Tháng 4/1975, trong khí thế tổng tiến công và nổi dậy trên toàn miền Nam, Quân đội ta đã mở chiến dịch đặc biệt nhằm giải phóng quần đảo Trường Sa. Với phương châm hành động thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chớp thời cơ, lực lượng Hải quân, đặc công nước cùng bộ đội thuộc Quân khu 5 nhanh chóng triển khai tiến công các đảo do quân đội Việt Nam Cộng hòa kiểm soát.

Rạng sáng ngày 14/4/1975, quân ta nổ súng giải phóng đảo Song Tử Tây, mở đầu chiến dịch thắng lợi giữa trùng khơi. Từ thắng lợi này, các mũi tiến công tiếp tục triển khai thần tốc, lần lượt giải phóng các đảo quan trọng như Sơn Ca, Nam Yết và Sinh Tồn. Đến ngày 29/4/1975, quần đảo Trường Sa được giải phóng, hoàn tất chiến dịch ngay trước thời khắc toàn thắng của dân tộc.

Trung úy Nguyễn Văn Mỹ, cựu trinh sát Sư đoàn 2 phối thuộc Lữ đoàn 126, xúc động khi nhớ lại thời khắc đón nhận tin chiến thắng giữa biển khơi: “Nghe tin giải phóng miền Nam rồi thì những người còn sống như chúng tôi mừng lắm, nhưng thương những đồng đội gần ngày hòa bình rồi mà hy sinh. Như đồng chí Tống Văn Quang hy sinh ở đảo, đến những ngày Tết thắp hương cho đồng chí. Đến năm 1976, tôi vào đất liền thì mộ đồng chí vẫn nằm ngoài đó”, ông Nguyễn Văn Mỹ nói.

Chiến dịch giải phóng Trường Sa diễn ra nhanh gọn, bất ngờ, phát huy sức mạnh hiệp đồng giữa các lực lượng. Việc tiếp quản các đảo giữa trùng khơi trước ngày 30/4 đã tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam quản lý và bảo vệ vững chắc chủ quyền đối với quần đảo thiêng liêng này.

Trong ký ức của nhiều chiến sĩ tham gia chiến dịch, những bản tin phát đi từ Đài Tiếng nói Việt Nam là nguồn thông tin quý giá giữa biển khơi. Ông Trần Đăng Ninh, cựu binh đặc công từng tham gia chiến dịch nhớ lại: giữa tháng 4/1975, bộ đội sử dụng các máy radio còn trên đảo để bắt sóng Đài Tiếng nói Việt Nam. Nhờ vậy, qua làn sóng phát thanh, bộ đội theo dõi được từng bước tiến thần tốc của quân ta trên chiến trường đất liền. Niềm vui vỡ òa khi chiều 30/4, tin chiến thắng được truyền đến đảo xa.

“Biết tin cũng từ Đài Tiếng nói Việt Nam vào chiều ngày 30/4, chúng tôi rất phấn khởi. Tin rằng miền Nam hoàn toàn giải phóng, chúng ta đã cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập và ngụy quyền Sài Gòn đầu hàng vô điều kiện. Chúng tôi chọn tất cả những khẩu cối, đạn màu trắng, ngay tối 30/4 bắn để ăn mừng chiến thắng. Đó là điều mong chờ lâu nay, không còn phải hy sinh nhiều nữa, ngày đoàn tụ gia đình cũng sắp gần, không thể nào tả hết niềm vui đó”, ông Trần Đăng Ninh nhớ lại.

Từ chiến thắng giữa trùng khơi năm 1975, hơn nửa thế kỷ qua, lớp lớp cán bộ, chiến sĩ Hải quân vẫn kiên cường bám biển, bám đảo, ngày đêm bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. Nhiều người con của đất mẹ Việt Nam đã vĩnh viễn nằm lại nơi đảo xa, để biển đảo hôm nay bình yên trong màu cờ đỏ thắm.

Và đúng vào ngày kỷ niệm giải phóng Trường Sa, hôm nay (29/4), từ đất liền bên bán đảo Cam Ranh, một công trình mang ý nghĩa đặc biệt đã được khởi công xây dựng – Bảo tàng Trường Sa. Công trình được triển khai trên khu đất khoảng 1,71 ha, với khối nhà trung tâm gần 3.900m² gồm 3 tầng nổi và 1 tầng hầm. Thiết kế kiến trúc gồm ba nhánh vươn mình từ đất liền hướng ra biển, biểu tượng cho khát vọng hướng về Trường Sa.

Không chỉ lưu giữ những tư liệu, hiện vật quý, Bảo tàng Trường Sa còn được kỳ vọng trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống biển đảo cho các thế hệ. Từ đất liền Cam Ranh, công trình sẽ là cầu nối đưa Trường Sa gần hơn với nhân dân, đồng thời tái hiện sinh động đời sống nơi đảo xa, giúp mọi người hiểu rõ hơn sự gian khó và ý chí kiên cường của những người lính biển.

Trung tá Lê Bá Chiến, Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân chia sẻ: “Với chúng tôi, Trường Sa luôn là một phần máu thịt. Khi biết sắp có Bảo tàng Trường Sa trên đất liền, chúng tôi rất xúc động. Nơi đây sẽ lưu giữ, giới thiệu những hiện vật, tư liệu quý, qua đó giúp người dân hình dung rõ hơn về đời sống, nhiệm vụ của những người lính nơi đảo xa. Từ mỗi câu chuyện, mỗi kỷ vật sẽ lan tỏa sự thấu hiểu và trân trọng đối với những hy sinh thầm lặng vì chủ quyền biển đảo”.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà cho biết, Bảo tàng Trường Sa sẽ là thiết chế văn hóa quan trọng phục vụ nghiên cứu, trưng bày và giáo dục truyền thống về biển đảo:“Với vị trí gần sân bay quốc tế Cam Ranh và sự gắn kết với khu tưởng niệm Gạc Ma, Bảo tàng Trường Sa sẽ trở thành một điểm đến văn hóa rất độc đáo. Đây cũng sẽ là nơi thu hút du khách và nhân dân cả nước đến tham quan, lắng đọng cảm xúc của mình, hòa vào hơi thở của Trường Sa”, ông Nguyễn Thanh Hà nói.

Từ chiến dịch thần tốc giải phóng Trường Sa mùa Xuân 1975 đến công trình Bảo tàng Trường Sa được xây dựng hôm nay, tinh thần giữ biển, giữ đảo vẫn được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Qua đó, những ký ức chiến đấu giữa trùng khơi tiếp tục lan tỏa, bồi đắp tình yêu biển đảo và ý thức bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.