Tổng thống Mỹ Donald Trump, ngày 25/5, cho biết bất kỳ thỏa thuận nào với Iran cũng nên bao gồm yêu cầu một số quốc gia Arab, Hồi giáo khác, bao gồm Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ, tham gia Hiệp định Abraham. Đây là các các thỏa thuận do Mỹ làm trung gian nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel với thế giới Arab được hình thành trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết các cuộc đàm phán hòa bình với Iran đang “tiến triển tốt đẹp” nhưng phải gắn bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào với sự tham gia của các quốc gia Trung Đông khác vào hiệp định được ký lần đầu vào năm 2020. Ông Trump yêu cầu Saudi Arabia và Qatar là những quốc gia nên “ngay lập tức” ký kết Hiệp định Abraham, tiếp theo là Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan. Trước đó, Bahrain và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trở thành những quốc gia đầu tiên tham gia vào năm 2020.

Tổng thống Trump viết: “Sau tất cả những nỗ lực của Mỹ để cố gắng ghép nối câu đố rất phức tạp này lại với nhau, việc tất cả các quốc gia này, ít nhất là đồng thời, ký kết Hiệp định Abraham là điều bắt buộc”. Ông Trump khẳng định đã nêu kế hoạch Hiệp định Abraham với các nhà lãnh đạo Arab trong các cuộc đàm phán cuối tuần trước.

Phản ứng trước thông tin này, Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham đã viết trên mạng xã hội X: “Nếu, trên thực tế, kết quả của các cuộc đàm phán này để chấm dứt xung đột Iran, các đồng minh Arab và Hồi giáo của chúng ta trong khu vực đồng ý tham gia Hiệp định Abraham, thì thỏa thuận này sẽ trở thành một trong những thỏa thuận quan trọng nhất trong lịch sử Trung Đông. Việc Saudi Arabia, Qatar và Pakistan tham gia Hiệp định Abraham sẽ mang tính chuyển đổi vượt bậc đối với khu vực và thế giới. Đó là một bước đi xuất sắc của Tổng thống [Donald] Trump”.

Vậy Hiệp định Abraham là gì, và nó có giá trị như thế nào với hòa bình tại Trung Đông?

Định hình quan hệ Israel và thế giới Arab

Hiệp định Abraham là một loạt các thỏa thuận nhằm bình thường hóa quan hệ với Israel. UAE và Bahrain đã ký kết hiệp định này trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào năm 2020, phá vỡ một điều cấm kỵ lâu đời để trở thành những quốc gia Arab đầu tiên công nhận Israel trong vòng một phần tư thế kỷ. Ma-rốc và Sudan cũng nối gót. Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã giúp làm trung gian cho các thỏa thuận này.

Các quan chức Palestine cho biết họ cảm thấy bị phản bội bởi những người anh em Arab của mình vì đã đạt được thỏa thuận với Israel mà không đi kèm với điều kiện hướng tới việc thành lập một nhà nước Palestine độc lập.

Quốc gia được hưởng lợi nhiều nhất từ thỏa thuận với Israel là với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, nhà sản xuất dầu mỏ lớn trên toàn cầu và là trung tâm thương mại có ảnh hưởng ngoại giao trên khắp Trung Đông. Kể từ đó, Israel và UAE đã phát triển mối quan hệ kinh tế và an ninh chặt chẽ, bao gồm hợp tác quốc phòng và một hiệp định thương mại tự do.

Khó thành hiện thực

Washington từ lâu đã hy vọng rằng động lực và lợi ích trong các lĩnh vực như thương mại, đầu tư mà Hiệp định Abraham mang lại sẽ thu hút sự quan tâm và tham gia của các quốc gia Arab khác; trước hết là cường quốc khu vực như Saudi Arabia, quốc gia giàu nhất trong số đó. Nhưng Riyadh đã khẳng định rằng không thể bình thường hóa quan hệ với Israel nếu không có một lộ trình rõ ràng hướng tới việc thành lập một nhà nước Palestine độc lập. Đây là điều mà chính phủ cánh hữu cực đoan nhất trong lịch sử Israel bác bỏ. Kể từ khi cuộc xung đột Israel - Hamas nổ ra tháng 10/2023, các quốc gia Arab ngày càng xa lánh Israel và dư luận ở các nước Arab ngày càng phẫn nộ.

Tuy nhiên, kể từ đó, các chính quyền Mỹ đã liên tục thúc đẩy việc các nước Arab công nhận Israel như một phần của bất kỳ thỏa thuận khu vực nào trong tương lai nhằm chấm dứt chiến tranh. Tháng 8/2025, ông Trump từng cho biết điều quan trọng là nhiều quốc gia Trung Đông hơn nữa tham gia Hiệp định Abraham, nói rằng điều đó sẽ đảm bảo hòa bình trong khu vực.

Thậm chí, có nguồn tin cho rằng chính quyền Trump đang thảo luận với Azerbaijan về khả năng đưa quốc gia Hồi giáo này tham gia hiệp định, cùng với một số láng giềng Trung Á, để tăng cường mối quan hệ của họ với Israel.

Giới phân tích quốc tế nhận định rằng, việc gia nhập Hiệp định Abraham, với hầu hết các quốc gia Arab, có thể bị coi là không sáng suốt về mặt địa chính trị. Nó có thể đặt những nước này vào thế cực kỳ rủi ro khi được coi là đối đầu với Iran. Từ quan điểm của các quốc gia vùng Vịnh, việc leo thang căng thẳng với Iran thông qua việc thành lập liên minh với Israel chỉ có ý nghĩa nếu chiếc ô an ninh của Mỹ là hoàn hảo. Ngược lại, cưỡng ép gia nhập có thể được hiểu là nỗ lực nhằm kiềm chế Iran sẽ đặt Saudi Arabia và UAE, những quốc gia có chung đường biên giới ven biển rộng lớn với Iran, trực tiếp vào tầm ngắm của trả đũa. Những diễn biến chiến sự trong 3 tháng qua của cuộc xung đột Mỹ, Israel và Iran đang chứng minh nhận định này là có cơ sở. Các nước Arab đã thấy được giới hạn của những cam kết mà Mỹ đưa ra với an ninh khu vực. Thực tế này cũng đang buộc các quốc gia Arab tự chủ hơn trong chính sách của mình.