UAV của Nga ngày càng tinh vi, hiện đại

Các loại vũ khí mới của Nga, chẳng hạn như UAV Geran, có hình dáng khá giống một tên lửa hành trình giá rẻ, với thân mảnh, sải cánh rộng và động cơ phản lực cỡ nhỏ giúp duy trì tốc độ cao.

Geran-5 là mẫu máy bay không người lái (UAV) chạy bằng động cơ phản lực mới nhất và nhanh nhất trong dòng UAV mà Nga đang sử dụng ngày càng nhiều trong các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine. Hoạt động này gia tăng cường độ từ đầu mùa hè, tạo thêm sức ép đối với hệ thống phòng không của Ukraine.

Các công ty quốc phòng Mỹ và châu Âu cũng đang phát triển những năng lực tương tự nhằm ứng phó với các mối đe dọa UAV mới. Trung tá Matt Keogh, phụ trách lĩnh vực mua sắm công nghệ UAV cho Quân đội Anh, cho biết: “Các mối đe dọa sử dụng động cơ phản lực đang gia tăng. Mức độ quan tâm đến các hệ thống đánh chặn nhằm vô hiệu hóa những mối đe dọa này cũng tăng tương ứng”.

UAV đánh chặn trở thành một trong những ưu tiên quốc phòng của Ukraine từ năm 2025 và nhanh chóng cho thấy hiệu quả trong việc đối phó các đợt tấn công ban đêm bằng UAV Geran-2. Đây là loại UAV sử dụng động cơ piston, có tốc độ tối đa khoảng 185 km/giờ.

Nga sau đó phát triển các biến thể có tốc độ cao hơn, sử dụng động cơ phản lực cỡ nhỏ. Geran-3 có tốc độ tương đương 320 km/giờ, trong khi Geran-4 có thể đạt khoảng 500 km/giờ.

Geran-5, biến thể mới nhất, được cho là có thể đạt tốc độ tối đa khoảng 600 km/giờ. Khác với các phiên bản trước có thiết kế cánh tam giác, Geran-5 có hình dáng tương đồng với tên lửa hành trình.

Các UAV phản lực có tốc độ cao hơn và đặt ra thách thức lớn hơn đối với hệ thống phòng không. Theo Không quân Ukraine, Nga đã triển khai khoảng 2.800 UAV phản lực trong tháng 8, tăng mạnh so với 350 chiếc trong tháng 6.

Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 26/9 cho biết Ukraine đánh chặn được khoảng 55% UAV phản lực trong tháng đó. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với mức đánh chặn đối với các UAV sử dụng động cơ cánh quạt, vốn thường được giới chức Ukraine công bố ở mức trên 90%.

Nga cũng đang tăng đầu tư vào UAV phản lực. Nước này mở rộng cơ sở hạ tầng tại các căn cứ không quân để phục vụ việc triển khai loại khí tài này. Tháng 9, ông Zelensky cho biết Moscow có kế hoạch chi 12 tỷ USD trong năm 2027 cho sản xuất UAV phản lực và các loại vũ khí tấn công khác.

Sự gia tăng của UAV phản lực cũng thúc đẩy các doanh nghiệp quốc phòng Ukraine điều chỉnh thiết kế. Một số công ty từng phát triển thế hệ UAV đánh chặn đầu tiên đang chuyển sang các mẫu có tốc độ cao hơn. Trong đó, Sting S của Wild Hornets và P1-SUN JetKiller của SkyFall được cho là đã ghi nhận các trường hợp tiêu diệt mục tiêu trong thực chiến.

“Trong xung đột, bất kỳ năng lực mới nào cũng nhanh chóng dẫn tới sự xuất hiện của các biện pháp đối phó tương ứng. Đối với các UAV sử dụng động cơ phản lực và có tốc độ cao, các hệ thống đánh chặn cũng cần được phát triển nhanh chóng”, ông Valerii Zarubin, Giám đốc điều hành BlueBird Tech, công ty Ukraine phát triển UAV đánh chặn phản lực, nhận định.

Châu Âu chạy đua phát triển phương tiện đánh chặn

Trong suốt xung đột, các công ty quốc phòng phương Tây đã phát triển nhiều loại vũ khí mới dựa trên những chiến thuật và sáng kiến được triển khai tại Ukraine. Hiện nay, việc chế tạo các hệ thống đánh chặn tốc độ cao được xem là một hướng đi quan trọng, xuất phát từ kinh nghiệm tại Ukraine và nhu cầu tìm kiếm phương án đối phó UAV với chi phí thấp hơn.

Đại tá Ukraine Volodymyr Gordiienko, người đứng đầu bộ phận thiết kế chương trình tại Trung tâm Huấn luyện, Giáo dục và Phân tích Chung NATO-Ukraine (JATEC), cho biết khi UAV phản lực bắt đầu xuất hiện với số lượng hạn chế vào năm 2025, JATEC đã hợp tác với công ty khởi nghiệp Alta Ares của Pháp để nghiên cứu các biện pháp phòng thủ trước những mối đe dọa UAV.

Nhận thấy nguy cơ mới, JATEC khuyến nghị theo dõi sự xuất hiện của các mẫu UAV mới và cảnh báo chúng có thể tạo ra khoảng trống về năng lực phòng thủ. Alta Ares sau đó phát triển một hệ thống đánh chặn có khả năng đối phó UAV phản lực.

Ông Gordiienko cho biết, việc nhận diện sớm mối đe dọa và nhanh chóng phát triển giải pháp đã mang lại cho NATO “một giải pháp đầy hứa hẹn”.

“Đổi mới quốc phòng của phương Tây cần hướng tới việc dự đoán những thách thức trong tương lai thay vì mất nhiều tháng để phát triển giải pháp cho một khoảng trống năng lực đã tồn tại”.

Trên khắp châu Âu, nhiều công ty công nghệ quốc phòng đang điều chỉnh sản phẩm để đáp ứng yêu cầu mới về tốc độ của các hệ thống đánh chặn. Công ty Granta Autonomy của Litva đang cân nhắc phát triển một mẫu máy bay đánh chặn sử dụng động cơ phản lực, thay thế mẫu hiện tại có tốc độ tối đa khoảng 320 km/giờ.

Công ty LPP Holding của Cộng hòa Séc đang tìm cách tăng tốc độ cho hệ thống chống máy bay không người lái (UAV) JWI-4000. Hệ thống này hiện có thể đạt tốc độ 300 km/giờ và hoạt động trong môi trường không có tín hiệu GPS.

Trong khi đó, công ty Tytan Technologies của Đức đang phát triển một mẫu UAV đánh chặn phản lực mới, được thiết kế để tấn công mục tiêu ở “khoảng cách xa hơn và với tốc độ cao hơn”.

Những dự án trên cho thấy các nhà phát triển đang chú trọng hơn đến yêu cầu về tốc độ của hệ thống đánh chặn trước sự xuất hiện của những UAV nhanh hơn.

Ông Jason Cornelius, Giám đốc điều hành Perseus Defense, cho rằng hệ thống đánh chặn không chỉ cần có tốc độ tương đương mục tiêu mà còn cần tạo được khoảng cách về tốc độ. Công ty Mỹ này đã phát triển một loại tên lửa nhỏ phóng từ mặt đất, sử dụng động cơ nhiên liệu rắn và có khả năng đạt tốc độ cận âm cao.

Sau khi thử nghiệm mẫu đánh chặn hiện tại với quân đội Mỹ, Perseus đang phát triển một phiên bản lớn hơn, mạnh hơn, được thiết kế riêng để đối phó với UAV phản lực. Ông Cornelius cho biết công ty đặt mục tiêu thử nghiệm nguyên mẫu mới vào cuối năm nay.

Trong nhiều thập kỷ, quân đội các nước NATO đã vận hành những hệ thống phòng không được thiết kế để đối phó với nhiều loại mục tiêu, từ UAV, tên lửa hành trình đến trực thăng. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ chiến trường Ukraine đang thúc đẩy một số nước NATO xem UAV đánh chặn là một thành phần bổ sung cho các hệ thống phòng không hiện có.

Bộ trưởng phụ trách công nghiệp quốc phòng Anh Luke Pollard, cho biết, London cần các hệ thống đánh chặn có tốc độ cao hơn để ứng phó với những mối đe dọa mới và coi đây là một trong những ưu tiên mua sắm trong những năm tới.

Trung tá Matt Keogh, sĩ quan phụ trách mua sắm UAV cho Quân đội Anh cho rằng, chương trình này có yêu cầu đối với các hệ thống UAV đánh chặn và ông đang xem xét những mẫu sử dụng động cơ phản lực. Theo ông Keogh, Project Rapstone đang tìm kiếm các giải pháp từ ngành công nghiệp quốc phòng Anh và dự kiến đưa ra quyết định mua sắm vào cuối năm nay.

UAV đánh chặn là một trong những lĩnh vực đang phát triển từ quá trình điều chỉnh công nghệ trên chiến trường Ukraine. Các quan chức Ukraine mô tả đây là một cuộc cạnh tranh liên tục giữa các phương thức tấn công và biện pháp đối phó, trong đó Mỹ và châu Âu ngày càng chú ý đến tốc độ đổi mới của UAV.

Trung tá Adam Scher, người phát ngôn của Lực lượng Đặc nhiệm Liên ngành 401 thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ lưu ý hoạt động phát triển và mua sắm hệ thống chống UAV cần tập trung vào “các nguyên lý cơ bản và vật lý học về bay”, thay vì phụ thuộc vào một phương thức điều khiển cụ thể của thiết bị. Theo ông, cách tiếp cận này giúp duy trì hiệu quả tác chiến khi công nghệ tiếp tục thay đổi.

“Nếu một quốc gia không thể nhanh chóng phát triển các biện pháp đối phó hiệu quả với tên lửa và UAV phản lực, khả năng tiến hành tác chiến trong môi trường chiến tranh hiện đại của quốc gia đó sẽ bị hạn chế nghiêm trọng”, ông Valerii Zarubin, Giám đốc điều hành BlueBird, nhận định.