Giảm thi lớp 10, xét tuyển dựa trêndữ liệu minh bạch sẽ không lo “chạy điểm”

PV: TP.HCM đang định hướng từ năm 2027 sẽ mở rộng khu vực xét tuyển, giảm dần việc thi vào lớp 10. Theo ông, đây có phải là hướng đi phù hợp trong bối cảnh áp lực thi cử hiện nay?

TS Hoàng Ngọc Vinh:Tôi cho rằng, chính sách đó phù hợp với định hướng phổ cập giáo dục THPT và giảm áp lực thi cử hiện nay. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh, thay vì để các em chịu áp lực quá lớn từ thi cử

Hiện nay áp lực thi cử rất lớn, khiến học sinh học rất khổ và kéo theo tình trạng dạy thêm, học thêm từ đó mà ra. Nếu giảm được áp lực thi vào lớp 10 thì các em sẽ đỡ áp lực hơn.

Tất nhiên, giảm thi thì có thể lại phát sinh những áp lực khácnhưng về tổng thể, xét tuyển là mô hình phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

TP.HCM có điều kiện thuận lợi hơn vì nguồn cung giáo dục phổ thông công lập khá tốt, trường tư cũng phát triển, học phí nhiều nơi người dân chấp nhận được nên áp lực có giảm hơn so với Hà Nội. Tôi thấy có ý kiến cho rằng nếu xét tuyển thì học sinh sẽ không còn động lực học tập. Theo tôi, nhận định đó không đúng.

PV: Vì sao ông cho rằng xét tuyển không làm học sinh mất động lực học tập?

TS Hoàng Ngọc Vinh: Vì xét tuyển muốn công bằng thì phải dựa trên dữ liệu tin cậy. Hiện nay Bộ trưởng Bộ GD&ĐT cũng đang yêu cầu các quyết sách giáo dục phải dựa trên dữ liệu. Theo tôi, dữ liệu không phải chỉ lấy mấy năm THCS mà phải theo dõi cả quá trình từ lớp 1. Khi có hệ thống dữ liệu minh bạchnhư vậy thì không thể “chạy điểm” hay "làm đẹp" học bạđược nữa.

Nếu theo dõi cả quá trình học tập thì học sinh sẽ phải cố gắng liên tục từ lớpdưới lên chứ không phải chỉ học dồn cho một kỳ thi. Cho nên nói xét tuyển thì học sinh mất động lực học là không đúng. Ngược lại, xét tuyển theo quá trình còn buộc các em phải học thật và học đều hơn.

Điều quan trọng nhất là dữ liệu phải minh bạch và đủ tin cậy.

PV: Theo ông, tiêu chí quan trọng nhất để bảo đảm công bằng, minh bạch khi chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển là gì?

TS Hoàng Ngọc Vinh: Theo tôi, cuối cùng vẫn phải đặt vấn đề năng lực. Hiện nay chúng ta đang dùng một kỳ thi để quyết định con đường của người học. Nhưng một đề thi chủ yếu kiểm tra kiến thức và kỹ năng giải bài thôi, chứ chưa hẳn phản ánh đầy đủ năng lực của học sinh.

Có người nói kiến thức trong bài thi chỉ giống phần nổi của tảng băng. Còn năng lực và tiềm năng của học sinh thì lớn hơn nhiều. Cho nên không thể chỉ dựa vào hai hay ba môn thi để quyết định cơ hội học tập của các em.

Muốn đánh giá đúng thì phải theo dõi cả quá trình từ lớp 1 đến lớp 9. Khi có dữ liệu liên tục như vậy thì hoàn toàn có thể nhìn thấy sự tiến bộ và năng lực của học sinh. Ngoài điểm số còn phải có đánh giá của giáo viên chủ nhiệm, kỹ năng, thái độ học tập và quá trình phát triển của các em. Bây giờ điều kiện công nghệ và cơ sở dữ liệu đều đã có rồi, hoàn toàn làm được vấn đề này.

Về lâu dài phải chuyển sang đánh giá năng lực,nâng chất lượng giáo dục đồng đều

PV: Nếu giảm thi tuyển, theo ông làm thế nào để hạn chế tình trạng “chạy trường”, dồn học sinh vào các trường top?

TS Hoàng Ngọc Vinh: Theo tôi, gốc của vấn đề là chất lượng giáo dục giữa các trường còn chênh lệch lớn. Phụ huynh muốn chọn trường tốt cho con là quyền của họ. Nhưng nếu trường này quá tốt còn trường khác quá yếu thì đương nhiên sẽ dẫn tới áp lực chạy trường.

Cho nên muốn giảm chạy trường thì phải nâng chất lượng giáo dục đồng đều hơn. Trường yếu phải được đầu tư thêm. Trường nào thiếu giáo viên thì phải ưu tiên ngân sách hỗ trợ. Không thể để tình trạng trường quá tải còn trường khác lại thiếu học sinh.

Ngoài ra, cần công khai minh bạch thông tin về các trường như sĩ số lớp học, đội ngũ giáo viên, điều kiện học tập... để phụ huynh có thông tin đầy đủ. Nhiều khi người dân chạy trường chỉ vì nghe truyền miệng chứ chưa có đầy đủ thông tin.

PV: Theo ông, còn giải pháp nào để giảm áp lực thi cử và chạy trường hiện nay?

TS Hoàng Ngọc Vinh: Tôi cho rằng cũng cần hạn chế việc quá nhấn mạnh thành tích. Ví dụ nhiều nơi cứ nói tỷ lệ đỗ trường chuyên, đỗ đại học bao nhiêu phần trăm. Chính điều đó vô hình trung lại tạo áp lực chạy trường.

Bên cạnh đó, các trường tốt cũng cần có trách nhiệm chia sẻ kinh nghiệm quản trị, chuyên môn, bồi dưỡng giáo viên cho các trường khác để tạo sự lan tỏa. Quan trọng nhất vẫn là con người và cách quản trị nhà trường.

Nếu các mô hình tốt được lan tỏa thì chất lượng giáo dục sẽ đồng đều hơn. Khi đó áp lực thi cử và chạy trường cũng sẽ giảm đi rất nhiều.

PV: Vậyvề lâu dài, với những đô thị đông dân như Hà Nội hay TP.HCM thì nên duy trì thi tuyển hay chuyển dần sang xét tuyển thưa ông?

TS Hoàng Ngọc Vinh: Xu hướng của thế giới hiện nay cũng là đánh giá liên tục, đánh giá năng lực thay vì chỉ phụ thuộc vào các kỳ thi nặng tính cạnh tranh.

Về lâu dài vẫn phải chuyển mạnh sang đánh giá năng lực và xét tuyển theo quá trình. Một kỳ thi không thể đánh giá đầy đủ năng lực của học sinh. Nó chỉ phản ánh một phần kiến thức mà các em học được thôi. Trong khi năng lực, tiềm năng của học sinh thì lớn hơn nhiều và phải được nhìn trong cả quá trình phát triển. .

Theo tôi, hướng phù hợp là mở rộng dần xét tuyển, nhưng phải đi kèm hệ thống dữ liệu đủ mạnh và đủ tin cậy để bảo đảm công bằng.

PV: Xin cảm ơn ông!