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu nếu tiếp tục đầu tư nhỏ lẻ, phân tán hoặc chỉ chú trọng giảng đường.

Nhà nước sẽ tập trung nguồn lực cho các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, đại học tinh hoa và các ngành chiến lược; phát triển 20-25 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc gia và 10 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc tế, với nòng cốt là các phòng thí nghiệm trọng điểm, hợp tác với doanh nghiệp công nghệ lớn và đại học uy tín trên thế giới.

Một định hướng quan trọng là phát triển hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Thiết bị giá trị lớn, phòng thí nghiệm chuyên sâu, trung tâm tính toán hiệu năng cao và dữ liệu khoa học phải được tổ chức để nhiều trường, nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp cùng khai thác.

Đầu tư phải gắn với sản phẩm đầu ra gồm nhân lực được đào tạo, công nghệ và sáng chế được tạo ra, hợp đồng chuyển giao, doanh nghiệp khởi nguồn và đóng góp cho nhiệm vụ chiến lược.

Đến năm 2035, Chiến lược đặt mục tiêu thu hút khoảng 5.000 giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại Việt Nam.

Chiến lược đồng thời đặt ra bộ chỉ số cốt lõi về chất lượng, hiệu quả và mức độ đóng góp của giáo dục đại học. Bộ chỉ số tập trung vào 5 nhóm: chất lượng đào tạo và việc làm của người học; năng lực đội ngũ; kết quả khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực; mức độ đóng góp cho xã hội, ngành, vùng và đất nước.

Không phải mọi trường đều được đánh giá bằng một khuôn giống nhau. Các chỉ số nền tảng về chất lượng, minh bạch và trách nhiệm giải trình phải thống nhất, nhưng chỉ tiêu chuyên sâu phải gắn với sứ mạng của từng cơ sở.

Dữ liệu sẽ được cập nhật trên nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia và từng bước kết nối với dữ liệu khoa học, công nghệ, việc làm, bảo hiểm, thuế. Khi dữ liệu đủ tin cậy, cơ quan quản lý có thể giảm báo cáo hành chính trùng lặp, tăng giám sát và hậu kiểm; đồng thời sử dụng kết quả để cảnh báo chất lượng, giao nhiệm vụ và phân bổ nguồn lực.

Theo thông cáo, năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học có 21.014 công bố thuộc cơ sở dữ liệu Scopus, chiếm 83,61% tổng số công bố của cả nước; sáu tháng đầu năm 2026, tỷ trọng này đạt 84,99%. Tuy nhiên, bộ chỉ số được định hướng không chỉ đếm bài báo mà còn đo sáng chế, chuyển giao, doanh nghiệp khởi nguồn và tác động thực tế của nghiên cứu.