Ngày 10/6, trong vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Vương quốc Anh giai đoạn 2024-2027, Bộ Ngoại giao đã tổ chức Diễn đàn ASEAN-New Zealand về Hợp tác tiểu vùng, với sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại New Zealand và Đại sứ quán New Zealand tại Hà Nội, và Hội thảo ASEAN - Anh kỷ niệm 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Đối thoại (2021-2026). Đây là các hoạt động bên lề của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 nhằm thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác New Zealand và Vương quốc Anh.

Diễn đàn và Hội thảo có sự tham gia của nhiều nhà hoạch định chính sách, đại diện lãnh đạo địa phương, doanh nghiệp, chuyên gia, học giả các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh, Đại sứ các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh tại Hà Nội, cùng nhiều đại biểu tham dự trực tuyến.

Nhân dịp này, đại diện các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh cũng đánh giá cao vai trò nước điều phối quan hệ của Việt Nam với những đóng góp cụ thể và thực chất trong thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện ASEAN-New Zealand và quan hệ Đối tác đối thoại ASEAN-Anh phát triển.

ASEAN-New Zealand: Từ cam kết đến hành động thực chất

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang đánh giá tiểu vùng Mekong đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng và trực tiếp về biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước và an ninh lương thực, vượt khỏi khả năng ứng phó đơn lẻ của bất kỳ quốc gia nào và đòi hỏi nỗ lực ứng phó ở tầm khu vực. Với trách nhiệm là nước điều phối, Việt Nam khẳng định cam kết thúc đẩy hợp tác ASEAN-New Zealand ngày càng hiệu quả, thực chất trên cơ sở bảo đảm “các cam kết chính trị phải được chuyển hóa thành những chương trình hành động cụ thể mà người dân có thể cảm nhận và thụ hưởng”.

Đồng chủ trì Diễn đàn, bà Alana Hudson, Trưởng SOM ASEAN lâm thời của New Zealand, nhấn mạnh tiểu vùng Mekonglà nơi hội tụ của những nền kinh tế năng động với di sản văn hóa phong phú, sở hữu một trong những hệ thống sông ngòi quan trọng nhất thế giới, là nguồn sống và sinh kế của hàng triệu người dân. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang phải đối mặt với các thách thức đan xen, phức tạp từ biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên nước, đến tăng trưởng bao trùm và bảo đảm tính tự cường kinh tế.

Bà Hudson khẳng định đây là cơ hội quan trọng để các bên lắng nghe, chia sẻ góc nhìn và làm sâu sắc hơn hiểu biết chung về cơ hội lẫn thách thức của khu vực.

Tại phiên thảo luận, các chuyên gia và học giả khẳng định tầm quan trọng chiến lược của hợp tác tiểu vùng trong cấu trúc khu vực cũng như hợp tác ASEAN. Ông Suriyan Vichitlekarn, Giám đốc điều hành Viện Mekong, và bà Hoàng Thị Hà, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Đông Á, Singapore, nhất trí nhận định các thách thức tại tiểu vùng Mekong, từ an ninh nguồn nước, xâm nhập mặn, sụt lún đất đến di cư và mất sinh kế, đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện; kiến nghị cần liên kết hợp tác Mekong với chương trình nghị sự chung của ASEAN, gắn kết tiểu vùng trở thành một cấu phần không thể tách rời trong nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bao trùm; đặc biệt cần tăng cường điều phối và huy động nguồn lực giữa các đối tác đối thoại của ASEAN, trong đó có tận dụng uy tín đa phương, chuyên môn kỹ thuật, kinh nghiệm thực tiễn và nguồn tài chính xanh của New Zealand.

Từ góc độ ứng dụng khoa học-công nghệ, ông Declan Graham giới thiệu một loạt giải pháp cụ thể mà New Zealand có khả năng đóng góp cho tiểu vùng Mekong, bao gồm nông nghiệp thông minh thích ứng khí hậu, quản trị môi trường và tài nguyên đất, nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng chịu hạn/chịu mặn, công nghệ tuần hoàn, và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

Các đại biểu nhất trí kiến nghị nhiều nội dung hợp tác tiểu vùng lồng ghép vào quá trình triển khai Kế hoạch hành động ASEAN-New Zealand 2026-2030, đặc biệt là trụ cột Hành tinh (Planet) và Con người (People); đồng thời cần tăng cường ứng dụng khoa học và công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo, nhằm đẩy nhanh quá trình đánh giá, thiết kế và triển khai các dự án hợp tác cụ thể; và thúc đẩy khuôn khổ trao đổi thường niên ASEAN-New Zealand về hợp tác tiểu vùng, hướng tới duy trì đối thoại định kỳ theo khuôn khổ Track 1,5.

Các đại biểu cũng nhất trí hợp tác tiểu vùng không đơn thuần là câu chuyện hỗ trợ phát triển, mà là một cấu phần quan trọng bảo đảm sự tự cường, thịnh vượng chung và phát triển bao trùm của cả Cộng đồng ASEAN. Việc nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho các địa phương và cộng đồng dễ bị tổn thương tại tiểu vùng Mekong chính là đóng góp thiết thực, trực tiếp vào việc củng cố nền tảng vững chắc của mái nhà chung ASEAN trong bối cảnh mới.

ASEAN-Anh: 5 năm đồng hành, kiến tạo tương lai

Tại Hội thảo, các đại biểu đã nhìn lại những kết quả đạt được sau 5 năm thiết lập quan hệ ASEAN-Anh. Bà Phantipha, nguyên Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Thái Lan tại ASEAN nhận xét quan hệ ASEAN-Vương quốc Anh đang “đi đúng hướng”, song vẫn chưa phát huy hết tiềm năng chiến lược.

Nhiều đại biểu đặc biệt nhấn mạnh trong bối cảnh mới, ASEAN và Vương quốc Anh cần điều chỉnh các ưu tiên, trọng tâm để thích ứng hiệu quả hơn, thúc đẩy thực chất hơn quan hệ hợp tác, mang lại lợi ích cụ thể hơn cho người dân, doanh nghiệp và hai khu vực trong giai đoạn tiếp theo.

Các đại biểu cũng trao đổi, chia sẻ những kỳ vọng, góc nhìn và khuyến nghị về triển vọng chiến lược của quan hệ ASEAN-Anh, trong đó có tăng cường đối thoại chiến lược, mở rộng hợp tác, nghiên cứu các cơ chế hợp tác linh hoạt và hiệu quả hơn nhằm đáp ứng các thách thức đang nổi lên trong khu vực. Quan hệ ASEAN-Vương quốc Anh cần chuyển từ giai đoạn “xây dựng lòng tin” sang “xây dựng tự cường” như nhận xét của Phó Giáo sư, tiến sỹ Hà Anh Tuấn, Quyền Trưởng khoa Chính trị quốc tế và Ngoại giao, Học viện Ngoại giao.

Các lĩnh vực hợp tác như quản trị toàn cầu, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược, nâng cao nhận thức không gian biển, công nghệ mới nổi, quản trị số, tài chính xanh, năng lượng tái tạo, hạ tầng cảng biển… là những nội dung được đề cập xuyên suốt Hội thảo.

Đặc biệt, các đại diện lãnh đạo trẻ tiêu biểu đến từ ASEAN và Anh của Chương trình ASEAN Future Forum NextGen đã nêu nhiều ý tưởng, đề xuất hợp tác trong các lĩnh vực mới như công nghệ, khoa học, AI…, gắn với cách nhìn, niềm tin và mong ước của thế hệ trẻ đối với tương lai khu vực.

Trong phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN của Việt Nam đánh giáviệc Anh trở thành Đối tác Đối thoại của ASEAN năm 2021 là một dấu mốc quan trọng, phản ánh lợi ích chung của hai bên trong việc duy trì hoà bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng tại khu vực. Những kết quả tích cực ASEAN và Anh đạt được trong 5 năm qua đã tạo đà cho hợp tác giai đoạn tới, nhất là tạo điều kiện thuận lợi cho việc Anh tham gia sâu hơn vào các cơ chế do ASEAN dẫn dắt ở khu vực, hỗ trợ hiệu quả hơn cho các nỗ lực xây dựng Cộng đồng của ASEAN và thúc đẩy mạnh mẽ hơn hợp tác thực chất, vì lợi ích chung của hai bên. Thứ trưởng khẳng định “khả năng bổ trợ thiết thực cho các ưu tiên của ASEAN, góp phần nâng cao khả năng thích ứng và tự cường của khu vực chính là giá trị của quan hệ ASEAN-Anh”.

Chia sẻ quan điểm tại Hội thảo, Thứ trưởng Ngoại giao, Thịnh vượng và Phát triển Vương quốc Anh Seema Malhotra nhấn mạnh năm 2026 là dịp để ASEAN và Vương quốc Anh cùng nhìn lại những thành tựu đạt được và trao đổi về các ưu tiên, khát vọng chung trong thời gian tới. Thứ trưởng khẳng định Anh cam kết tiếp tục làm sâu sắc và đưa quan hệ với ASEAN phát triển mạnh mẽ hơn nữa, nhấn mạnh sự ủng hộ của Anh đối với vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực cũng như Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (AOIP).

Nhân dịp này, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, đã có các cuộc tiếp xúc song phương với Đại sứ Vương Kình, Trưởng Phái đoàn Trung Quốc tại ASEAN; Đại sứ Yonetani Koji, Trưởng Phái đoàn Nhật Bản tại ASEAN; và Thứ trưởng Ngoại giao, Thịnh vượng và Phát triển Vương quốc Anh Seema Malhotra để trao đổi về các vấn đề song phương và phối hợp trong các khuôn khổ hợp tác giữa ASEAN với các đối tác.