Bên trong quy trình lựa chọn bộ máy lãnh đạo Hạ viện Mỹ

Cập nhật: 11 phút trước

VOV.VN - Sau chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân chủ sẽ kiểm soát Hạ viện Mỹ từ ngày 3/1/2027. Chủ tịch Hạ viện được bầu như thế nào, bộ máy lãnh đạo được hình thành ra sao và sự thay đổi này sẽ tác động thế nào đến chính quyền Tổng thống Donald Trump?

Ngày 18/11, các nghị sĩ đảng Dân chủ tại Hạ viện Mỹ đã đề cử ông Hakeem Jeffries làm ứng cử viên Chủ tịch Hạ viện khóa mới. Ông Jeffries không gặp phải đối thủ cạnh tranh chính thức nào trong cuộc bỏ phiếu nội bộ đảng. Nếu giành chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu toàn thể Hạ viện vào ngày 3/1/2027, nghị sĩ bang New York sẽ trở thành người da màu đầu tiên giữ chức Chủ tịch Hạ viện trong lịch sử Mỹ. Ông Jeffries đảm nhiệm vai trò lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện từ năm 2023, kế nhiệm bà Nancy Pelosi.

Triển vọng đắc cử của ông Jeffries trở nên thuận lợi sau khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, chấm dứt hai năm đảng Cộng hòa chiếm đa số tại cơ quan này dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Theo số liệu của AP, tính đến ngày 18/11, đảng Dân chủ giành được 257 trong tổng số 435 ghế Hạ viện, trong khi đảng Cộng hòa giành 171 ghế. Kết quả tại 7 khu vực bầu cử còn lại chưa được xác định.

Việc thay đổi cán cân quyền lực tại Hạ viện cũng kéo theo quá trình lựa chọn bộ máy lãnh đạo mới, với những quy định và thủ tục riêng.

Cơ cấu lãnh đạo Hạ viện Mỹ

Quốc hội Mỹ gồm hai viện là Thượng viện và Hạ viện. Trong đó, Hạ viện có 435 nghị sĩ, được bầu với nhiệm kỳ hai năm. Cơ quan này cùng Thượng viện đảm nhiệm chức năng lập pháp, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong việc quyết định ngân sách và giám sát hoạt động của chính phủ.

Mỗi đảng tự lựa chọn bộ máy lãnh đạo của mình tại Hạ viện. Khi đảng Dân chủ chiếm đa số trong nhiệm kỳ mới, nghị sĩ của đảng này sẽ nắm giữ chức Chủ tịch Hạ viện và những vị trí lãnh đạo phe đa số, trong khi đảng Cộng hòa đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo phe thiểu số.

Bộ máy lãnh đạo Hạ viện có bốn nhóm chức danh chủ chốt:

- Chủ tịch Hạ viện (Speaker): Điều hành hoạt động của Hạ viện, có ảnh hưởng lớn đến việc quyết định những dự luật được đưa ra xem xét và bỏ phiếu. Đây cũng là vị trí đứng thứ hai trong thứ tự kế nhiệm Tổng thống Mỹ, sau Phó Tổng thống.

- Lãnh đạo khối đa số (Majority Leader): Phụ trách xây dựng chương trình nghị sự, điều phối hoạt động lập pháp và thúc đẩy các dự luật được đảng chiếm đa số ưu tiên.

- Lãnh đạo khối thiểu số (Minority Leader): Đứng đầu các nghị sĩ thuộc đảng không nắm quyền kiểm soát Hạ viện, định hướng hoạt động và lập trường của đảng trong các vấn đề lập pháp.

- Các trưởng ban vận động phiếu (Whips): Có nhiệm vụ thống kê, vận động và điều phối phiếu bầu của các nghị sĩ trong đảng, nhằm bảo đảm sự ủng hộ đối với những quyết định và chương trình nghị sự chung.

Ngày 10/11, các nghị sĩ Cộng hòa đã lựa chọn ông Jim Jordan, đại diện bang Ohio, làm lãnh đạo phe thiểu số và ông Tom Emmer, đại diện bang Minnesota, giữ vị trí trưởng ban vận động phiếu của khối này. Chủ tịch Hạ viện sắp mãn nhiệm Mike Johnson không tham gia tranh cử.

Về phía đảng Dân chủ, cuộc bỏ phiếu ngày 18/11 cũng xác định các vị trí lãnh đạo quan trọng khác. Nghị sĩ Katherine Clark, đại diện bang Massachusetts, được lựa chọn làm lãnh đạo phe đa số, qua đó trở thành phụ nữ đầu tiên giữ vị trí này. Trong khi đó, nghị sĩ Pete Aguilar của bang California được bầu làm trưởng ban vận động phiếu của khối đa số.

Chủ tịch Hạ viện được bầu như thế nào?

Quá trình lựa chọn Chủ tịch Hạ viện Mỹ về cơ bản trải qua hai bước. Trước hết, mỗi đảng tiến hành bỏ phiếu kín trong các cuộc họp nội bộ để lựa chọn ứng cử viên của mình. Người chiến thắng ở vòng này mới chỉ trở thành ứng cử viên chính thức do đảng đề cử, chứ chưa được công nhận là Chủ tịch Hạ viện.

Bước tiếp theo diễn ra tại phiên họp toàn thể Hạ viện vào ngày 3/1. Trong cuộc bỏ phiếu này, từng nghị sĩ lần lượt công khai nêu tên người mà mình lựa chọn.

Để đắc cử, ứng cử viên phải nhận được quá bán số phiếu hợp lệ dành cho các ứng cử viên được nêu tên. Nếu toàn bộ 435 nghị sĩ tham gia và bỏ phiếu, số phiếu cần thiết để chiến thắng là 218. Tuy nhiên, ngưỡng này có thể giảm nếu một số nghị sĩ vắng mặt hoặc có mặt nhưng không ủng hộ ứng cử viên nào.

Nếu không ứng cử viên nào đạt được số phiếu quá bán, Hạ viện phải tiếp tục tổ chức các vòng bỏ phiếu cho đến khi bầu được Chủ tịch. Trong thời gian đó, cơ quan này chưa thể tiến hành lễ tuyên thệ nhậm chức cho các nghị sĩ hoặc triển khai hoạt động lập pháp thông thường.

Thông thường, Chủ tịch Hạ viện được bầu ngay trong vòng bỏ phiếu đầu tiên. Tuy nhiên, lịch sử Quốc hội Mỹ từng ghi nhận những trường hợp quá trình này kéo dài do bất đồng giữa các nghị sĩ.

Tháng 1/2023, nghị sĩ Cộng hòa Kevin McCarthy phải trải qua 15 vòng bỏ phiếu trong 4 ngày mới giành được chức Chủ tịch Hạ viện. Đây là lần đầu tiên trong một thế kỷ cuộc bầu Chủ tịch Hạ viện không thể hoàn tất ngay ở vòng đầu tiên.

Đến tháng 10 cùng năm, ông McCarthy cũng trở thành Chủ tịch Hạ viện đầu tiên bị bãi nhiệm thông qua một cuộc bỏ phiếu tại chính cơ quan này. Sự kiện khiến Hạ viện Mỹ không có Chủ tịch trong khoảng ba tuần.

Đối với ông Hakeem Jeffries, lợi thế đa số đáng kể của đảng Dân chủ giúp giảm nguy cơ xảy ra một cuộc bỏ phiếu kéo dài tương tự. Dù vậy, ông Jeffries vẫn phải đối mặt với những ý kiến khác biệt trong nội bộ đảng, đặc biệt từ một số nghị sĩ thuộc khuynh hướng cấp tiến, trong đó có những người vừa đắc cử.

Một số nghị sĩ chưa cam kết ủng hộ ông Jeffries và muốn ông đưa ra những cam kết rõ ràng hơn về việc chấm dứt viện trợ quân sự của Mỹ cho Israel, cũng như cải cách cơ chế tài trợ cho các chiến dịch tranh cử. Tuy nhiên, không có ứng cử viên nào chính thức đứng ra cạnh tranh với ông. Nghị sĩ Ayanna Pressley của bang Massachusetts, người từng làm dấy lên đồn đoán về khả năng tranh cử sau khi đưa ra bản kiến nghị liên quan đến chương trình nghị sự của đảng, ngày 16/11 đã tuyên bố không tham gia cuộc đua.

Đáng chú ý, ông Jeffries đã đề nghị tổ chức bỏ phiếu có ghi nhận từng nghị sĩ, thay vì thông qua đề cử bằng hình thức biểu quyết mà không cần bỏ phiếu. Cách làm này cho phép xác định rõ những ý kiến không ủng hộ ông trong nội bộ đảng Dân chủ.

Điều gì sẽ diễn ra vào ngày 3/1/2027?

Theo quy định của Hiến pháp Mỹ, nhiệm kỳ Quốc hội cũ kết thúc và nhiệm kỳ Quốc hội mới bắt đầu vào 12h trưa ngày 3/1, theo giờ miền Đông nước Mỹ (17h GMT), trừ khi Quốc hội có quy định khác bằng luật.

Tại phòng họp Hạ viện ở cánh nam tòa nhà Quốc hội Mỹ, công việc đầu tiên là tiến hành bầu Chủ tịch Hạ viện. Sau khi người chiến thắng tuyên thệ nhậm chức, tân Chủ tịch Hạ viện sẽ chủ trì lễ tuyên thệ tập thể cho toàn bộ các nghị sĩ. Hạ viện sau đó thông qua bộ quy tắc hoạt động áp dụng trong hai năm tiếp theo và các vị trí lãnh đạo của mỗi đảng chính thức bắt đầu nhiệm vụ.

Trong khi đó, tại phòng họp Thượng viện ở cánh bắc tòa nhà Quốc hội, Phó Tổng thống JD Vance sẽ chủ trì lễ tuyên thệ cho các thượng nghị sĩ mới đắc cử.

Thượng viện cũng lựa chọn Chủ tịch Thượng viện tạm quyền, thường là thượng nghị sĩ có thâm niên cao nhất thuộc đảng chiếm đa số. Người này có nhiệm vụ chủ trì các phiên họp khi Phó Tổng thống, người đồng thời giữ chức Chủ tịch Thượng viện theo Hiến pháp, vắng mặt.

Việc chuyển giao quyền lực tại Quốc hội sẽ mở ra giai đoạn mới trong chính trường Mỹ, khi Tổng thống thuộc đảng Cộng hòa, còn Quốc hội lại do đảng Dân chủ kiểm soát.

Với lợi thế đa số tại cả hai viện, đảng Dân chủ có khả năng ngăn chặn hoặc điều chỉnh những chương trình nghị sự của Tổng thống Trump, đồng thời đẩy mạnh hoạt động điều tra, giám sát đối với chính quyền của ông. Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết các dự luật được Quốc hội thông qua. Để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống, một dự luật phải giành được ít nhất hai phần ba số phiếu tại cả Hạ viện và Thượng viện.

Theo Tu chính án thứ 20 của Hiến pháp Mỹ, Quốc hội mới bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3/1, trừ trường hợp thời điểm này được điều chỉnh bằng luật. Năm 2027, ngày 3/1 rơi vào Chủ nhật.

Từ khóa: Hạ viện, Hạ viện Mỹ, Chủ tịch Hạ viện, Hakeem Jeffries, đảng Dân chủ, đảng Cộng hòa, Quốc hội Mỹ, Thượng viện

Thể loại: Pháp luật

Tác giả: hoàng phạm/vov.vn

Nguồn tin: VOVVN

Bình luận






Đăng nhập trước khi gửi bình luận Đăng nhập