Chủ động lắng nghe để tìm đúng điểm nghẽn

Những chuyển động gần đây, có thể nhận thấy ngành Thuế đang có bước chuyển từ tập trung vào việc xử lý từng hồ sơ sang chủ động tìm và tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình hoàn thuế.

Đó chính là bước chuyển lắng nghe doanh nghiệp, xác định nguyên nhân của vướng mắc và tìm giải pháp phù hợp với thực tế. Một trong những điểm nổi bật là việc ngành Thuế tăng cường đối thoại với các hiệp hội và doanh nghiệp nhằm kịp thời nắm bắt trực tiếp những khó khăn trong quá trình hoàn thuế.

Tại hội nghị gần đây ngày 24/9, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn nhấn mạnh việc rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoàn thuế GTGT là một trong những nhiệm vụ ngành Thuế tập trung thực hiện theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính.

Điều đáng chú ý là nội dung đối thoại không chỉ dừng ở việc tiếp nhận phản ánh. Những vấn đề doanh nghiệp nêu ra được tiếp tục rà soát, nghiên cứu và phân loại nguyên nhân để có hướng xử lý.

Cách làm này cho thấy một tư duy quản lý đang được mở rộng, cơ quan thuế không chỉ chờ doanh nghiệp phản ánh vướng mắc mà chủ động đi tìm nguyên nhân; không chỉ xem xét trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc hoàn thiện hồ sơ mà đồng thời rà soát cả quy trình nghiệp vụ và những quy định có thể gây khó khăn trong thực tế.

Theo đánh của của các chuyên gia kinh tế, việc gặp gỡ, đối thoại giữa ngành Thuế và doanh nghiệp được duy trì thường xuyên đã và đang hình thành một quy trình tương tác giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế: doanh nghiệp phản ánh, cơ quan thuế xác định nguyên nhân, xây dựng giải pháp và tiếp tục hoàn thiện cách thức xử lý trên cơ sở thực tiễn.

Nhìn nhận đầy đủ nguyên nhân để xử lý đúng vấn đề

Thực tế cho thấy vướng mắc trong hoàn thuế không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Có trường hợp doanh nghiệp chưa lập đầy đủ, chính xác hồ sơ theo quy định, dẫn tới phải giải trình, bổ sung hoặc rút hồ sơ để hoàn thiện. Đây là điều màdoanh nghiệp cần phải chủ động khắc phục.

Cũng có những hồ sơ xuất hiện dấu hiệu rủi ro liên quan đến hóa đơn, chứng từ thanh toán hoặc đối tác trong chuỗi cung ứng. Khi đó, cơ quan thuế phải phối hợp với Hải quan, ngân hàng, cơ quan công an hoặc cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp đầu vào để xác minh. Việc phải kiểm tra, đối chiếu qua nhiều cơ quan có thể tác động đến thời gian xử lý.

Tuy nhiên, điểm tích cực trong cách tiếp cận hiện nay là ngành Thuế cũng nhìn thẳng vào những vướng mắc xuất phát từ chính quy trình nghiệp vụ và quy định pháp lý. Những vấn đề như kê khai điều chỉnh các chỉ tiêu 37, 38, xử lý số thuế đề nghị hoàn trùng giữa các kỳ hay cách thức xử lý khi một hóa đơn trong hồ sơ có dấu hiệu tiềm ẩn rủi ro đều được đưa ra rà soát.

Việc chủ động nhận diện những điểm nghẽn trong chính quá trình quản lý có ý nghĩa quan trọng. Bởi để doanh nghiệp tuân thủ tốt, quy định cần rõ ràng, quy trình cần thống nhất và quan trọng hơn là phải vận hành hiệu quả trong thực tế.

Một chuyển biến đáng chú ý khác là việc ngành Thuế ngày càng chú trọng quản lý dựa trên rủi ro, thay vì áp dụng cùng một mức độ kiểm soát đối với tất cả hồ sơ.

Trong quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp có thể giao dịch với rất nhiều đối tác. Bởi vậy, việc một nhà cung cấp ở tầng thứ hai, thứ ba xuất hiện cảnh báo như ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc đang làm thủ tục giải thể không thể tự động được xem là bằng chứng cho thấy giao dịch của doanh nghiệp đề nghị hoàn thuế không có thật.

Theo hướng tiếp cận này, cảnh báo rủi ro được sử dụng như một dữ liệu để phân tích, rà soát và xác minh, chứ không phải là kết luận về vi phạm.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và có hồ sơ, chứng từ chứng minh giao dịch. Khi doanh nghiệp có giao dịch thực tế, hóa đơn hợp pháp, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan đầy đủ, quyền lợi của doanh nghiệp cần được xem xét trên cơ sở những bằng chứng đó, thay vì bị ảnh hưởng chỉ bởi một tín hiệu rủi ro ở một mắt xích khác trong chuỗi cung ứng.

Có thể thấy rõ hơn nguyên tắc đang được hướng tới là: rủi ro đến đâu, xử lý đến đó; không để phần rủi ro kéo theo toàn bộ phần hồ sơ an toàn.

Trong trường hợp hồ sơ thuộc diện “hoàn trước – kiểm tra sau” chỉ có một phần số tiền đề nghị hoàn được xác định có rủi ro, phần này có thể được tách để kiểm tra trước, trong khi phần đủ điều kiện được xem xét giải quyết theo quy định.

Cách làm này giúp việc kiểm soát rủi ro được thực hiện có trọng tâm, đồng thời hạn chế việc dòng tiền của doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi những nội dung chỉ liên quan đến một phần hồ sơ cần xác minh.

Kết quả xử lý cho thấy những chuyển biến rõ rệt

Những thay đổi trong phương thức quản lý cũng được thể hiện qua kết quả thực hiện.

Theo số liệu báo cáo tại hội nghị, đến ngày 21/9/2026, cơ quan thuế trên toàn quốc đã ban hành 14.058 quyết định hoàn thuế, với tổng số tiền 142.599 tỷ đồng, đạt 82% tiến độ dự toán hoàn năm 2026 và bằng 144% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, tỷ lệ hồ sơ hoàn thuế GTGT gửi bằng phương thức điện tử đã đạt 99%. Với hồ sơ thuộc diện “hoàn trước – kiểm tra sau”, thời gian giải quyết được thực hiện trong vòng 6 ngày làm việc.

Những con số này cho thấy chuyển đổi số đang ngày càng phát huy vai trò trong cải cách hoàn thuế. Khi hồ sơ được thực hiện trên môi trường điện tử, cùng với việc áp dụng quản lý rủi ro, quá trình xử lý có điều kiện để nhanh hơn, minh bạch hơn và tập trung nguồn lực đúng vào những trường hợp cần kiểm tra.

Một hướng đi đáng chú ý khác là ngành Thuế phối hợp với các hiệp hội để xây dựng và nhân rộng nhóm doanh nghiệp có mức độ tuân thủ tốt, từ đó đưa vào chương trình hoàn thuế nhanh và tiến tới hoàn thuế tự động.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là cách tạo ra sự phân bổ nguồn lực hợp lý hơn trong quản lý thuế. Doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo thuận lợi hơn trong quá trình hoàn thuế; cơ quan thuế có thể giảm nguồn lực dành cho những hồ sơ ít rủi ro và tập trung nhiều hơn vào những trường hợp có dấu hiệu bất thường. Qua đó, mục tiêu rút ngắn thời gian hoàn thuế vẫn có thể song hành với yêu cầu chống gian lận và chống thất thu ngân sách.

Xa hơn, hoàn thuế tự động dựa trên dữ liệu và hệ thống quản lý rủi ro minh bạch sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào xử lý thủ công, đồng thời hạn chế những can thiệp chủ quan không cần thiết.

Nhìn tổng thể, những chuyển động trong công tác hoàn thuế GTGT cho thấy ngành Thuế đang từng bước thay đổi cách tiếp cận. Điểm nghẽn được nhìn nhận cụ thể hơn, nguyên nhân được phân loại rõ hơn và giải pháp cũng được đặt theo từng nhóm vấn đề. Nếu vướng mắc nằm ở doanh nghiệp, doanh nghiệp cần hoàn thiện. Nếu liên quan đến giao dịch hoặc đối tác trong chuỗi cung ứng, cơ quan thuế thực hiện xác minh. Nếu xuất phát từ quy trình nghiệp vụ hoặc quy định chưa phù hợp, chính những điểm này cũng được rà soát để tìm hướng tháo gỡ.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh hoàn thuế điện tử, áp dụng quản lý rủi ro và hướng tới hoàn thuế tự động đang tạo thêm những điều kiện để quá trình xử lý ngày càng nhanh, minh bạch và có trọng tâm hơn.

Với doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Với cơ quan quản lý, đó là cách sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn mà vẫn bảo đảm yêu cầu kiểm soát rủi ro.

Từ “xử lý hồ sơ” đến “tháo gỡ điểm nghẽn” là một bước chuyển trong phương thức quản lý hoàn thuế, hướng tới việc vừa bảo đảm kỷ cương quản lý, vừa tạo thuận lợi hơn cho những doanh nghiệp tuân thủ.

Khi doanh nghiệp được lắng nghe, những vướng mắc được nhận diện đúng và rủi ro được xử lý có trọng tâm, cải cách hoàn thuế sẽ ngày càng đi vào thực chất. Đây cũng là nền tảng để ngành Thuế tiếp tục khơi thông dòng tiền, hỗ trợ doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch hơn.