AI giúp phát hiện cháy rừng như thế nào?

Các hệ thống AI hoạt động bằng cách liên tục phân tích hình ảnh thu thập từ camera giám sát mặt đất hoặc, trong một số trường hợp, từ các vệ tinh trên quỹ đạo. Những hình ảnh này được đưa vào các mô hình AI đã được huấn luyện để nhận diện các dấu hiệu đặc trưng của một đám cháy mới bùng phát, như cột khói, nguồn nhiệt bất thường hoặc các mô hình màu sắc và chuyển động đặc trưng trên bề mặt địa hình.

Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, hệ thống sẽ tự động phát đi cảnh báo. Sau đó, các kỹ thuật viên sẽ xác minh thông tin trước khi lực lượng cứu hỏa được điều động tới hiện trường.

Mục tiêu của công nghệ này là rút ngắn thời gian phát hiện cháy từ hàng giờ xuống chỉ còn vài phút. Theo các chuyên gia, những đám cháy được phát hiện trong giai đoạn đầu thường có thể được khống chế trên phạm vi nhỏ. Ngược lại, nếu một đám cháy âm ỉ suốt đêm hoặc bùng phát tại khu vực hẻo lánh mà không được phát hiện kịp thời, nó có thể nhanh chóng lan rộng trên hàng nghìn hecta trước khi lực lượng cứu hộ tiếp cận được hiện trường.

Tây Ban Nha ứng dụng AI để giám sát cháy rừng

Khu tự trị Galicia ở Tây Ban Nha đang triển khai mạng lưới camera giám sát kết hợp vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phát hiện cháy rừng chỉ trong vài phút sau khi bùng phát. Giới chức địa phương kỳ vọng công nghệ mới sẽ giúp ngăn chặn những thảm họa tương tự mùa cháy rừng nghiêm trọng hồi năm ngoái.

Galicia từ lâu được xem là một trong những khu vực có nguy cơ cháy rừng cao nhất châu Âu. Sau mùa cháy rừng tàn khốc nhất trong nhiều thập kỷ vào năm 2025, chính quyền Galicia đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng lực cảnh báo sớm và ứng phó khẩn cấp.

Theo chính quyền Galicia, khu vực này đang triển khai kế hoạch phòng cháy chữa cháy lớn nhất trong lịch sử, với tổng kinh phí 213 triệu euro. Chương trình bao gồm việc ứng dụng AI, phát triển các nền tảng quản lý mới và tăng cường nguồn lực cho công tác phòng chống cháy rừng.

Số liệu của chính quyền địa phương cho thấy hơn 118.000 hecta đất đã bị thiêu rụi tại Galicia trong năm 2025, diện tích lớn hơn cả thành phố Berlin của Đức. Quy mô các vụ cháy lớn đến mức nhiều chuyên gia gọi đây là những "siêu đám cháy rừng". Trong đó, vụ cháy tại Larouco, thuộc vùng Ourense, được ghi nhận là đám cháy lớn nhất trong lịch sử khu vực.

Sự kết hợp giữa diện tích rừng lớn, dân số nông thôn già hóa và tình trạng đất đai bị bỏ hoang trong nhiều năm khiến Galicia trở thành một trong những điểm nóng cháy rừng của châu Âu, bên cạnh Bồ Đào Nha và Hy Lạp.

Khi công bố bản cập nhật kế hoạch phòng chống cháy rừng của vùng Galicia (Tây Ban Nha), ông Alfonso Rueda - người đứng đầu chính quyền địa phương cho biết các thay đổi được xây dựng nhằm "thích ứng với những loại hình cháy rừng mới" có cường độ ngày càng lớn trong những năm gần đây.

Trước mùa cháy rừng cao điểm bắt đầu từ ngày 1/7, Galicia đã tích hợp công nghệ AI vào nền tảng quản lý cháy rừng nội bộ mang tên Xeocode.

Hệ thống sử dụng mạng nơron nhân tạo - Convolutional Neural Network (CNN), một dạng mô hình AI chuyên xử lý hình ảnh, để phát hiện các cột khói xuất hiện trong dữ liệu từ 241 camera giám sát được lắp đặt tại các khu vực có nguy cơ cháy cao trên toàn vùng. Kết quả thử nghiệm cho thấy hệ thống có thể phát hiện đám cháy ở khoảng cách hơn 15 km và thậm chí lên tới 25 km trong điều kiện thời tiết thuận lợi.

Nhiều quốc gia đẩy mạnh ứng dụng AI và vệ tinh

Galicia không phải là khu vực duy nhất sử dụng AI và công nghệ không gian trong công tác phòng chống cháy rừng.

Xu hướng này đang lan rộng tại nhiều khu vực dễ xảy ra cháy rừng trên thế giới, trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng. Theo một số báo cáo, năm 2025 là mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất trong lịch sử Liên minh châu Âu (EU), với hơn 1,079 triệu hecta rừng bị thiêu rụi tại 25 trong số 27 quốc gia thành viên.

Trong số các quốc gia châu Âu, Hy Lạp được đánh giá là một trong những nước tiên phong khi trở thành quốc gia đầu tiên tích hợp một chòm vệ tinh chuyên dụng vào hệ thống chữa cháy quốc gia.

Hệ thống này gồm bốn vệ tinh nano do công ty Đức OroraTech phát triển. Mỗi vệ tinh có kích thước nhỏ hơn một chiếc vali xách tay nhưng được trang bị cảm biến nhiệt có khả năng phát hiện các đám cháy nhỏ chỉ khoảng 4 mét.

Các vệ tinh thực hiện quét toàn bộ lãnh thổ Hy Lạp hai lần mỗi ngày. Khi phát hiện điểm cháy, dữ liệu về vị trí, quy mô và cường độ đám cháy sẽ được AI xử lý và chuyển trực tiếp đến trung tâm chỉ huy quốc gia, giúp nhà chức trách phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn khi nhiều đám cháy xảy ra cùng lúc.

Ngoài ra, các thuật toán AI còn được huấn luyện để loại bỏ những cảnh báo giả do các nguồn nhiệt không liên quan gây ra, như vách đá bị nung nóng dưới ánh nắng mặt trời, các tấm pin năng lượng mặt trời hoặc mái nhà công nghiệp quá nóng, trước khi gửi cảnh báo đến lực lượng khẩn cấp.

Bồ Đào Nha, quốc gia ghi nhận diện tích rừng bị cháy tích lũy lớn nhất châu Âu trong hai thập kỷ qua, cũng đã bắt đầu tích hợp các hệ thống phát hiện cháy dựa trên vệ tinh vào mạng lưới ứng phó quốc gia.

Giới quan sát nhận định nhiều quốc gia Nam Âu đang dần chuyển sang mô hình kết hợp camera giám sát, vệ tinh và AI nhằm nâng cao khả năng phát hiện sớm, dự báo và ứng phó với các vụ cháy rừng ngày càng phức tạp do biến đổi khí hậu.