Robot đang thay thế con người

Cảnh tượng vốn là điều thường xuyên xảy ra trên chiến trường: Hai người lính giơ tay đầu hàng, lặng lẽ tuân theo những mệnh lệnh vang lên từ phía bên kia. Nhưng trong trường hợp này, không hề có người lính nào xuất hiện để tiếp nhận sự đầu hàng ấy.

Đó không còn là viễn cảnh tương lai, mà là hiện thực đang diễn ra trên chiến trường Ukraine.

“Vị trí này đã được kiểm soát mà không cần một phát súng nào”, Mykola “Makar” Zinkevych, chỉ huy đơn vị thực hiện nhiệm vụ, chia sẻ. Ông thuộc đơn vị “NC13” của Lữ đoàn tấn công độc lập số 3, lực lượng chuyên vận hành các hệ thống robot chiến đấu mặt đất. Theo Zinkevych, chiến dịch mùa hè năm ngoái đánh dấu lần đầu tiên một vị trí đối phương bị tấn công và binh lính bị bắt giữ hoàn toàn bằng robot và thiết bị không người lái, không cần đến sự hiện diện trực tiếp của bộ binh.

Kể từ đó, các nhiệm vụ mà robot thay thế con người dần trở thành hoạt động thường nhật. Khi bầu trời chiến tuyến tràn ngập máy bay không người lái, Ukraine buộc phải thích nghi, phát triển các phương tiện không người lái mặt đất: những cỗ máy bánh xích hoặc bánh lốp, điều khiển từ xa. Ban đầu, chúng được sử dụng cho nhiệm vụ sơ tán thương binh và tiếp tế hậu cần, nhưng nhanh chóng được vũ trang và đưa vào các nhiệm vụ tấn công.

Ưu thế của các hệ thống này nằm ở việc khó bị phát hiện, khó bị đánh chặn và vận hành ổn định trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. So với thiết bị bay, chúng mang tải trọng lớn hơn, bền bỉ hơn, đồng thời giúp giảm thiểu rủi ro sinh mạng và tiết kiệm chi phí vận hành.

Ông Zinkevych nhận định: “Chúng ta sẽ không bao giờ có ưu thế về số lượng. Vì vậy, lợi thế phải đến từ công nghệ”. Mục tiêu của Ukraine hiện nay là thay thế tới 1/3 lực lượng bộ binh bằng robot và hệ thống không người lái.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết chỉ trong 3 tháng, các hệ thống này đã thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ, góp phần cứu sống hàng chục nghìn binh sĩ khi đảm nhận những khu vực nguy hiểm nhất. Tuy vậy, giới chuyên gia vẫn thận trọng. Chuyên gia Robert Tollast từ Học viện Dịch vụ Hoàng gia Thống nhất nhận định rằng robot chưa thể thay thế hoàn toàn con người trong việc kiểm soát và duy trì chiến tuyến, tương tự như xe tăng không thể hoạt động hiệu quả nếu thiếu bộ binh yểm trợ.

Ưu thế của Ukraine

Sau hơn bốn năm xung đột, Ukraine buộc phải vươn lên trở thành một trong những quốc gia đi đầu thế giới về công nghệ UAV và các hệ thống robot chiến trường. Tham vọng này càng được thúc đẩy mạnh mẽ hơn sau khi ông Mykhailo Fedorov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng 1/2026.

Trước đó, trên cương vị Bộ trưởng Chuyển đổi số, ông Fedorov đã góp phần định hình và triển khai chương trình tác chiến bằng máy bay không người lái – một trong những trụ cột thành công của Ukraine trên chiến trường. Sau khi tiếp quản Bộ Quốc phòng, ông đã giới thiệu một “kế hoạch chiến tranh” toàn diện, phác thảo cách Ukraine có thể nhanh chóng kết thúc xung đột với Nga.

Chiến lược này tập trung vào công nghệ và dữ liệu, với sự tham gia của hàng trăm doanh nghiệp trong các chương trình phát triển và sản xuất máy bay không người lái do nhà nước quản lý. Theo ông Fedorov, mục tiêu dài hạn là để các hệ thống robot mặt đất dần đảm nhiệm toàn bộ công tác hậu cần ở tiền tuyến.

Kế hoạch không chỉ mang tính phòng thủ mà còn hướng tới phương án chủ động tấn công, đó là sử dụng dữ liệu thời gian thực để phát hiện và đánh chặn tới 95% các mối đe dọa trên không, đồng thời khoanh vùng khu vực tác chiến từ 15–20 km dọc chiến tuyến – nơi máy bay không người lái và robot hoạt động liên tục. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết khoảng 1.000 kíp vận hành đã tham gia chương hợp này.

Theo ông Zinkevych, chỉ huy lực lượng robot mặt đất, yếu tố then chốt không nằm ở việc ai phát minh ra công nghệ trước, mà là ai có khả năng mở rộng và duy trì nó trên quy mô lớn. Ông nhận định Nga vẫn đang theo sau, dù nước này cũng đã có những bước tiến nhất định.

Các nhà phân tích cho rằng những tiến bộ gần đây đã mang lại cho Ukraine lợi thế đáng kể về máy bay không người lái. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định ưu thế này có thể đã góp phần làm chậm đà tiến công của Nga, đồng thời tạo điều kiện cho các đợt phản công của Kiev. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là Ukraine phải liên tục duy trì khoảng cách công nghệ, trong bối cảnh Moscow đang nhanh chóng thích nghi và tìm cách đáp trả.

Vượt qua mọi hoài nghi, tốc độ thay đổi của hình thái chiến tranh hiện đại đang được khẳng định bởi chính những người trong cuộc. Ông Zinkevych chia sẻ rằng, so với năm 2022, những bước tiến hiện nay là một sự đột phá ngoài sức tưởng tượng. Khi sinh mạng là vô giá và máy móc dần thay thế con người trên các điểm nóng, việc phổ biến hóa công nghệ không người lái đã trở thành xu thế không thể đảo ngược.