Giờ cao điểm cũng là giờ cả nhà cần điện

Theo quy định, khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia từ 17h30 đến 22h30 các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy; giờ thấp điểm từ 0h đến 6h hằng ngày. Hiện nay, tiền điện của các hộ gia đình được tính theo sản lượng điện tiêu thụ trong tháng và áp dụng biểu giá sinh hoạt bậc thang. Điện càng sử dụng nhiều, phần sản lượng ở các bậc cao hơn sẽ có mức giá cao hơn. Cách tính này không phân biệt hộ sử dụng điện vào giờ cao điểm hay thấp điểm.

Nếu chuyển sang áp dụng giá điện theo giờ, cách tính tiền điện của hộ gia đình sẽ thay đổi theo hướng thời điểm sử dụng điện trở thành một yếu tố quan trọng bên cạnh tổng lượng điện tiêu thụ. Cùng một lượng điện, nhưng nếu sử dụng vào các khung giờ khác nhau, số tiền phải trả sẽ khác nhau.

Trong khi đó khung giờ 17h30 đến 22h30 cũng chính là lúc nhu cầu sử dụng điện của nhiều gia đình tăng mạnh. Chị Lê Thị Lan, Đống Đa, Hà Nội cho hay: “Khoảng 17h, người lớn tan làm, đón con về nhà. Sau đó là nấu cơm, ăn tối, tắm rửa, giặt quần áo, chiếu sáng, trẻ em học bài, người lớn làm việc hoặc nghỉ ngơi. Những ngày nắng nóng, điều hòa và thiết bị làm mát cũng được sử dụng nhiều. Nếu áp khu giờ này thì số tiền nhiều hộ gia đình phải trả sẽ tăng lên nhưng chưa chắc đã giảm được áp lực cho hệ thống”.

Tương tự anh Trần Minh, Thanh Xuân, Hà Nội lại cho rằng, khác với doanh nghiệp có thể bố trí lại ca sản xuất, hộ gia đình khó thay đổi việc sử dụng điện vì bữa cơm tối, đèn thắp sáng hay việc học của trẻ không thể chuyển sang sang nửa đêm được. Tiết kiệm điện là điều cần thiết nhưng thiết nghĩ, điện sinh hoạt là nhu cầu thiết yếu sau 1 ngày làm việc mệt nhọc nếu áp dụng như vậy là chưa hợp lý.

Trao đổi với báo chí, TS Ngô Đức Lâm, chuyên gia năng lượng, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, việc nghiên cứu áp dụng biểu giá điện theo giờ đối với hộ gia đình nhằm điều tiết phụ tải, nhưng việc mở rộng sang khách hàng sinh hoạt cần được cân nhắc kỹ.

“Người dân cần dùng điện vào thời điểm họ có nhu cầu. Nhiều nhu cầu sử dụng điện là thiết yếu, không phải lúc nào cũng có thể lựa chọn thời gian sử dụng để tránh giờ cao điểm”, ông Lâm nói.

Ông Lâm cũng cho rằng, việc áp dụng cần có lộ trình phù hợp và nghiên cứu tác động đối với từng nhóm khách hàng.

Như vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là giờ cao điểm sẽ có giá bao nhiêu mà là hộ gia đình có khả năng tránh giờ cao điểm hay không. Nếu người dân không có lựa chọn khác, không thể thay đổi giờ dùng điện thì việc này sẽ làm tăng chi phí, gây áp lực lên chi tiêu của từng gia đình.

Không thể chỉ yêu cầu người dân đổi giờ dùng điện

Giá điện là một trong những công cụ để điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện. Khi hàng triệu hộ gia đình cùng bật điều hòa, chiếu sáng, nấu ăn và sử dụng các thiết bị điện vào một thời điểm, hệ thống phải đáp ứng công suất rất lớn. Nếu một phần nhu cầu có thể chuyển sang thời gian khác, áp lực lên hệ thống sẽ giảm. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách phụ thuộc vào cách xây dựng biểu giá và xác định nhóm khách hàng áp dụng.

Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, giá điện áp theo giờ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng quyền lựa chọn của người sử dụng điện. Không thể yêu cầu một gia đình chuyển giờ nấu cơm, giờ con trẻ học bài hay giờ người già nghỉ ngơi chỉ vì đó là giờ điện cao điểm. Điều đáng bàn không chỉ là giá điện cao hay thấp, mà là người dân có thực sự có khả năng điều chỉnh phụ tải hay không.

“Một chính sách giá điện hợp lý cần phân biệt giữa nhu cầu thiết yếu và nhu cầu có thể dịch chuyển; đồng thời phải tạo ra những điều kiện cần thiết như công tơ thông minh, thiết bị điều khiển và thông tin minh bạch về giá. Khi người dân có quyền lựa chọn, có công cụ lựa chọn và lựa chọn ấy đem lại lợi ích, họ sẽ trở thành một chủ thể tham gia điều tiết phụ tải, chứ không chỉ là người phải trả thêm tiền khi dùng điện vào giờ cao điểm. Nói cách khác, chuyển phụ tải phải là một sự lựa chọn có lợi, không nên trở thành một sự thích nghi bắt buộc của người dân”, ông Thủy nêu quan điểm.

Do đó, nếu áp dụng giá điện theo giờ đối với hộ gia đình, cần đánh giá kỹ khả năng thay đổi thời gian sử dụng điện của từng nhóm khách hàng. Những nhu cầu thiết yếu khó thay thế không nên trở thành nguyên nhân khiến người dân phải trả thêm chi phí. Chính sách cần tạo động lực tiết kiệm và sử dụng điện hợp lý, đồng thời có cơ chế để người dân thực sự được hưởng lợi khi thay đổi thói quen sử dụng điện. Mục tiêu cuối cùng là giảm áp lực cho hệ thống điện nhưng không tạo thêm gánh nặng tài chính cho người dân.