Điều đáng chú ý trong đội tuyển trượt băng nghệ thuật tham dự Olympic mùa Đông 2026 của Mỹ là đội bao gồm Ilia Malinin, Andrew Torgashev và Maxim Naumov - con của những người Nga di cư sang Mỹ. Bình luận về video giới thiệu những vận động viên này, nhiều người thắc mắc: Đây là đội tuyển Mỹ hay đội tuyển Nga? Và đó chỉ là một phần của câu chuyện. Tổng cộng có 12 vận động viên (VĐV) trượt băng nghệ thuật gốc Nga đã tham gia Thế vận hội Mùa đông 2026, trong khi Nga bị cấm tham gia sự kiện thể thao này.

Mặc dù không tham gia 3 kỳ Thế vận hội Mùa đông gần đây, Nga vẫn là một trong những quốc gia giành được nhiều huy chương vàng nhất trong bộ môn trượt băng nghệ thuật. Điều này đã khiến nhiều người tự hỏi: Đâu là bí quyết đằng sau hệ thống huấn luyện của Nga đã giúp các VĐV giành chiến thắng ngay cả khi họ không có điều kiện tiếp cận các nguồn lực của Nga?

Thành công không hẳn do thời tiết

Nhiều người nghĩ rằng ở Nga có rất nhiều băng, nên ai cũng biết trượt băng. Đúng là ở nhiều thành phố của Nga, người ta có thể tận hưởng trải nghiệm trượt băng ngoài trời tới 6 tháng trong năm, và sân trượt băng ở Quảng trường Đỏ của Moscow luôn luôn chật kín người. Nhưng theo logic này, các quốc gia có khí hậu ấm áp và nhiều cỏ nên giỏi các môn thể thao mùa hè như bóng đá, mặc dù Mỹ, Trung Quốc và Australia chưa bao giờ lọt vào vòng chung kết World Cup. Do vậy, thành công của môn trượt băng nghệ thuật Nga không chỉ là nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi.

Liên Xô (tiền thân của nước Nga ngày nay) coi thể thao nghiệp dư là phương tiện để thúc đẩy sức khỏe cộng đồng và đoàn kết xã hội. Buổi sáng bắt đầu với các chương trình thể dục trên sóng phát thanh, các cơ sở thể thao cộng đồng được xây dựng ở nhiều khu phố, và những vận động viên tươi cười, khỏe mạnh xuất hiện trên các áp phích tuyên truyền.

Thể thao chuyên nghiệp cũng được coi trọng, nhưng không phải như một hình thức giải trí. Mục tiêu chính của các VĐV chuyên nghiệp Liên Xô là giành huy chương vàng tại các giải đấu quốc tế và tại Thế vận hội, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh thời đó. Ngay từ những năm đầu, các VĐV đã được đào tạo chuyên biệt, nhiều huấn luyện viên là những nhà vô địch trước đây. Các VĐV rèn luyện tại các trung tâm thể thao chuyên nghiệp, việc tham gia các sự kiện thể thao của họ được nhà nước Liên Xô tài trợ, và những người giỏi nhất được thưởng bằng xe hơi và căn hộ.

Đặc biệt, môn trượt băng nghệ thuật được xã hội Liên Xô đánh giá rất cao. Các võ sĩ quyền anh và đô vật sambo thường bị coi là thô bạo, cầu thủ bóng đá và khúc côn cầu, dù nổi tiếng, đôi khi bị nghi ngờ ồn ào, trong khi các VĐV trượt băng nghệ thuật kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố nghệ thuật tinh tếvà tinh thần thi đấu nghiêm túc, nhận được sự ngưỡng mộ rộng rãi.Trong một chừng mực nào đó, những điều này vẫn tồn tại cho đến ngày nay ở Nga.

Trượt băng đại chúng

Ngày nay, thể thao ở Nga khá khác so với thời Liên Xô. Giải trí và các sáng kiến ​​tư nhân đã chiếm vị trí trung tâm. Các nhà cái, các nhà tài phiệt, và thậm chí cả những người đam mê thể thao đều có các giải đấu, chương trình khuyến mãi và đội tuyển riêng của họ. Tuy nhiên, nhà nước vẫn cam kết hỗ trợ thể thao như một phương tiện để thúc đẩy sức khỏe và nâng cao uy tín quốc gia. Nhờ đó, sự hỗ trợ của chính phủ dành cho môn trượt băng nghệ thuật vẫn rất mạnh mẽ.

Trẻ em có thể bắt đầu trượt băng gần như miễn phí. Các sân trượt băng công cộng (được gọi là “cung điện băng” trong tiếng Nga) nhận được trợ cấp hào phóng, và các trường thể thao được chính phủ tài trợ, cho phép các huấn luyện viên kiếm tiền không chỉ từ phụ huynh trả tiền học phí mà còn từ chính tổ chức tuyển dụng họ. Phí sân trượt băng cho trẻ em thường ở mức tối thiểu hoặc thậm chí không có, phụ huynh chỉ cần trang bị cho con các thiết bị cần thiết.

Những học sinh tài năng được các huấn luyện viên phát hiện và các em nhanh chóng được gửi đến các cuộc thi, từ đó, những em có triển vọng tốt sẽ tiến lên các cấp độ huấn luyện cao hơn. Mỗi danh hiệu thể thao - Kiện tướng dự bị, Kiện tướng thể thao, và Kiện tướng quốc tế - mở ra những cơ hội mới cho các em.

Chiến thắng trong các giải đấu đảm bảo họ nhận được các giải thưởng của nhà nước cũng như một sự nghiệp huấn luyện thành công. Nếu một VĐV quyết định tạm nghỉ thi đấu chuyên nghiệp, họ có thể chuyển sang trình diễn trên băng, nơi các VĐV trượt băng chuyên nghiệp có thể kiếm được khoản tiền đáng kể. Họ cũng thường xuyên được mời xuất hiện trên truyền hình.

Những điều trên giúp các VĐV trượt băng nghệ thuật trở thành những người nổi tiếng thực sự. Ví dụ, các nhà vô địch trượt băng nghệ thuật Olympic Evgenia Medvedeva và Alina Zagitova tiếp tục hoạt động tích cực mặc dù không tham gia các giải đấu. Họ vẫn nổi tiếng và thường xuyên được mời tham gia nhiều dự án.

Không phải tất cả các quốc gia đều cung cấp những cơ hội này cho các VĐV. Tại Mỹ, việc đào tạo VĐV trượt băng nghệ thuật phần lớn là hoạt động thương mại. Nếu cha mẹ muốn con mình trở thành nhà vô địch, họ phải trả tiền cho thiết bị, huấn luyện viên và phí thuê sân băng, tất cả lên đến hàng chục nghìn đô la. Nhưng đây là một khoản đầu tư rủi ro, chủ yếu vì trượt băng nghệ thuật tại Mỹ không có được uy tín như ở Nga. Các VĐV tài năng của Mỹ thường bị thu hút vào khúc côn cầu hoặc các môn thể thao khác, và ngay cả những VĐV thành công cũng dễ bị lãng quên sau Thế vận hội.

Ở phương Tây, không nhiều trẻ em quan tâm đến trượt băng nghệ thuật ngay từ đầu. Trong số những em sẵn sàng nỗ lực, nhiều người cuối cùng bỏ cuộc vì chi phí cao. Chỉ những ai đủ khả năng chi trả cho quá trình đào tạo tốn kém, trong một môn thể thao không đảm bảo thành công tương lai, mới tiến tới các cuộc thi đấu.Những cá nhân này chắc chắn rất quyết tâm và đam mê, nhưng không phải lúc nào cũng là những vận động viên giỏi nhất nước Mỹ.

Ở Nga, tình hình hoàn toàn khác. Thể thao rất phổ biến, có thể mang lại cuộc sống thoải mái, và hầu như ai cũng có thể bắt đầu. Từ một lượng lớn những người đam mê này, những tài năng trẻ triển vọng nhất được lựa chọn và đào tạo chuyên sâu, với sự hỗ trợ của chính phủ. Động lực không chỉ đến từ tình yêu với môn trượt băng nghệ thuật mà còn từ niềm tin vào một sự nghiệp ổn định và sinh lợi. Chỉ những người giỏi nhất mới được tham gia các giải đấu.

Bức màn sắt Olympic

Những VĐV hàng đầu của Nga nói trên đã trở thành nạn nhân của các lệnh trừng phạt từ phương Tây trong bối cảnh xung đột Ukraine.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, VĐV thể dục dụng cụ người Nga Nikita Nagornyy đã bày tỏ sự không hài lòng với chất lượng của Thế vận hội vừa qua. Theo anh, trong đội tuyển Nga, một cú ngã trong biểu diễn được coi là thất bại hoàn toàn, và các VĐV cố gắng tránh ngã bằng mọi giá. Tuy nhiên, tại Thế vận hội 2024, đội tuyển thể dục dụng cụ Nhật Bản đã giành huy chương vàng bất chấp 6 lần ngã. Nagornyy coi đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy việc loại trừ các VĐV Nga đã làm giảm đáng kể trình độ chuyên nghiệp của các giải đấu quốc tế.

Các lệnh trừng phạt thể thao có vẻ khó hiểu đối với người Nga. Họ không rõ những lệnh trừng phạt đó thực sự có tác dụng gì.Đôi khi, các VĐV Nga lựa chọn thi đấu dưới các lá cờ khác; khi trở về nước, họ thi đấu trong các giải đấu dưới quốc kỳ Nga. Những người khác thì buộc phải bỏ qua hoàn toàn các giải đấu lớn, lãng phí những năm tháng đỉnh cao sự nghiệp.

Những biện pháp này được xem là không thể giải quyết các cuộc khủng hoảng chính trị, đồng thời khiến vận động viên mất cơ hội thể hiện kỹ năng, còn công chúng thì mất đi cơ hội thưởng thức tài năng của những vận động viên hàng đầu.