Lịch sử lưu giữ trên những tờ báo

Nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp được nhiều người biết đến với bộ sưu tập báo chí Việt Nam qua các thời kỳ. Trong bộ sưu tập quý giá của anh, có những tờ báo đưa tin về Nghị quyết của Quốc hội ngày 2/7/1976 quyết nghị đặt tên thành phố Sài Gòn- Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Anh Huỳnh Minh Hiệp không chỉ lưu giữ một cách trân trọng các tờ báo này, mà còn đọc đi đọc lại và nhớ từng câu từng chữ về quyết nghị lịch sử đó.

"Báo chí những giai đoạn lịch sử như vậy rất khó tìm lại. Tôi may mắn sở hữu được 2 tờ Tin Sáng và Văn Nghệ ngày 3/7/1976, trong đó có Nghị quyết về thay đổi tên gọi Sài Gòn-Gia Định thành TP.HCM, ký ở Hà Nội ngày 2/7/1976, chi tiết rất đầy đủ. Đặc biệt, tôi cũng có 2 tờ báo Nhân dân ngày khai mạc và bế mạc kỳ họp Quốc hội lúc đó, công bố thành lập Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và công bố sự thay đổi tên gọi của thành phố", anh Huỳnh Minh Hiệp chia sẻ.

2/7/1976- 2/7/2026, 50 năm đã trôi qua, niềm tự hào của người dân TP.HCM về thành phố mang tên Người vẫn vẹn nguyên. Người dân thành phố, trong đó có rất đông người trẻ, đang tiếp nối niềm tự hào đó bằng hành động góp phần xây dựng và phát triển thành phố.

Điều này chính nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp đang làm và cảm nhận được qua các triển lãm những tờ báo mang dấu ấn lịch sử 50 năm Sài Gòn-Gia Định-TP.HCM.

"Đây là lần đầu tiên tôi công bố, trưng bày những tờ báo lịch sử này. Tôi vinh dự khi được giới thiệu, lan tỏa cho nhiều người về ngày trọng đại lịch sử khi thành phố mang tên Bác. Là một người sinh ra ở Sài Gòn, tôi chứng kiến sự đổi thay của thành phố từ năm 1976 khi còn rất khó khăn đến nay sau 50 năm thành phố thay đổi rất nhiều, đời sống người dân khá hơn rất nhiều, rất vui. Tôi muốn lưu giữ lại tất cả những ký ức của Sài Gòn-TP.HCM qua báo chí", anh Hiệp bày tỏ.

Hành trình Sài Gòn-Gia Định mang tên Bác

Trở lại với quyết định lịch sử từ ngày 2/7/1976 Sài Gòn-Gia Định mang tên TP.HCM, theo PGS.TS Hà Minh Hồng, đây không chỉ đơn thuần là “đổi tên” mà chính xác phải là “đặt tên”. Việc đặt tên ấy không chỉ là sự thay đổi hành chính mà còn là kết quả tất yếu từ nguyện vọng chung của nhân dân sau 30 năm kháng chiến kiên cường.

Sài Gòn-Gia Định được xem là nơi "đi trước về sau", luôn gắn bó mật thiết với tình cảm dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh và xứng đáng mang tên Người. Quyết nghị của Quốc hội năm 1976 đã chính thức hóa danh xưng này dựa trên những căn cứ lịch sử và pháp lý vững chắc.

Ngược dòng lịch sử,ngày 25/8/1946, tròn một năm Sài Gòn nổi dậy khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân, tại Hà Nội, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp (một trí thức Nam kỳ yêu nước) cùng nhiều cán bộ, đồng bào miền Nam đã họp mặt để tổng hợp tình hình Nam bộ kháng chiến và bày tỏ tình cảm với Chủ tịch Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó kiến nghị đặt tên Sài Gòn- Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 26/8 kiến nghị có 57 người ký tên, mang tính đại diện rất cao với thành phần trí thức như bác sĩ Trần Hữu Nghiệp, luật sư Trần Công Tường..., đại diện Chính phủ như ông Hoàng Quốc Việt và cả những người từ Côn Đảo trở về như ông Tôn Đức Thắng.

Ngày 27/8 cuộc họp mặt và kiến nghị này được đăng trên báo Cứu Quốc với tiêu đề: "Thành phố Sài Gòn từ nay sẽ đổi tên là Thành phố Hồ Chí Minh".

"Tại đây, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã nhắc lại tình hình Nam bộ trong một năm qua, những chiến công oanh liệt. Nhưng trên tất cả, bác sĩ đã kể đến công đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người chiến sĩ cách mạng đỗi đạc, người chiến sĩ tiên phong của phong trào giải phóng dân tộc, vị đại anh hùng của dân chúng Việt Nam. Rồi từ đó đã đề cập đến vấn đề những nước lớn hay lấy tên những vị anh hùng để đặt cho một thành phố lớn và lấy công đức của Hồ Chủ tịch, kiến nghị thành phố Sài Gòn đổi tên là TP.HCM và toàn thể mọi người dự đều tán thành xin Quốc hội và Chính phủ đổi ngay tên...", PGS.TS. Hà Minh Hồng kể lại.

Cũng theo nghiên cứu của PGS.TS. Hà Minh Hồng, kể từ năm 1946 đó đến năm 1976, tên gọi TP.HCM đã có hành trình 30 năm "Tên vàng" trong lòng dân. Qua hai cuộc kháng chiến cứu nước, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân miền Nam đã tự gọi Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh.

Tên gọi này đi vào ký ức qua thơ ca, như trong bài thơ“Ta đi tới”của Tố Hữu sáng tác tháng 8/1954 đã có câu"Ai vô Thành phố Hồ Chí Minh rực rỡ tên vàng”.Trong bài hát"Tiếng hát từ thành phố mang tên Người"sáng tác tháng 5/1975 của Cao Việt Bách và Đăng Trung với điệp khúc“TP.HCM ngời ngời rực sáng tương tai, trong mỗi trái tim, trong mỗi ước mơ, trong mỗi cuộc đời, ta luôn có Bác...”.

Ngay sau ngày 30/4/1975, tên gọi TP.HCM đã được các báo lớn trong nước sử dụng và cả trên báo chí nước ngoài, như Tạp chí Time của Mỹ số ra ngày 12/5/1975 đã gọi Sài Gòn là "Ho Chi Minh City".

"30 năm đó chính là căn cứ lịch sử để Quốc hội ngày 2/7/1976 raquyết nghịghi rõ: xét rằng Nhândân Sài Gòn-Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tênNgười; Trong cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài và gian khổ, thành phố Sài Gòn- Gia Định đã không ngừng phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất của dân tộc, lập nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩđại.Hai chữ “xứng đáng” là quan trọng, theo suốt cả quá trình 30 năm, từ năm 1976 cho đến nay, cho mãi mãi",PGS.TS. Hà Minh Hồng nhấn mạnh.

Ngày đất nước thống nhất, tên gọi “Thành phố Hồ Chí Minh” đã hiện thực hóa tâm nguyện chung của người dân miền Nam, người dân Sài Gòn-Gia Định và là biểu tượng cho tinh thần hy sinh, gắn bó của nhân dân với Tổ quốc.

Ngày nay, tên gọi ấy gắn liền với khát vọng phát triển, tinh thần đổi mới sáng tạo, là đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Thành phố mang tên Bác là nơi Người ra đi tìm đường cứu nước, là nơi kết thúc thắng lợi cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, là nơi có nhiều kỳ vọng tốt đẹp trong kỷ nguyên mới.