Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 11/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, tại phiên thảo luận tổ sáng 7/8 có 133 lượt ý kiến tại 16 tổ và 8 đại biểu gửi ý kiến bằng văn bản. Tại phiên thảo luận hội trường sáng 11/8 có 39 lượt ý kiến, trong đó có 2 đại biểu tranh luận. Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình để hoàn thiện dự thảo luật, trình Quốc hội xem xét, quyết định tại đợt 2 của kỳ họp.

Luật khung về phân quyền, thúc đẩy các đô thị động lực

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, thúc đẩy các đô thị động lực, đặc biệt là TP.HCM và các khu kinh tế đặc biệt phát triển nhanh, bền vững.

Quan điểm xuyên suốt là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng, chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền mạnh cho cấp cơ sở đi đôi với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

"Bộ luật được thiết kế là đạo luật khung về phân quyền", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, đồng thời nhấn mạnh dự thảo chỉ quy định những vấn đề về nguyên tắc, thẩm quyền của Quốc hội gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là phạm vi áp dụng cơ chế, chính sách vượt trội đối với các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo không quy định áp dụng đương nhiên các cơ chế đặc thù cho nhóm thành phố này mà giao Chính phủ quyết định, trên cơ sở bảo đảm điều kiện và có chủ trương của cấp có thẩm quyền. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm các chính sách đột phá được triển khai thận trọng, có kiểm soát, tương xứng với năng lực quản trị và nguồn lực tài chính của từng địa phương.

"Chính sách đột phá đòi hỏi trình độ quản trị và nguồn lực tài chính rất cao", Bộ trưởng nói, cho rằng việc giao Chính phủ xem xét sẽ giúp đánh giá sát năng lực thực thi trước khi trao quyền, qua đó bảo đảm tính khả thi.

Bên cạnh đó, cơ chế này được cho là nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh nguy cơ địa phương hóa pháp luật nếu mở rộng đại trà quyền ban hành các quy định khác với quy định của Trung ương.

Dự thảo cũng tạo dư địa để Chính phủ chủ động áp dụng chính sách phù hợp với các cực tăng trưởng mới, theo lộ trình phát triển, mà không phải chờ sửa luật hoặc trình Quốc hội ban hành nghị quyết đặc thù riêng.

Không đánh đổi quốc phòng, an ninh lấy tăng trưởng

Về bảo đảm quốc phòng, an ninh, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định đây là nguyên tắc nền tảng, xuyên suốt quá trình xây dựng dự án Luật Phát triển đô thị. Theo đó, việc phân quyền và thực hiện các nhiệm vụ được phân quyền phải bảo đảm không gây phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chủ quyền quốc gia.

"Có thể nói đây là vùng cấm đối với các thẩm quyền đột phá", Bộ trưởng nhấn mạnh. Các thành phố thuộc phạm vi điều chỉnh của luật không được ban hành văn bản quy định khác hoặc thí điểm cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Thủ tướng Chính phủ có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của địa phương nếu xét thấy ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh.

Dự thảo luật cũng thiết kế cơ chế kiểm soát đối với những lĩnh vực trọng yếu. Trong quy hoạch, việc lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố và các quy hoạch liên quan đến không gian đặc thù, không gian ngầm, tầng thấp, tầng cao phải lấy ý kiến và có sự thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Đặc biệt, không gian tầng thấp và tầng cao phải ưu tiên các công trình có tính lưỡng dụng, sẵn sàng phục vụ nhu cầu quân sự khi cần thiết.

Đối với khu kinh tế đặc biệt, vị trí hình thành phải bảo đảm yêu cầu chiến lược về quốc phòng, an ninh. Việc cho phép tổ chức, cá nhân sử dụng các đảo đất, bãi đá biệt lập để đầu tư chỉ được thực hiện sau khi có sự chấp thuận của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.

Đối với nhà đầu tư chiến lược, dự thảo yêu cầu phải có cam kết bằng văn bản về việc đáp ứng các điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm nguyên tắc "không đánh đổi quốc phòng an ninh lấy tăng trưởng", mọi cơ chế đột phá đều phải đặt trong hệ thống kiểm soát đa tầng.

Phân quyền mạnh nhưng phải có "khóa" quyền lực

Về cơ chế kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo được thiết kế theo mô hình phân quyền mạnh gắn với kiểm soát đa tầng. Trước hết là các "giới hạn đỏ" nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia và tôn trọng quy luật thị trường. Các cơ chế đặc thù cũng loại trừ những lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo; đồng thời phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Bên cạnh đó, dự thảo thiết lập các cơ chế kiểm soát cụ thể. Với việc ban hành văn bản khác quy định của Trung ương, ngay cả đô thị đặc biệt như TP.HCM cũng phải tuân thủ quy trình đánh giá tác động, tham vấn các bộ, ngành và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày ban hành.

Thủ tướng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của thành phố nếu trái pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia.

Đối với cơ chế thí điểm Sandbox, dự thảo quy định thời gian tối đa 5 năm, được gia hạn không quá 5 năm; đồng thời phải tạm dừng ngay nếu thí điểm gây hậu quả tiêu cực ngoài dự báo.

Trong lĩnh vực tài chính, việc huy động vốn qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt nhằm kiểm soát rủi ro tài chính địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách mục tiêu, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Đối với xử lý dự án chậm triển khai, chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra hoặc bản án đã có hiệu lực pháp luật và nghiêm cấm hợp pháp hóa các sai phạm do tham nhũng, trục lợi.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một điểm đáng chú ý trong cơ chế kiểm soát quyền lực là việc tăng cường hậu kiểm.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo thiết lập hệ thống giám sát từ xa, giám sát định kỳ của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cùng với phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc. "Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với trách nhiệm giải trình cá nhân người đứng đầu thì chính là chốt chặn cuối cùng của kiểm soát quyền lực".

Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến xác đáng của đại biểu, hoàn thiện các cơ chế kiểm soát quyền lực không chỉ tại chương về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình mà xuyên suốt trong từng cơ chế, chính sách đặc thù của dự thảo luật.

Liên quan chính sách lấn biển, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết đây là nội dung quan trọng được các đại biểu quan tâm. Chính phủ đang khẩn trương chỉ đạo nghiên cứu sau khi Bộ Chính trị đã thảo luận, cho ý kiến và sẽ báo cáo Quốc hội sau.