Báo chí được khai thác thông tin nhưng phải tuân thủ quy định về bản quyền

Nghị định 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin.

Theo Điều 2 của Nghị định, đối tượng áp dụng gồm tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài. Trong đó có các cơ quan báo chí; đơn vị hoạt động trong lĩnh vực phát thanh, truyền thanh, truyền hình; đơn vị sự nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp sử dụng tần số vô tuyến điện; tổ chức phi chính phủ nước ngoài sử dụng tần số vô tuyến điện cùng nhiều tổ chức, cá nhân khác.

Nghị định có hiệu lực đã làm dấy lên băn khoăn của nhiều cơ quan báo chí về phạm vi khai thác thông tin từ các cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử và tài khoản mạng xã hội chính thức của các bộ, ngành, địa phương.

Trao đổi về nội dung này, Thạc sĩ, luật sư Phạm Thị Bích Hảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Đức An (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho biết ngày 26/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 244/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước.

Theo Nghị định này, thông tin chính thức có thể được cung cấp thông qua nhiều hình thức như họp báo; đăng tải trên Cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử hoặc các trang, kênh, tài khoản mạng xã hội chính thức của cơ quan hành chính nhà nước. Các tài khoản mạng xã hội chính thức phải được công bố trên cổng hoặc trang thông tin điện tử của cơ quan.

“Đối với các thông tin chính thức do cơ quan nhà nước công bố như văn bản quy phạm pháp luật, thông cáo báo chí, thông tin chỉ đạo điều hành, quyết định hành chính, số liệu thống kê, thông tin cảnh báo hoặc các nội dung phục vụ công khai, minh bạch hoạt động quản lý nhà nước, cơ quan báo chí được quyền khai thác, phản ánh và dẫn nguồn theo chức năng thông tin của mình”, theo luật sư Phạm Thị Bích Hảo.

Tuy nhiên, nếu trên cổng thông tin của cơ quan nhà nước có đăng tải các tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả như bài viết chuyên đề, ảnh, video, infographic, phóng sự hoặc các sản phẩm truyền thông do cơ quan hoặc bên thứ ba sáng tạo, thì việc sao chép, đăng lại vẫn phải tuân thủ Luật Sở hữu trí tuệ. Trong trường hợp này, cơ quan báo chí chỉ được sử dụng trong phạm vi pháp luật cho phép hoặc khi đã có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền, trừ các trường hợp ngoại lệ được quy định tại Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ.

“Khoản 1 Điều 27 Luật Báo chí năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) quy định nhà báo có quyền khai thác, cung cấp và sử dụng thông tin trong hoạt động báo chí theo quy định của pháp luật”, luật sư Hảo nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 31 Luật Báo chí quy định các cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền có trách nhiệm cung cấp thông tin cho báo chí và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã cung cấp. Cơ quan báo chí khi sử dụng phải bảo đảm chính xác và nêu rõ nguồn tin.

Lấy thông tin từ mạng xã hội có phải xin phép?

Theo luật sư Phạm Thị Bích Hảo, cần phân biệt rõ giữa thông tin thời sự và tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ quy định không bảo hộ đối với tin tức thời sự thuần túy; văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính; quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý và số liệu.

Do đó, nếu cơ quan báo chí chỉ sử dụng thông tin do cá nhân đăng tải trên mạng xã hội làm căn cứ để xác minh, kiểm chứng, sau đó tự thu thập tài liệu, biên tập và xây dựng bài viết thì không được xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Ngược lại, nếu sao chép nguyên văn bài viết hoặc sử dụng hình ảnh, video, nội dung sáng tạo từ tài khoản mạng xã hội mà chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu thì có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Luật sư Phạm Thị Bích Hảo cho biết Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ quy định một số trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền nhưng phải ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm.

Trong đó có các trường hợp như: Trích dẫn hợp lý tác phẩm để bình luận, giới thiệu hoặc minh họa trong tác phẩm của mình mà không làm sai ý tác giả; Trích dẫn để viết báo, sử dụng trong ấn phẩm định kỳ, chương trình phát sóng hoặc phim tài liệu; Ghi hình, ghi âm, chụp ảnh sự kiện nhằm mục đích đưa tin thời sự khi trong sự kiện có xuất hiện tác phẩm được bảo hộ; Một số trường hợp khác không nhằm mục đích thương mại theo quy định của pháp luật.

Theo luật sư Phạm Thị Bích Hảo, trong bối cảnh báo chí số phát triển mạnh, Facebook, TikTok, YouTube hay các nền tảng số khác là nguồn phát hiện thông tin nhanh nhưng không phải nguồn tin chính thức để cơ quan báo chí sử dụng ngay mà cần kiểm chứng. Vì vậy, để bảo đảm tính thời sự nhưng vẫn hạn chế rủi ro pháp lý, luật sự khuyến nghị cơ quan báo chí cần tuân thủ 5 nguyên tắc:

Thứ nhất, kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải. Mọi nội dung trên mạng xã hội chỉ nên được xem là nguồn tham khảo ban đầu. Báo chí phải xác minh từ người đăng, cơ quan chức năng hoặc các nguồn độc lập khác trước khi công bố.

Thứ hai, tôn trọng quyền tác giả. Nội dung công khai trên Facebook, TikTok hay YouTube không đồng nghĩa với việc bất kỳ ai cũng được tự do sao chép, phát lại. Việc tải xuống, cắt ghép hoặc đăng lại hình ảnh, video, bài viết mà không được phép có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Thứ ba, trích dẫn đúng phạm vi pháp luật cho phép. Việc ghi nguồn không đồng nghĩa với quyền sử dụng toàn bộ bài viết hoặc video của người khác. Báo chí chỉ được trích dẫn trong giới hạn pháp luật quy định.

Thứ tư, bảo đảm quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân. Không phải mọi hình ảnh, video đăng trên mạng xã hội đều có thể khai thác. Báo chí cần tuân thủ quy định của Bộ luật Dân sự, pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định chuyên ngành, đặc biệt đối với trẻ em, nạn nhân của bạo lực, xâm hại tình dục hoặc các vụ án hình sự.

Thứ năm, tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Ngoài việc chấp hành quy định pháp luật, cơ quan báo chí và người làm báo phải thực hiện nghiêm Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam; bảo đảm trung thực, khách quan, tôn trọng quyền con người, không xuyên tạc, không xâm phạm đời tư và sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm.

Theo các chuyên gia pháp lý, việc khai thác thông tin từ cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước hoặc mạng xã hội không bị cấm, nhưng phải tuân thủ đồng thời quy định của Luật Báo chí, Luật Sở hữu trí tuệ, pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định liên quan. Đây là yêu cầu quan trọng để vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của báo chí, vừa hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật trong môi trường số.