Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ vốn thuộc cấp huyện đã được chuyển giao về cơ sở. Bộ máy cấp xã trở thành nơi trực tiếp giải quyết ngày càng nhiều công việc liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội, quản lý nhà nước và phục vụ người dân.

Thực tiễn triển khai cho thấy, cùng với những kết quả bước đầu trong tinh gọn bộ máy, rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với nhân dân, nhiều địa phương cũng đang đối mặt với những yêu cầu mới về năng lực quản trị, chất lượng nhân sự, hạ tầng số và cơ chế phân cấp, phân quyền. Khi khối lượng nhiệm vụ tăng lên nhưng nguồn lực chưa theo kịp, bài toán đặt ra không chỉ là giao thêm việc cho cơ sở, mà còn phải tạo điều kiện để cơ sở đủ năng lực thực hiện và chủ động kiến tạo phát triển.

Khi cán bộ cấp xã giải bài toán cấp huyện

Gần 12 giờ trưa, trong khu bếp ăn phía sau trụ sở UBND xã Ia Lốp, tỉnh Đắk Lắk, hơn 30 cán bộ, công chức tập trung dùng bữa trưa công sở. Với hơn một nửa số cán bộ của xã đang làm việc xa nhà, có người xa 40km, nênviệc ăn trưa tại cơ quan là bắt buộc để có thời gian hoàn thành công việc.

Chị Đinh Thị Minh Thương, cán bộ Ban Xây dựng Đảng cho biết, trước khi nhận nhiệm vụ tại ban, chị phụ trách lĩnh vực văn hóa - xã hội của xã Ia Lốp cũ. Nay đảm nhận công tác Đảng, công việc đòi hỏi sự chặt chẽ và nghiêm cẩn đặc biệt, chị phải tự học, tự nghiên cứu, và tranh thủ trao đổi với đồng nghiệp trong giờ nghỉ trưa như thế này.

"Để vượt qua thử thách này, bản thân tôi đã tự học và rèn luyện, chủ động nghiên cứu các văn bản quy định mới để nắm rõ hơn về chức năng nhiệm vụvà tự học tập kỹ năng về quản lý hồ sơ, công nghệ thông tin để xử lý công việc được nhanh chóng và giảm thiểu sai sót. Bên cạnh đó còncó sự trao đổi, học hỏi từ các đồng nghiệp, xã bạn cũng như xã mình để hiểu cách phối hợp hơn trong bộ máy mới. Đồng thờicũng rèn luyện việc làm việc nhóm và giải quyết vấn đề để công việc được trôi chảy hơn", chị Thương chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Thanh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ia Lốp, chuyển sang mô hình mới, xã tiếp nhận hàng trăm nhiệm vụ từ cấp huyện, nhưng bộ máy nhân sự hầu như chỉ từ xã cũ. 6 cán bộ cấp huyện chuyển xuống chủ yếu là là cán bộ khối Mặt trận. Để vượt qua khó khăn, họ đã đào ao thả cá, cuốc vườn trồng rau ngay trong khuôn viên trụ sở để có nguồn thực phẩm cho bữa trưa trong suốt 1 năm làm việc thông tầm.

Tuy nhiên, những nhiệm vụ cần chuyên môn sâu, trải rộng trên các lĩnh vực: quy hoạch và cấp phép xây dựng, đầu tư công; ngân sách, tài sản công, đất đai, môi trường, giáo dục, y tế, quản lý doanh nghiệp; chuyển đổi số… thì không thể thông suốt nhờ những nỗ lực duy ý chí.

"Cán bộ công chức có nghiệp vụ chuyên môn cao và sâu như quy hoạch xây dựng, công nghệ thông tin, tài chính kế toán thiếu rất nhiều, phần nào cũngảnh hưởng đến chất lượng quản lý nhà nước cũng như phục vụ người dân", ông Tuấn trăn trở.

Áp lực cán bộ xã giải bài toán huyện càng được thấy rõ ở xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa, khi nhân sự dồn lại từ các xã cũ là An Hải, Phước Dinh và một phần phường Đông Hải, đang thực thi nhiệm vụ lớn được chuyển từ huyện Thuận Nam và Ninh Hải cũ.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, quyền Chủ tịch UBND xã Phước Dinh cho biết, quá trình giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn do hồ sơ chuyển sang từ haihuyện cũ có sự chênh lệch với thực tế hiện nay về phạm vi, diện tích thực hiện. Dự án kéo dài qua nhiều năm cũng làm phát sinh nhiều trường hợp mua bán bằng giấy viết tay, thay đổi chủ sử dụng đất, khiến công việc thêm phức tạp. Trong đó, vướng nhất là khu vực giải tỏa để làm khu tái định cư.

"Phần 52ha này toàn bộ là đất của Nhà nước nhưng đã bị lấn chiếm. Đất đa số mua bán giấy tay nguồn gốcdo UBND xã quản lý. Tài liệu quản lý đất đai hầu như không có. Chính sách chưa về nhưng một tuần vừa rồi, tôi mời dân để vận động bàn giao mặt bằng trước, trực tiếp xuống để gặp bà con, tạo niềm tin cho bà con", ông Tuấn cho biết.

Thực tế 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, xã, phường nào được rót nhiều nhân lực từ bộ máy huyện - thành phố cũ thì cải cách hành chính, quản lý điều hành có tương đối thông suốt. Ngược lại, các xã, phường gồm đa số nhân sự cấp xã quy tụ lại, đã gặp nhiều vướng mắc, khó khăn.

Để khắc phục vấn đề này, hài hoà giữa cơ cấu nhân sự - chuyên môn ở cấp xã với tính chất nhiệm vụ của giai đoạn mới, nhiều tỉnh đã lên kế hoạch tuyển thêm nhân sự. Tuy nhiên, việc tuyển hàng trăm nhân sự có đủ phẩm chất chính trị, kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn sâu là không dễ dàng.

Từ thực tế của địa phương có kế hoạch sớm cho vấn đề này, ông Võ Chí Vương, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Khánh Hòa cho biết: "Việc tuyển dụng không hề dễ dàng. Các địa phương cần chủ động tìm nguồn, giới thiệu họ nộp hồ sơ vào các vị trí tuyển dụng như các vị trí công nghệ thông tin, đất đai, xây dựng, những lĩnh vực đó rất là khó…"

Hàng trăm nhiệm vụ của cấp huyện chuyển xuống xã, đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với bộ máy. Bộ phận văn phòng UBND cấp xã có thể phải giải quyết đến 150 văn bản đi và đến mỗi ngày, văn phòng cấp sở có thể phải xử lý đến hơn 500 văn bản. Thách thức không chỉ ở khối lượng công việc, mà còn ở đặc thù chuyên môn sâu, trong khi việc bổ sung số cán bộ chưa được đáp ứng.

Để nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả một cách thực chất, các xã đang tăng tốc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW năm 2024 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh áp dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, hướng tới đưa tất cả hoạt động của bộ máy Nhà nước lên môi trường số, bảo đảm liên thông, đồng bộ, phát triển công dân số và xã hội số an toàn.

Đây không chỉ nhằm đáp ứng nhiệm vụ hành chính bề bộn của giai đoạn chuyển tiếp mà còn hướng tới hoàn thiện chức năng kỳ vọng của một chính quyền chủ động kiến tạo, phát triển.