Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 19/10, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi); nghe Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật.

Siết điều kiện nhận con nuôi, bảo đảm an toàn cho trẻ

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương tăng cường chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số; phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và khắc phục những hạn chế phát sinh trong quá trình thực hiện Luật Nuôi con nuôi năm 2010.

Dự thảo Luật gồm 4 chương, 31 điều, sửa đổi 23 điều, bổ sung 8 điều, lược bỏ 29 điều, giảm 21 điều so với luật hiện hành. Các nội dung sửa đổi tập trung hoàn thiện điều kiện nhận nuôi, trách nhiệm của cơ quan nhà nước và cơ chế bảo vệ trẻ em trong quá trình nuôi con nuôi cũng như sau khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập.

Một trong những điểm đáng chú ý là quy định về điều kiện của người được nhận làm con nuôi. Theo dự thảo, trẻ được giải quyết cho làm con nuôi phải là trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ hoặc trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em, trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình.

Quy định này nhằm bảo đảm việc nhận con nuôi chỉ áp dụng đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không có cơ hội sống trong gia đình gốc, qua đó tôn trọng quyền được sống cùng cha, mẹ đẻ và hạn chế việc tách trẻ khỏi gia đình ruột thịt khi không cần thiết.

Đồng thời, dự thảo quy định cụ thể hơn về điều kiện của người nhận con nuôi và yêu cầu đối với việc giải quyết nuôi con nuôi, hướng đến mục tiêu bảo đảm trẻ được chăm sóc trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Đề nghị cân nhắc loại người có hành vi bạo lực gia đình

Tại báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi. Dự thảo cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, đối với điều kiện của người nhận con nuôi tại Điều 14, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình hoặc về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi.

Theo cơ quan thẩm tra, đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ trong môi trường gia đình. Điều kiện nhận con nuôi cũng cần bảo đảm không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.

Đề xuất này đặt ra yêu cầu xem xét kỹ hơn các yếu tố liên quan đến sự an toàn của trẻ khi đánh giá điều kiện của người nhận nuôi. Tuy nhiên, đây là nội dung được cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, cân nhắc trong quá trình hoàn thiện dự thảo, không đồng nghĩa với việc quy định cấm đã được thông qua.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với trường hợp con nuôi chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù; cha, mẹ nuôi bị kết án về tội ngược đãi, hành hạ con nuôi.

Việc bổ sung nhằm bảo vệ trẻ trong trường hợp cha mẹ nuôi không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc môi trường gia đình không còn bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc trường hợp cả cha và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo, gắn việc chấm dứt nuôi con nuôi với điều kiện họ không còn khả năng chăm sóc trẻ, nhằm bảo đảm tính nhân văn và sự ổn định của gia đình.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi trong từng trường hợp, bảo đảm tính minh bạch và quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Bảo đảm quyền biết nguồn gốc và theo dõi trẻ sau nhận nuôi

Không chỉ chú trọng điều kiện nhận nuôi, dự thảo còn bổ sung quy định về sự tham gia của người làm công tác xã hội trong quá trình giải quyết nuôi con nuôi và sau khi hoàn tất thủ tục. Những người này có thể hỗ trợ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền hoặc cá nhân liên quan, được hưởng thù lao theo từng trường hợp cụ thể.

Vai trò hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng giải quyết nuôi con nuôi, theo dõi tình hình phát triển của trẻ và giúp con nuôi tìm kiếm thông tin về nguồn gốc khi có nhu cầu.

Đối với cơ sở trợ giúp xã hội, dự thảo quy định trách nhiệm định kỳ rà soát tình trạng, nhu cầu và lợi ích tốt nhất của trẻ để đề nghị chuyển sang hình thức nuôi con nuôi khi phù hợp. Các cơ sở cũng có trách nhiệm hỗ trợ người nhận nuôi tiếp xúc, làm quen với trẻ, chuẩn bị điều kiện cần thiết để trẻ hòa nhập với gia đình mới.

Về quyền biết nguồn gốc, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung quy định nguyên tắc về lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi, điều kiện và trình tự tiếp cận thông tin, bảo đảm thực hiện quyền này trên thực tế và đáp ứng yêu cầu của Công ước La Hay năm 1993 về Bảo vệ trẻ em và Hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị rà soát quy định về thời điểm xác lập quan hệ pháp lý, quyền và nghĩa vụ của các bên; bảo đảm thống nhất với Luật Hôn nhân và gia đình trong trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng làm con nuôi.

Việc sửa đổi Luật Nuôi con nuôi hướng đến hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm. Các đề xuất liên quan đến điều kiện người nhận nuôi, chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi và bảo đảm quyền biết nguồn gốc sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện nhằm hướng tới môi trường sống an toàn, ổn định và bền vững cho trẻ em.