Hai tập đoàn công nghệ Phần Lan là ICEYE và Nokia ngày 22/10 đã ký văn bảný định hợp tác với Bộ Quốc phòng Ukraine, chính thức hóa quan hệ đối tác nhằm phát triển hệ thống thông tin liên lạc vệ tinh riêng cho Ukraine.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã công bố thỏa thuận này trước đó cùng ngày, nhân chuyến thăm Kiev của Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo. Nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh đây là thỏa thuận quan trọng đối với năng lực quốc phòng và khả năng duy trì hoạt động của đất nước trong những tình huống khó khăn.

Thỏa thuận được ký chỉ vài tuần sau khi Nokia và ICEYE công bố kế hoạch hợp tác phát triển hệ thống thông tin liên lạc băng thông rộng sử dụng vệ tinh quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), phục vụ các cơ quan chính phủ. Theo kế hoạch, hệ thống này có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, bao gồm quốc phòng, bảo vệ biên giới, dịch vụ ứng phó khẩn cấp và cứu hộ, cứu nạn.

Hiện nay, Ukraine vẫn phụ thuộc đáng kể vào Starlink, hệ thống thông tin liên lạc vệ tinh băng thông rộng sử dụng các vệ tinh quỹ đạo thấp do tập đoàn SpaceX của Mỹ vận hành.

Kể từ khi xung đột với Nga bùng phát, Starlink đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì liên lạc trên chiến trường, hỗ trợ các hoạt động tấn công bằng UAV ở cự ly trung bình cũng như phục vụ mạng lưới phòng không Ukraine. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cũng cho thấy rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào một nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài.

Trong một tuần, quân đội Ukraine đã phải đối mặt với tình trạng dịch vụ Starlink gián đoạn liên tục, ảnh hưởng đến khả năng duy trì kết nối phục vụ các hoạt động quân sự. Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tốc độ và các chức năng của Starlink tại Ukraine đã được khôi phục hoàn toàn, một quan chức Ukraine nói rằng những hạn chế đối với dịch vụ này vẫn chưa được dỡ bỏ.

Những sự cố trên làm gia tăng lo ngại về khả năng duy trì liên lạc quân sự trong trường hợp dịch vụ vệ tinh bị gián đoạn hoặc chịu tác động từ các quyết định của chính phủ và doanh nghiệp nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, hệ thống do ICEYE và Nokia đề xuất có thể giúp Ukraine từng bước giảm sự phụ thuộc vào Starlink. Theo hai công ty Phần Lan, các quốc gia sử dụng hệ thống liên lạc vệ tinh mới sẽ có quyền sở hữu và kiểm soát đối với vệ tinh, hạ tầng mặt đất và thiết bị đầu cuối. Điều này đồng nghĩa với việc Ukraine có thể tự quản lý hạ tầng liên lạc vệ tinh phục vụ các nhiệm vụ quan trọng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những quyết định từ bên ngoài.

Đối với lực lượng Ukraine trên tiền tuyến, khả năng tự kiểm soát hệ thống liên lạc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi việc mất kết nối trong các thời điểm then chốt có thể ảnh hưởng trực tiếp đến công tác chỉ huy và phối hợp tác chiến. Tuy nhiên, việc xây dựng một hệ thống vệ tinh riêng vẫn đang ở giai đoạn đề xuất hợp tác. Thỏa thuận mới được ký chưa đồng nghĩa với việc Ukraine đã có thể vận hành một mạng lưới thay thế Starlink.