Những hình ảnh mới do Lữ đoàn Cơ giới độc lập số 160 của Ukraine công bố cho thấy xe tăng chiến đấu chủ lực M1A1 Abrams đã được nâng cấp lên cấu hình mới mang tên “Lucifer”, với nhiều thay đổi đáng chú ý về thiết kế bảo vệ.

Điểm nổi bật của Lucifer là hệ thống khung giáp chống UAV dạng mô-đun được lắp đặt trên cả tháp pháo và thân xe. Khác với các kết cấu khung bảo vệ dạng mái phẳng từng xuất hiện phổ biến trước đây, thiết kế mới sử dụng kiến trúc mô-đun cho phép tháp pháo xoay linh hoạt mà vẫn duy trì khả năng bảo vệ từ phía trên.

Theo đánh giá, việc phát triển các phần giáp bảo vệ riêng biệt cho tháp pháo, tách khỏi các tấm bảo vệ bên hông và phía sau thân xe, là một thách thức đáng kể về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, khi hoàn thiện, giải pháp này giúp duy trì khả năng tác chiến của xe tăng trong khi cải thiện đáng kể mức độ sống sót trên chiến trường.

Tổn thất lớn của Abrams tại Ukraine

Khả năng sống sót của xe tăng Abrams trên chiến trường Ukraine từ lâu đã gây nhiều tranh cãi. Các xe tăng này chịu tổn thất nặng nề chỉ ít lâu sau khi được đưa vào tham chiến từ tháng 2/2024.

Đến đầu tháng 6/2025, Ukraine được cho là đã mất 27 trong tổng số 31 xe tăng Abrams do Mỹ cung cấp, tương đương khoảng 87% số lượng ban đầu. Phần lớn trong số này bị phá hủy, trong khi một số khác bị bỏ lại trên chiến trường và sau đó bị lực lượng Nga thu giữ.

Mặc dù lực lượng Ukraine đã mất phần lớn xe tăng Abrams mới được Mỹ cung cấp, nhưng vào năm 2025, Australia đã cung cấp thêm 49 chiếc Abrams cho Kiev. Đây là các phương tiện đã được quân đội Australia cho nghỉ hưu sau nhiều thập niên sử dụng.

Canberra lần đầu công bố kế hoạch chuyển giao số xe tăng này vào tháng 10/2024. Tuy nhiên, nhiều nguồn tin cho biết việc bàn giao bị chậm trễ do Australia cần sự chấp thuận của Mỹ trước khi chuyển giao cho Ukraine.

Do phần lớn các xe tăng đã trải qua thời gian phục vụ dài và hao mòn đáng kể, giới chuyên gia cho rằng khả năng sẵn sàng chiến đấu của chúng sẽ thấp hơn, đồng thời đòi hỏi chi phí bảo dưỡng cao hơn. Trao đổi với ABC News, một nguồn tin Mỹ am hiểu quá trình chuyển giao nhận định quân đội Ukraine sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì hoạt động của các phương tiện này.

Những vấn đề về tình trạng ăn mòn và công tác bảo dưỡng đối với xe tăng Abrams do Mỹ cung cấp từng được binh sĩ Ukraine đề cập cũng củng cố nhận định rằng việc duy trì hoạt động của số xe do Australia chuyển giao sẽ là thách thức không nhỏ.

Cải tiến để tăng khả năng sống sót

Việc Ukraine tìm cách nâng cao khả năng bảo vệ cho Abrams không phải là chưa từng có tiền lệ. Từ giữa năm 2024, các xe tăng này đã được bổ sung giáp phản ứng nổ Kontakt-1 nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các loại vũ khí chống tăng.

Ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đã thực hiện nhiều biện pháp cải tiến sau khi Abrams chịu tổn thất lớn trong những cuộc đụng độ đầu tiên với lực lượng Nga giai đoạn tháng 2-4/2024. Tuy nhiên, các biện pháp này chưa mang lại hiệu quả như mong muốn khi tỷ lệ tổn thất vẫn ở mức cao mỗi khi xe tăng được triển khai gần tiền tuyến.

Nhiều nguồn phân tích cho rằng kích thước lớn, đặc biệt là chiều cao vượt trội so với các mẫu xe tăng có nguồn gốc Liên Xô và Nga, khiến Abrams trở thành mục tiêu dễ bị phát hiện trên chiến trường. Điều này làm giảm khả năng ngụy trang và tăng nguy cơ bị UAV hoặc các hệ thống trinh sát đối phương phát hiện, theo dõi và tấn công.

Trong khi nhiều xe tăng Nga từ năm 2024 đã bắt đầu được trang bị các hệ thống phòng vệ chủ động (APS) nhằm đối phó các cuộc tấn công từ trên cao, bao gồm đạn tuần kích và UAV cảm tử, thì những hệ thống tương tự mới chỉ được triển khai ở quy mô hạn chế trong quân đội Mỹ và Đức. Các xe tăng Abrams đang phục vụ trong quân đội Ukraine hiện chưa được trang bị năng lực phòng vệ tương đương.

Israel, Trung Quốc và Hàn Quốc được đánh giá là những quốc gia đi đầu trong lĩnh vực phát triển hệ thống phòng vệ chủ động cho xe tăng.

Bài học từ chiến trường Ukraine

Theo nhiều đánh giá, những hạn chế của các dòng xe tăng phương Tây hiện đại, trong đó có Abrams, trên chiến trường Ukraine là một trong những yếu tố thúc đẩy quân đội Mỹ từ bỏ kế hoạch nâng cấp từng phần đối với biến thể M1A2 Abrams.

Thay vào đó, Washington chuyển sang phát triển chương trình M1E3 Abrams với những thay đổi mang tính toàn diện hơn. Thiết kế mới hướng tới giảm đáng kể trọng lượng xe, cải thiện hiệu suất nhiên liệu và khả năng cơ động, giảm khoảng 25% nhu cầu nhân sự vận hành, đồng thời chú trọng hơn vào tác chiến mạng và các hệ thống phòng vệ chủ động thay vì chỉ dựa vào lớp giáp dày truyền thống.

Biến thể M1E3 được kỳ vọng sẽ đưa Abrams lên cấp độ tương đương xe tăng thế hệ thứ tư. Theo một số nguồn đánh giá, mẫu xe này sẽ sở hữu nhiều đặc điểm thiết kế tương đồng với xe tăng Type 100 mới của Trung Quốc, được cho là đã đi vào biên chế từ năm 2025.

Tuy nhiên, khả năng Ukraine được trang bị các dòng xe tăng thế hệ mới như vậy trong tương lai gần được đánh giá là rất thấp. Do đó, các giải pháp cải tiến như cấu hình Lucifer được xem là nỗ lực của Ukraine nhằm kéo dài khả năng tác chiến của một thiết kế xe tăng đã có tuổi đời hàng chục năm, đồng thời giảm thiểu những điểm yếu bộc lộ rõ nét trong thời đại chiến tranh UAV.