Vàm Thuật không thể đứng một mình

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch UBND phường An Nhơn Nguyễn Ngọc Anh cho biết, Tọađàm nhằm nhận diện các giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan của sông Vàm Thuật trong tiến trình hình thành và phát triển vùng đất Gia Định - Sài Gòn - TP.HCM hình thành cơ sở khoa học xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng của phường An Nhơn, từng bước nghiên cứu định hướng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch đường thủy và không gian trải nghiệm ven sông Vàm Thuật khi điều kiện hạ tầng được hoàn thiện.

Theo Sở Du lịch TP.HCM, 6 tháng đầu năm 2026, TP đón gần 6,4 triệu lượt khách quốc tế, tăng 48,5% so với cùng kỳ, cùng hàng chục triệu lượt khách nội địa. Trong bức tranh tăng trưởng đó, du lịch đường thủy đang dần trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Thành phố.

Hiện, TP.HCM có 137 phương tiện thủy kinh doanh vận tải khách du lịch, từ tàu nhà hàng, du thuyền, ca nô đến buýt đường sông. Nhiều sản phẩm đã tạo được dấu ấn như tour ngắm hoàng hôn, ăn tối trên sông Sài Gòn hay tuyến buýt đường thủy số 1.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hữu Ân, Phòng Quy hoạch Phát triển tài nguyên du lịch, Sở Du lịch TP.HCM nhìn nhận, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ tại các bến cập, khiến du khách khó lưu trú và chi tiêu sau khi lên bờ.

Theo ông Ân, phát triển du lịch đường thủy không chỉ dừng ở việc đầu tư bến tàu mà phải hình thành những sản phẩm du lịch đặc sắc gắn với không gian văn hóa, lịch sử. Trong đó, tuyến sông Vàm Thuật được đánh giá có nhiều lợi thế khi là dòng sông lịch sử nằm giữa lòng siêu đô thị.

Ông Ân khẳng định, để khai thác hiệu quả, Vàm Thuật cần được tích hợp vào mạng lưới du lịch đường thủy của TP.HCM.

"Chúng tôi muốn nhấn mạnh làVàm Thuật không thể đứng một mình.Để kiến tạo nên một "sản phẩm độc bản", chúng ta bắt buộc phải tích hợp tuyến Vàm Thuật vào mạng lưới đường thủy chung của TP. Hãy hình dung một hệ sinh thái liên hoàn kết nối từ Bạch Đằng sầm uất, ngược về Vàm Thuật mang đậm dấu ấn lịch sử, nối dài lên Củ Chi và vươn ra tận Cần Giờ. Sự liên kết này sẽ xóa bỏ tính rời rạc, chuyển đổi từ việc di chuyển đơn thuần trên sông thành một chuỗi "du lịch di sản đô thị" đa dạng và trọn vẹn", ông Ân nói.

Phát huy vai trò sông Vàm Thuật gắn với Công viên Gò Vấp

TS. Phạm Lan Hương, Trưởng nhóm Nghiên cứu Văn hóa, Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, đề xuất phát triển không gian văn hóa ven sông Vàm Thuật theo lý thuyết "Tuần hoàn di sản" gồm Hiểu - Trân trọng - Bảo vệ - Chia sẻ. Theo bà, giá trị của dòng sông không chỉ nằm ở cảnh quan hay các di tích mà còn được tạo nên từ ký ức cộng đồng, tri thức bản địa và các thực hành văn hóa.

Bà kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản vật thể và phi vật thể gắn với sông Vàm Thuật;lồng ghép bảo tồn không gian văn hóa ven sông vào quy hoạch đô thị; ban hành quy chế quản lý du lịch sinh thái cộng đồng; đầu tư hạ tầng kết nối các điểm đến. Đồng thời phát triển các chương trình giáo dục di sản, giáo dục môi trường, trải nghiệm cộng đồng và truyền thông số để nâng cao vai trò của người dân trong bảo tồn di sản.

"Không gian văn hóa của sông Vàm Thuật là một hệ sinh thái di sản sống, trong đó không phải chỉ bao gồm di sản vật thể mà còn có các ký ức của cộng đồng, thực hành văn hóa và các tri thức bản địa luôn luôn tồn tại và biến đổi",TS. Phạm Lan Hương nói.

TS. Vũ Ngọc Công, nguyên chuyên gia cao cấp về hạ tầng kỹ thuật và phát triển đô thị của TP New York, chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi Công viên Cầu Brooklyn từ khu bến cảng công nghiệp thành không gian công cộng, hạ tầng văn hóa và điểm đến hấp dẫn của New York.

Từ đó, ông cho rằng các không gian ven sông tại TP.HCM cần được phát triển theo hướng kết hợp bảo tồn di sản, mở rộng không gian công cộng, nâng cao chất lượng sống và thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo.

Theo TS. Vũ Ngọc Công, trong bối cảnh TP.HCM mở rộng không gian phát triển và hướng tới một đô thị hiện đại, việc xây dựng các công viên ven sông, quảng trường, không gian đi bộ và các công trình mỹ thuật công cộng như trường hợp Công viên Gò Vấp - sông Vàm Thuật, phường An Nhơn cần được xem như một bộ phận của hạ tầng văn hóa đô thị, chứ không chỉ là những hạng mục phục vụ giải trí đơn thuần.

"Không nên chỉ xem Vàm Thuật là một con sông mà là một không gian văn hóa, một hành lang sinh thái, một tuyến đi bộ, xe đạp. Đó là một tuyến du lịch đường thủy, một nơi để kể câu chuyện địa phương",TS. Vũ Ngọc Công đề nghị.

Nhiều chuyên gia cũng thống nhất cần phát huy giá trị Công viên Văn hóa Gò Vấp rộng 47ha nằm ven sông Vàm Thuật. Nếu được quy hoạch đồng bộ, kết nối với tuyến du lịch đường thủy và quản lý hiệu quả, nơi đây không chỉ trở thành điểm đến hấp dẫn mà còn góp phần giáo dục di sản, nâng cao chất lượng sống và phát triển du lịch văn hóa bền vững cho TP.HCM.

Các chuyên gia cũng cho rằng, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thông qua quy hoạch không gian, hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển kinh tế đêm, hạ tầng bến tàu, dịch vụ cao cấp ven sông và các tiện ích dưới nước lẫn trên bờ. Đồng thời, cần ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch nhằm thu hút doanh nghiệp tham gia khai thác…