Tăng độ chính xác dự báo mưa trong vài giờ tới

Chiều 29/9, tại Hà Nội, cuộc họp triển khai Dự án “Cố vấn phát triển công nghệ dự báo định lượng mưa cho Việt Nam” do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ được tổ chức. Cuộc họp do PGS.TS Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, chủ trì, với sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Cục Khí tượng Thủy văn, JICA tại Việt Nam và các chuyên gia khí tượng.

Theo PGS.TS Mai Văn Khiêm, dự án được triển khai từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2028 tại Hà Nội và trên phạm vi toàn quốc. Đối tác phía Việt Nam gồm Cơ quan Khí tượng Thủy văn và Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia. Dự án đặt mục tiêu phát triển các sản phẩm dự báo định lượng mưa và dự báo cực ngắn tiên tiến hơn, đồng thời tăng cường hệ thống để duy trì và liên tục nâng cao năng lực dự báo khí tượng.

Một trong những vấn đề được đặt ra là khả năng dự báo những trận mưa lớn cục bộ, cường độ cao và diễn biến nhanh. Đây là dạng thời tiết khó dự báo chính xác nhưng lại có liên quan trực tiếp đến nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt.

Các hoạt động của dự án sẽ tập trung nâng cao chất lượng dự báo định lượng mưa theo cả không gian và thời gian; cải tiến khai thác dữ liệu radar; phát triển dự báo tổ hợp; hoàn thiện hệ thống dự báo mưa cực ngắn và nâng cao chất lượng ước lượng mưa, số liệu quan trắc. Trong đó, dữ liệu radar và đồng hóa số liệu được xác định là hướng kỹ thuật quan trọng nhằm cải thiện dữ liệu đầu vào cho mô hình dự báo số trị, qua đó nâng cao chất lượng dự báo mưa.

Thêm cơ sở cảnh báo lũ quét, sạt lở, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực

Với những khu vực miền núi, mưa lớn trong thời gian ngắn có thể làm gia tăng nguy cơ lũ quét và sạt lở đất. Khi lượng mưa được theo dõi và dự báo chi tiết hơn, cơ quan chức năng có thêm thông tin để đánh giá nguy cơ và triển khai phương án ứng phó. Dự báo cực ngắn hướng tới cung cấp thông tin trong khoảng thời gian rất gần, qua đó hỗ trợ theo dõi những thay đổi nhanh của các vùng mưa.

Tuy nhiên, việc nâng cấp dự báo mưa không đồng nghĩa có thể xác định chính xác tuyệt đối mọi điểm xảy ra lũ quét hoặc sạt lở. Hiệu quả cảnh báo còn phụ thuộc vào dữ liệu quan trắc, mô hình dự báo, đặc điểm địa hình và hệ thống đánh giá nguy cơ. Mục tiêu đặt ra là nâng cao chất lượng, tốc độ cập nhật thông tin dự báo để cơ quan chuyên môn có thêm cơ sở phát cảnh báo sớm khi xuất hiện các hình thái thời tiết nguy hiểm.

Bên cạnh phát triển hệ thống kỹ thuật, dự án chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có khả năng tiếp tục nghiên cứu, vận hành và cải tiến công nghệ dự báo định lượng mưa. Các nhóm nghiên cứu và kỹ thuật chuyên sâu sẽ được hình thành trong những lĩnh vực như mô hình số trị, đồng hóa số liệu, dự báo tổ hợp, dự báo mưa ngắn hạn và kiểm soát chất lượng số liệu. Các hoạt động hội thảo, đào tạo, trao đổi chuyên gia và nghiên cứu sẽ tạo điều kiện để cán bộ Việt Nam tiếp cận các phương pháp và kinh nghiệm vận hành hệ thống dự báo tiên tiến.

Theo kế hoạch, kết quả nghiên cứu cũng được chia sẻ tại các hội nghị khoa học trong nước và quốc tế, đồng thời hướng tới công bố trên các tạp chí chuyên ngành. Qua đó, dự án không chỉ tập trung vào việc nâng cấp công nghệ mà còn hướng tới xây dựng năng lực nhân lực đủ khả năng duy trì và phát triển hệ thống sau khi dự án kết thúc.

Kế thừa nền tảng dự báo đã có

Dự án mới được triển khai trên nền tảng kết quả của các chương trình hợp tác trước đây trong lĩnh vực khí tượng thủy văn. Đáng chú ý, dự án hỗ trợ kỹ thuật giai đoạn 2018-2023 về “Tăng cường năng lực dự báo thời tiết và hệ thống cảnh báo sớm lũ lụt tại Việt Nam” đã góp phần nâng cao năng lực khai thác dữ liệu radar, trạm đo mưa tự động và các nguồn quan trắc phục vụ ước lượng lượng mưa, dự báo mưa trong thời gian ngắn.

Những kết quả này được xem là nền tảng để tiếp tục phát triển dự báo định lượng mưa, đặc biệt đối với các hiện tượng mưa lớn có diễn biến nhanh.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Kobayashi Kenichi, Phó Trưởng Đại diện JICA tại Việt Nam cho biết, dự án là bước tiếp theo trong hỗ trợ nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn và dự báo định lượng mưa.

Nhóm chuyên gia do TS. Kazuo Saito làm Trưởng nhóm sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn của Việt Nam để trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao kiến thức về dự báo cực ngắn, đồng hóa số liệu từ các nguồn như radar và trạm đo mưa tự động.

Việc triển khai dự án phù hợp với định hướng ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số của Cục Khí tượng Thủy văn. Kết quả được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng dự báo mưa lớn trong vài giờ tới, tăng khả năng cảnh báo sớm lũ, lũ quét, sạt lở và các nguy cơ thiên tai liên quan.

Về lâu dài, mục tiêu là xây dựng nền tảng công nghệ và nhân lực để Việt Nam chủ động vận hành, nghiên cứu và tiếp tục cải tiến hệ thống dự báo mưa cực ngắn và dự báo định lượng mưa.