Tận dụng thương mại điện tử xuyên biên giới để mở rộng thị trường xuất khẩu, đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Bên cạnh chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp cần được trang bị kiến thức và năng lực toàn diện về thị trường, công nghệ, thương hiệu, chuỗi cung ứng, logistics, thủ tục thanh toán và vận hành xuyên biên giới.

Dư địa không tự chuyển hóa thành kim ngạch

Mặc dù hoạt động xuất khẩu qua thương mại điện tử đang từng bước tăng kim ngạch qua từng năm, song chia sẻ những yếu tố ảnh hưởng đến hệ sinh thái xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới, bà Trần Thủy Tiên, Đại diện Phòng Điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) cho biết, có 5 yếu tố đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài.

Trước hết, doanh nghiệp phải tuân thủ nguyên tắc xuất xứ, đây chính là giấy thông hành cho sản phẩm; hai là hệ thống thanh toán xuyên biên giới giúp dòng tiền xuyên suốt để doanh nghiệp quay vòng vốn nhanh hơn. Yếu tố thứ ba là logistics và bốn là thủ tục hải quan thông suốt để có thể giảm thời gian, chi phí, tăng sức cạnh tranh của hàng Việt.

“Tuy nhiên, yếu tố thứ năm nhưng lại là quan trọng nhất, đó là năng lực của chính doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp chủ động làm chủ kỹ năng số và đáp ứng đủ các tiêu chuẩn quốc tế, bài toán mang sản phẩm Việt ra thị trường quốc tế mới hoàn toàn có tiềm năng”, bà Tiên nêu.

Qua thực tiễn hướng dẫn triển khai chương trình xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới, bà Tiên cho biết, nhiều doanh nghiệp phản ánh điểm nghẽn đầu tiên của doanh nghiệp chính là khó có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện của thị trường xuất khẩu luôn thay đổi.

“7/10 doanh nghiệp xuất khẩu cho rằng, quy định xuất khẩu là rào cản chính trong quá trình đưa sản phẩm ra nước ngoài. Dù nhiều FTA có những điều khoản hết sức quan trọng về xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới, nhưng các doanh nghiệp không biết tận dụng. Doanh nghiệp xuất khẩu không thiếu sản phẩm, nhưng thiếu “tấm bản đồ pháp lý” để có cơ sở vững tin bước vào thị trường quốc tế”, bà Tiên nói.

Một điểm nghẽn khác được bà Tiên đề cập, đó chính là làm sao doanh nghiệp đưa hàng hóa tới người tiêu dùng nhanh nhất, nhưng lại với chi phí thấp nhất, trong bối cảnh chi phí logistics hiện tại đang tăng quá cao. Hơn nữa, có tới gần 1/2 số doanh nghiệp thường xuyên gặp khó khăn với các thủ tục xuất khẩu cũng như thủ tục hải quan, khi các thủ tục này chủ yếu được thiết kế cho các phương thức xuất khẩu truyền thống, thiếu quy trình khi áp dụng với phương thức xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới.

Bày tỏ những khó khăn đối với các doanh nghiệp trẻ khi tham gia xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới, ông Đoàn Việt Dũng, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội (HANOIBA) cho biết, hiện tại các quy định, quy chế của nhà nước đã rất rõ ràng về quy trình xuất khẩu thông qua các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, tuy nhiên các doanh nghiệp vẫn lúng túng vì thiếu phương pháp “cầm tay chỉ việc” cho doanh nghiệp mới bắt đầu.

“Đối với các doanh nghiệp lớn họ có rất nhiều cơ hội để đưa các sản phẩm ra thị trường nước ngoài thông qua các đợt triển lãm, các hội chợ quốc tế… nhưng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khả năng này khó hơn rất nhiều. Do đó, trước khi tham gia phương thức xuất khẩu này, các doanh nghiệp cần tìm hiểu, nghiên cứu về thị trường quốc tế cũng như những rào cản hiện có để đảm bảo cơ hội từ xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới”, ông Dũng chia sẻ.

Thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ đưa sản phẩm lên sàn

Những năm qua, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới đã, đang giúp doanh nghiệp có thể đưa trực tiếp sản phẩm của mình đến người tiêu dùng với chi phí và thời gian hợp lý. Đồng thời, các doanh nghiệp có thể quảng bá thương hiệu cũng như nắm bắt được nhu cầu của thị trường trong thời gian thực. Trên thực tế, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới không còn là kênh bổ trợ, đã trở thành phương thức xuất khẩu quan trọng của doanh nghiệp song hành với xuất khẩu truyền thống.

Theo TS. Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thuơng, thực tế các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp trẻ vẫn còn gặp những khó khăn như thiếu thông tin về nhu cầu, tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu cũng như những khả năng về logistics hay thanh toán xuyên biên giới và đặc biệt là thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao đi cùng với năng lực xây dựng thương hiệu.

“Các doanh nhân trẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần tận dụng cơ hội để đẩy mạnh xuất khẩu xuyên biên giới, nhưng không nên coi đó chỉ là hoạt động đưa sản phẩm lên sàn. Doanh nghiệp cần xác định đây là hướng đi lâu dài, vì thế rất cần có kế hoạch đầu tư bài bản và quan trọng hơn là phải đảm bảo việc duy trì chất lượng sản phẩm, gắn với nhu cầu cũng như yêu cầu của thị trường xuất khẩu giúp sản phẩm tiếp cận nhanh và tồn tại lâu dài”, bà Oanh khuyến cáo.

Ghi nhận những dấu ấn của Chương trình Amazon Global Selling thời gian qua, bà Vũ Thị Bích Tú, Giám đốc Chính sách công Việt Nam Amazon cho biết, Chương trình đã tạo được những dấu ấn mạnh mẽ khi hàng ngàn doanh nghiệp Việt Nam đã được hỗ trợ đào tạo kỹ năng xuất khẩu qua thương mại điện tử, từ đó có thể tiếp cận mạng lưới hàng trăm triệu khách hàng trên toàn thế giới.

“Các doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển đổi tư duy từ mô hình xuất khẩu B2B truyền thống, sang xuất khẩu qua thương mại điện tử - nơi doanh nghiệp trực tiếp xây dựng thương hiệu và trực tiếp nắm bắt nhu cầu cũng như đối thoại với người tiêu dùng toàn cầu. Từ cơ sở này, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử hàng đầu Đông Nam Á và Amazon luôn sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam hiện thực hóa tầm nhìn đó”, bà Tú khẳng định.