Chiến thuật "tàu mẹ" UAV thay đổi cách tác chiến

Cuộc chiến UAV ở Ukraine đang bước vào kỷ nguyên "tàu mẹ" khi các xuồng không người lái, máy bay và nhiều nền tảng khác được sử dụng để mang theo các UAV tấn công hoặc UAV đánh chặn nhỏ hơn tiến vào chiến trường.

Ở giai đoạn đầu của cuộc giao tranh trên biển, Ukraine đã biến các xuồng cao tốc không người lái thành những "xuồng cảm tử", lao thẳng vào tàu chiến Nga và phát nổ. Chiến thuật khác thường này có tác động nhất định, làm lung lay ưu thế của lực lượng hải quân Nga vốn vượt trội hơn nhiều về quy mô và sức mạnh. Tuy nhiên, Moscow nhanh chóng thích nghi, buộc Kiev một lần nữa phải tìm ra phương thức tác chiến mới.

Hiện nay, Ukraine đang chuyển đổi các xuồng không người lái thành những "tàu mẹ" mang các phương tiện không người lái. Các "tàu mẹ" này có thể triển khai UAV tấn công nhằm vào lực lượng đối phương hoặc phóng các UAV đánh chặn, tạo nên một lớp phòng không ven biển hoàn toàn mới.

Cách tiếp cận này giúp Ukraine có thể tấn công hoặc phòng thủ từ khoảng cách xa hơn, theo những hướng khó đoán hơn, đồng thời sử dụng các hệ thống có chi phí thấp hơn nhiều so với các loại vũ khí truyền thống.

"Mỗi phương tiện không chỉ đơn thuần là một vũ khí cảm tử. Chúng còn phải có khả năng mang và triển khai máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) cũng như UAV đánh chặn - những phương tiện xuất hiện trên thực tế chiến trường hiện nay", một chỉ huy đơn vị thuộc cơ quan tình báo quân sự Ukraine cho hay.

Sự xuất hiện của các "tàu mẹ" mang UAV đánh dấu một bước chuyển rõ rệt trong cách thức tác chiến bằng thiết bị không người lái. Các UAV cỡ nhỏ giúp thực hiện những cuộc tấn công chính xác với chi phí thấp và có thể triển khai trên quy mô lớn. Tuy nhiên, chúng vẫn bị hạn chế về tầm hoạt động, thời gian bay, khả năng chống gây nhiễu điện tử và mức độ an toàn của người điều khiển.

Theo các nhà sản xuất vũ khí, binh sĩ và quan chức quốc phòng, các "tàu mẹ" không phải là một loại vũ khí mang tính đột phá đơn lẻ, mà là một giải pháp thích nghi thực tế trước chiến trường, nơi vị trí phóng, tầm hoạt động, tốc độ và khả năng sống sót ngày càng quyết định hiệu quả của các UAV cỡ nhỏ.

Nga là bên đầu tiên triển khai "tàu mẹ" UAV trên không

Các "tàu mẹ" bắt đầu xuất hiện trên chiến trường từ năm ngoái, mở ra một chương mới trong chiến tranh UAV. Các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho biết, lực lượng Nga đã sử dụng các UAV "tàu mẹ" ít nhất từ tháng 8/2025 để tấn công các tuyến hậu cần và vị trí của Ukraine.

ISW cho biết, các hệ thống này được phát triển dựa trên các biến thể của UAV Orlan và Molniya. Theo các binh sĩ Ukraine, UAV "tàu mẹ" Molniya hoạt động giống như một "tàu sân bay trên không". Chúng có thể bay hàng chục km, sau đó thả một số FPV ở vị trí gần mục tiêu của Ukraine, thậm chí còn mang theo các loại vũ khí như mìn chống tăng.

Kể từ đó, Ukraine cũng đã bắt đầu phát triển các nền tảng "tàu mẹ" của riêng mình dựa trên ý tưởng này. Ông Oleksiy Vyskub, Thứ trưởng Quốc phòng thứ nhất của Ukraine, cho rằng "tàu mẹ" UAV là một phần trong chu trình thích nghi liên tục của nước này, khi mỗi vấn đề mới trên chiến trường đều đòi hỏi một giải pháp công nghệ mới chỉ sau vài tháng.

Ông Vyskub tiết lộ, các "tàu mẹ" UAV hiện đang được những đơn vị tiên tiến nhất của Ukraine thử nghiệm tích cực. Tuy nhiên, ông cũng thận trọng khi đánh giá rằng đây chưa phải là yếu tố có thể thay đổi cục diện chiến trường. Theo ông, "tàu mẹ" UAV chỉ là một thành phần mới trong kho vũ khí liên tục được điều chỉnh và phát triển theo diễn biến của cuộc xung đột.

Mở rộng mô hình "tàu mẹ" sang robot mặt đất và xuồng không người lái

Trong khi mô hình "tàu mẹ" ban đầu được phát triển trên các UAV cánh bằng mang theo các FPV vào chiến trường, khái niệm này hiện đã được mở rộng sang nhiều loại phương tiện không người lái khác, bao gồm robot mặt đất và xuồng không người lái. Ý tưởng này nhanh chóng được áp dụng trên nhiều lĩnh vực tác chiến. Chẳng hạn, các nhà sản xuất vũ khí Ukraine đang cải tiến các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) để thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn.

Công ty Ratel Robotics đang phát triển các robot chiến đấu có khả năng phóng FPV và trong tương lai có thể triển khai cả UAV đánh chặn. Tuy nhiên, ví dụ rõ nét nhất về mô hình "tàu mẹ" hiện nay có lẽ là ở trên biển, nơi các xuồng không người lái đang làm thay đổi cả nhiệm vụ phòng không ven biển lẫn các hoạt động tấn công trên mặt nước.

Tháng 4 vừa qua, quân đội Ukraine cho biết lần đầu tiên đã bắn hạ một UAV cảm tử Shahed của Nga bằng UAV đánh chặn được phóng từ một xuồng không người lái. Sau đó, Wild Hornets - công ty Ukraine sản xuất UAV đánh chặn Sting, vốn được sử dụng rộng rãi để đối phó với các UAV cảm tử Shahed, xác nhận đã tham gia chiến dịch này.

Một đại diện của Wild Hornets tiết lộ, xuồng không người lái là nền tảng phóng phù hợp cho UAV Sting, bởi chúng có thể góp phần bảo vệ các thành phố ven Biển Đen. Trong đó, thành phố cảng Odesa - cảng biển lớn nhất của Ukraine trên Biển Đen thường xuyên trở thành mục tiêu của các đợt tấn công bằng UAV của Nga. Đối với Ukraine, xuồng không người lái đã trở thành minh chứng rõ ràng nhất cho tính linh hoạt của mô hình "tàu mẹ".

Một chỉ huy của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR), có biệt danh Ninth, đang chỉ huy một đơn vị sử dụng xuồng không người lái đa nhiệm mang tên Katran. Phương tiện này do công ty Military Armored Company HUB của Ukraine phát triển và có khả năng triển khai cả FPV lẫn UAV đánh chặn. Đối với đơn vị của Ninth, nhiệm vụ chủ yếu vẫn là tiến hành các cuộc tấn công, vai trò phòng không chỉ mang tính hỗ trợ.

"Chúng tôi không hoạt động như một đơn vị phòng không thông thường. Chúng tôi chỉ tham gia có chọn lọc như một thành phần trong các chiến dịch quy mô lớn hơn", Ninth cho hay.

Ngay cả máy bay có người lái cũng có thể trở thành "tàu mẹ" mang UAV. Khái niệm "tàu mẹ" không chỉ giới hạn ở các phương tiện không người lái. Ukraine hiện cũng đang sử dụng máy bay có người lái làm nền tảng để triển khai các UAV cỡ nhỏ.

Tháng 4 vừa qua, Wild Hornets cho biết họ đã phóng một UAV đánh chặn Sting từ máy bay vận tải hạng nhẹ Antonov An-28 trong một nhiệm vụ chiến đấu. Đại diện của Wild Hornets cho biết công ty đang tiếp tục hoàn thiện Sting để tương thích tốt hơn với các nền tảng phóng trên không. Theo người này, việc phóng UAV từ máy bay phức tạp hơn nhiều so với phóng từ mặt đất. Tuy nhiên, phương thức này giúp đưa UAV đánh chặn đến vị trí tác chiến nhanh hơn và mở rộng đáng kể khu vực có thể được bảo vệ.

Một huấn luyện viên của Wild Hornets có biệt danh Nazar cho rằng mô hình "tàu mẹ" chính là tương lai của chiến tranh UAV và việc đầu tư phát triển công nghệ này có ý nghĩa rất quan trọng với Ukraine.

"Điều đó giúp chúng tôi không còn phụ thuộc vào chiến thuật phóng UAV đánh chặn từ mặt đất. Thay vào đó, chúng tôi có thể sử dụng một phương tiện có khả năng bay lâu hơn trên không, thậm chí tiếp cận gần mục tiêu hơn, từ đó rút ngắn quãng đường mà chính UAV đánh chặn phải bay", ông Nazar giải thích.

Khoảng cách trong giai đoạn bay cuối cùng càng ngắn, dù là đối với UAV đánh chặn hay UAV tấn công, thì các loại UAV cỡ nhỏ của Ukraine càng trở nên nguy hiểm và hiệu quả hơn trên chiến trường.

Việc Ukraine phát triển mô hình "tàu mẹ" UAV cho thấy cuộc chiến không người lái đang bước sang một giai đoạn mới, nơi ưu thế không còn chỉ phụ thuộc vào số lượng UAV, mà còn ở khả năng đưa chúng tiếp cận mục tiêu nhanh hơn, xa hơn và theo những hướng khó đoán hơn. Đây cũng là xu hướng tác chiến mà nhiều quân đội trên thế giới đang theo dõi sát sao.