PV: Thưa TS Lê Viết Khuyến, tại họp báo chiều 9/7, Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang cho biết đã tham mưu đề xuất tổ chức thi lại môn Toán tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang nhằm bảo đảm quyền lợi thí sinh. Ông nhìn nhận thế nào về đề xuất này?

TS Lê Viết Khuyến: Theo tôi, đến thời điểm này vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra. Việc cơ quan điều tra đã khởi tố bị can là bước tố tụng ban đầu, nhưng chưa phải là kết luận cuối cùng về bản chất, phạm vi và mức độ sai phạm. Vì vậy, trước khi quyết định có tổ chức thi lại hay không, cần làm rõ nguyên nhân, xác định đầy đủ chứng cứ và trách nhiệm của các cá nhân liên quan.

Đề xuất thi lại là một phương án xử lý, nhưng chỉ có thể đặt ra trong những trường hợp nhất định. Chẳng hạn, khi sai sót thuộc về khâu tổ chức thi như ra đề, in đề, vận chuyển đề, phát nhầm đề, lộ đề hoặc những sự cố khiến thí sinh hoàn toàn không có lỗi. Khi đó, thi lại là giải pháp cần thiết để bảo đảm quyền lợi của thí sinh.

Ngược lại, nếu kết quả điều tra xác định có hành vi gian lận, thông đồng hoặc cố ý làm sai lệch kết quả thi thì không thể dùng giải pháp thi lại để thay thế việc xử lý sai phạm. Mỗi trường hợp cần được xử lý đúng bản chất để bảo đảm tính nghiêm minh và công bằng của kỳ thi.

PV: Theo ông, trường hợp tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang có thuộc nhóm cần tổ chức thi lại như vậy không?

TS Lê Viết Khuyến: Theo thông tin hiện nay thì chưa thể khẳng định như vậy. Bởi vụ việc chưa có kết luận cuối cùng. Nếu xác định có sự thông đồng giữa bộ phận tổ chức thi với thí sinh, có hành vi can thiệp làm sai lệch kết quả thi thì đây là vấn đề khác hoàn toàn. Khi đó, việc cho thi lại là không ổn và không bảo đảm công bằng cho các thí sinh khác.

Không thể cứ có sai phạm rồi lại tổ chức thi lại. Thi lại phải có điều kiện, không phải bất cứ trường hợp nào cũng thi lại. Tôi nhấn mạnh lại, thi lại chỉ áp dụng cho những trường hợp như lộ đề, phát nhầm đề, mất bài thi hoặc những sai sót thuộc về khâu tổ chức thi mà không thể khắc phục được. Còn nếu sai phạm xuất phát từ hành vi cố ý làm sai lệch kỳ thi thì phải xử lý theo quy định.

PV: Dư luận đang quan tâm việc nếu tổ chức thi lại thì có bảo đảm công bằng cho những thí sinh không liên quan hay không. Quan điểm của ông về vấn đề này?

TS Lê Viết Khuyến:Theo tôi, điều quan trọng nhất là phải làm rõ bản chất vụ việc. Nếu có kết luận sai phạm thì phải xử lýđúng quy định. Không thể để xảy ratình trạng sai phạm rồi tổ chức thi lại. Bởi như vậy sẽ tạo ra sự không công bằng với những thí sinh đã thực hiện đúng quy chế.

Các em học sinh không có lỗi trong những sai phạm của người lớn, nhưng nếu có hành vi vi phạm quy chế, có sự thông đồng thì cũng phải được xem xét theo quy định. Cần phân biệt rõ lỗi của khâu tổ chức thi với hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm quy chế thi. Hai vấn đề này không thể đánh đồng.

PV: Công an tỉnh Tuyên Quang thông tin bước đầu xác định động cơ hành vi vi phạm của bị can Nguyễn Hà Duy là do thành tích. Ý kiến của ông về vấn đề này này?

TS Lê Viết Khuyến:“Thành tích” là một khái niệm còn rất chung chung. Cần phải làm rõ thành tích đó là của ai, vì mục đích gì, ai liên quan và hành vi cụ thể như thế nào. Nếu một giáo viên hỗ trợ một vài thí sinh thì đó là một hành vi vi phạm. Nhưng nếu có sự can thiệp với nhiều thí sinh, trong một phạm vi lớn hơn thì cần phải điều tra để xác định rõ.

Ở đây, vấn đề không chỉ dừng ở việc nói là “bệnh thành tích”. Nếu có hành vi vi phạm pháp luật thì phải được kết luận theo pháp luật. Cơ quan điều tra đã khởi tố một số cá nhân, vì vậy cần tiếp tục làm rõ đến cùng. Không thể chỉ đưa ra một nhận định chung chung rồi dừng lại.

PV: Nếu xác định có vi phạm, theo ông phương án xử lý nào sẽ phù hợp để bảo đảm tính nghiêm minh và quyền lợi thí sinh?

TS Lê Viết Khuyến: Theo tôi, trước hết phải có kết luận rõ ràng. Nếu chưa có kết luận cuối cùng thì cần tiếp tục điều tra, xác minh.

Khi đã có kết luận chính thức, nếu xác định bài thi bị tác động, bị làm sai lệch do hành vi vi phạm thì phải xử lý theo quy định, có thể là hủy kết quả bài thi đó nếu thuộc trường hợp phải hủy. Không thể dùng giải pháp thi lại để thay thế cho việc xử lý sai phạm.

PV: Ông có cho rằng việc xử lý minh bạch vụ việc này còn có ý nghĩa đối với các kỳ thi sau?

TS Lê Viết Khuyến: Tất nhiên. Một kỳ thi muốn bảo đảm sự nghiêm túc thì phải xử lý đúng bản chất vấn đề. Nếu chỉ kết luận chung chung là do bệnh thành tích, kiểm điểm, rút kinh nghiệm thì chưa đủ. Khi đã có dấu hiệu liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật thì cần phải làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân.

Điều quan trọng là phải có một kết luận minh bạch, rõ ràng để xã hội, phụ huynh và học sinh hiểu được bản chất vụ việc, đồng thời bảo đảm niềm tin vào tính công bằng của kỳ thi.

PV: Xin cảm ơn ông!