Những khu tập thể xuống cấp nghiêm trọng giữa lòng Hà Nội

Hà Nội hiện đứng trước áp lực lớn trong việc xử lý hàng nghìn khu tập thể, chung cư cũ tồn tại suốt nhiều thập kỷ.Nhiều khu tập thể giữa lòng Hà Nội như Thành Công, Giảng Võ, Ngọc Khánh, Trung Tự, Kim Liên… đã bị xập xệ, xuống cấp nghiêm trọng, không bảo đảm an toàn, song một số gia đình vẫn cố bám trụ…

Không chỉ là bài toán chỉnh trang đô thị, việc cải tạo và chuyển đổi công năng các khu nhà xuống cấp còn liên quan trực tiếp đến an toàn, sinh kế và quyền lợi của hàng vạn người dân Thủ đô.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố hiện có khoảng 2.160 chung cư cũ, phần lớn được xây dựng từ thập niên 1960 - 1980 và đã xuống cấp nghiêm trọng. Dù đã có kế hoạch cải tạo trong nhiều năm qua, nhưng tỷ lệ triển khai mới chỉ đạt khoảng 1-2%.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp mạnh mẽ hơn nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, nguồn vốn và quy hoạch, nhất là trong bối cảnh nhu cầu về nhà ở xã hội ngày càng gia tăng.

Ghi nhận tại nhiều khu tập thể cũ như Phương Mai, Kim Liên, Trung Tự hay Giảng Võ cho thấy điều kiện sinh sống của người dân đang ngày càng xuống cấp. Hệ thống điện, nước hư hỏng, tình trạng thấm dột kéo dài và hạ tầng quá tải ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt.

Bà Mai Châu, cư dân nhà E10 Phương Mai (quận Đống Đa) cho biết gia đình đã nhiều lần tự sửa chữa căn hộ để duy trì cuộc sống.

“Nếu Nhà nước xây mới để người dân có nơi ở an toàn hơn thì rất tốt, nhưng quá trình triển khai cần nhanh, tránh kéo dài gây ảnh hưởng đến cuộc sống”, bà Châu chia sẻ.

Tương tự, ông Lê Tiến Vũ, cư dân khu B8 Kim Liên cho biết căn hộ gia đình đã sử dụng gần 40 năm và thường xuyên phải sửa chữa để bảo đảm sinh hoạt.

“Theo tôi, việc cải tạo là cần thiết nhưng cần làm khẩn trương, tránh kéo dài nhiều năm khiến đời sống người dân bị xáo trộn”, ông Vũ nói.

Bà Nguyễn Thị Hường sống tại tầng 5 khu tập thể Ngọc Khánh, hàng ngày phải sinh hoạt chung với những vết nứt vỡ trên trần nhà. Hành lang bao quanh được gia cố bằng khung thép chống đỡ đã qua nhiều năm. Bà Hường cho biết đã sống ở đây mấy chục năm, chỉ mong khu tập thể được xây mới để yên tâm sinh sống.

Phần tường tại khu tập thể Ngọc Khánh đã tách khỏi cầu thang đi lên tầng 5, tạo ra một khe hở rộng khoảng 2 cm. Cầu thang đã được gia cố bằng hệ thống khung thép, nhưng theo thời gian các khung thép này cũng đã bị ăn mòn, không còn đảm bảo được khả năng chịu lực.

Người dân sinh sống tại đơn nguyên 2, nhà A - khu tập thể Ngọc Khánh cũng bày tỏ mong muốn thành phố sớm có chính sách hợp lý để cải tạo hoặc xây mới khu nhà, bởi tình trạng hiện nay không đảm bảo an toàn cho cuộc sống của họ.

Anh Lê Quang Cường sống tại tầng 5 khu tập thể Ngọc Khánh đã 35 năm, chia sẻ gia đình anh có 5 người, mong chính quyền sớm có kế hoạch làm mới khu nhà này để người dân nơi đây yên tâm làm ăn.

Sự đồng thuận của người dân - yếu tố quyết định thành công

Theo các chuyên gia, nhiều khu chung cư cũ hiện đã hết niên hạn sử dụng, trong khi tình trạng cơi nới trái phép diễn ra phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và cháy nổ. Dù điều kiện sống chật chội, xuống cấp, nhiều hộ dân vẫn bám trụ do sinh kế gắn với khu vực nội đô.

UBND TP Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành 100% quy hoạch cải tạo chung cư cũ vào quý II/2027. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng cần tránh tình trạng quy hoạch kéo dài nhưng chậm triển khai, khiến người dân rơi vào cảnh “ở không xong, đi không được”.

Một trong những định hướng mới đang được nghiên cứu là chuyển đổi công năng một số khu chung cư cũ thành nhà ở xã hội và nhà tái định cư. Đây được xem là giải pháp nhằm hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và người lao động trong bối cảnh giá nhà tại Hà Nội liên tục tăng cao.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia quy hoạch, không phải khu chung cư cũ nào cũng đủ điều kiện để chuyển đổi công năng. Thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn vốn đầu tư và chất lượng công trình.

Để thu hút doanh nghiệp tham gia, các chuyên gia cho rằng cần có cơ chế ưu đãi về tín dụng, thuế và thủ tục đầu tư. Đồng thời, việc “quy gom” các khu chung cư nhỏ lẻ để hình thành quỹ đất lớn cần được triển khai minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.

Kiến trúc sư Đỗ Thanh Tùng nhận định, việc cải tạo chung cư cũ cần gắn với quy hoạch đô thị tổng thể nhằm bảo đảm đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, không gian sống và chức năng sử dụng.

“Nếu triển khai rời rạc, các dự án sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài, đồng thời không tạo được giá trị gia tăng cho đô thị”, ông Tùng cho hay.

Theo các chuyên gia, yếu tố quyết định thành công của các dự án cải tạo là sự đồng thuận của người dân. Vì vậy, chính sách tái định cư cần linh hoạt, ưu tiên tái định cư tại chỗ hoặc khu vực lân cận để không làm gián đoạn sinh kế.

Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng cần kiểm soát chặt chẽ đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội nhằm tránh tình trạng đầu cơ, trục lợi chính sách. Công tác kiểm định chất lượng công trình cần được công khai, minh bạch để người dân nắm rõ mức độ an toàn nơi mình sinh sống.

Không để hy vọng của người dân thành nỗi thất vọng

Phát biểu tại buổi tiếp xúc cử tri 10 phường ở Hà Nội ngày 4/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, nhiều khu chung cư cũ tại Hà Nội hiện có điều kiện sống xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhiều khu chung cư cũ hiện giống như “ổ chuột” do hạ tầng xuống cấp, thiếu ánh sáng, không gian sinh hoạt công cộng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi xảy ra cháy nổ.

“Việc thiết kế, chỉnh trang lại các khu chung cư cũ là vô cùng quan trọng để Thủ đô trở thành đô thị văn minh, hiện đại hơn”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Hà Nội cần chuyển mạnh từ tư duy ban hành chính sách sang tổ chức thực thi hiệu quả, không để kỳ vọng của người dân kéo dài trong nhiều năm mà chưa được giải quyết.

“Nếu Hà Nội chậm cải tạo thì người dân tiếp tục phải sống trong điều kiện thiếu an toàn, hạ tầng quá tải, đồng thời thành phố cũng bỏ lỡ cơ hội tái thiết đô thị”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Luật Thủ đô và các cơ chế đặc thù chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng các giải pháp khả thi, minh bạch, giúp các dự án cải tạo chung cư cũ được triển khai nhanh hơn và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

“Mục tiêu cuối cùng là người dân phải được sống trong những không gian an toàn hơn, văn minh hơn, còn Thủ đô có thêm những khu đô thị được chỉnh trang đồng bộ, hiện đại, giàu bản sắc”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.