Trường chuyên tạo thêm giá trị gì cho học sinh?

Cập nhật: 7 phút trước

VOV.VN - Trường chuyên không chỉ cần tuyển chọn học sinh giỏi mà quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng, giúp các em phát triển năng lực, tư duy sáng tạo và từng bước trở thành nhân tài.

Nhiều gia đình dành vài năm chuẩn bị cho con thi vào trường chuyên. Khi trúng tuyển, cha mẹ thở phào. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn bắt đầu từ ngày nhập học: Ba năm tới, các em được học gì khác để năng lực ban đầu phát triển thành tài năng? Nếu chỉ thêm bài khó, giờ luyện thi và áp lực giành giải, trường chuyên khó thực hiện sứ mạng ươm tạo nhân tài.

Dự thảo Quy chế trường THPT chuyên đề xuất ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, Ngoại ngữ; chương trình gồm phần phổ thông, nâng cao theo khối và chuyên sâu theo môn, kết hợp dự án liên ngành. Nhưng đổi cơ cấu lớp không tự động tạo ra mô hình giáo dục mới. Đổi cách thi dễ hơn đổi cách dạy.

Thành tích quốc gia, quốc tế của trường chuyên đáng trân trọng. Song giải thưởng, tỷ lệ đỗ đại học là kết quả đầu ra của học sinh đã qua tuyển chọn. Tuyển được học sinh xuất sắc chưa đủ chứng minh đào tạo hiệu quả. Cần hỏi nhà trường tạo thêm giá trị gì so với năng lực đầu vào.

Chương trình nâng cao phải khác ở đâu?

Giá trị gia tăng không đơn giản là điểm cao hơnmà là năng lực phát triển nhờ quá trình giáo dục. Một học sinh giỏi Toán sau ba năm có biết lập giả thuyết, xây dựng mô hình, vận dụng toán học giải quyết vấn đề mới? Chương trình nâng cao phải liên kết mục tiêu đầu ra, nội dung, tổ chức học tập, phương pháp dạy học, trải nghiệm và đánh giá để tạo ra sự phát triển ấy.

Chương trình không thể chỉ là sách giáo khoa khó hơn. Học sinh chuyên Vật lí cần thiết kế thí nghiệm, xử lý sai số; chuyên Sinh học biết thu thập, phân tích dữ liệu; chuyên Tin học làm sản phẩm công nghệ. Với Văn, Sử, phải biết khai thác tư liệu, kiểm chứng nguồn và lập luận dựa trên chứng cứ. Đặt câu hỏi, hợp tác, thử nghiệm, chấp nhận sai và tự sửa phải là trải nghiệm thực chất.

Học sinh đã vững kiến thức có thể học tăng tốc, tiếp cận học phần đại học; học sinh chưa rõ sở trường cần trải nghiệm trước khi chọn hướng chuyên sâu. Giáo viên phải hướng dẫn nghiên cứu vấn đề mở, không chỉ cho giải bài theo mẫu. Thiết kế chương trình trước, chọn người học phù hợp sau và liên tục đánh giá tiến bộ cũng là luận điểm của Scott J. Peters và cộng sự trong Beyond Gifted Education (2014).

Dự án chế tạo thiết bị bay không người lái cần kiến thức liên môn, phòng thí nghiệm và cố vấn kỹ thuật. Khi thời lượng học không tăng, phải tinh giản nội dung trùng lặp để dành thời gian tự học, thực hành và nghiên cứu, thay vì chất thêm chuyên đề.

Ba nút thắt

Trước hết là giáo viên. Giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm luyện đội tuyển chưa đủ để hướng dẫn nghiên cứu, thực nghiệm và dự án liên ngành. Cần cho giáo viên bồi dưỡng ở đại học, tham gia nghiên cứu, làm việc cùng nhà khoa học; tính thời gian hướng dẫn dự án vào định mức, thay vì chỉ ghi nhận thành tích đội tuyển.

Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế rất rõ. Đề án phát triển Trường THPT chuyên Lam Sơn được Thanh Hóa phê duyệt tháng 7/2026 ghi nhận còn thiếu 29 biên chế viên chức, trong đó có 15 giáo viên; trường thiếu 16 phòng chức năng và thiết bị thí nghiệm chưa đáp ứng yêu cầu. Một trường giàu thành tích vẫn gặp trở ngại như vậy cho thấy không thể nâng sứ mạng chỉ bằng kỳ vọng vào quy chế.

Về quản trị, ngoài nhiệm vụ chung, hiệu trưởng phải tổ chức lộ trình học tập phân hóa, huy động nhà khoa học hướng dẫn nghiên cứu, kết nối phòng thí nghiệm và điều phối nguồn lực. Những việc ấy khó thực hiện nếu vẫn bị bó trong mô hình quản lý lớp học, chỉ tiêu thi đua và thủ tục chi tiêu cứng nhắc. Tính chất nhiệm vụ đặc thù đòi hỏi hiệu trưởng trường chuyên phải có tiêu chuẩn năng lực riêng, được tuyển chọn, bồi dưỡng và đãi ngộ tương xứng, đồng thời có quyền tự chủ về chương trình, nhân sự, tài chính, gắn với trách nhiệm giải trình về kết quả phát triển năng lực học sinh.

Liên kết với đại học, viện nghiên cứu phải đi vào thực chất, có phân công trách nhiệm rõ ràng, bảo đảm điều kiện triển khai và đánh giá được hiệu quả đối với sự phát triển năng lực học sinh.

Trong điều kiện ngân sách eo hẹp, trường chuyên cần có kế hoạch đầu tư, mua sắm thiết bị phù hợp, tránh dàn trải và lãng phí. Khó có thể trang bị đầy đủ các phòng thí nghiệm hiện đại, vì vậy cần tăng cường liên kết với đại học, viện nghiên cứu để khai thác, sử dụng chung nguồn lực, nâng cao hiệu quả đào tạo.

Đo sự tiến bộ, không chỉ đếm giải

Đánh giá hiệu quả phải xem học sinh biết đặt vấn đề, kiểm chứng giả thuyết, hợp tác, trình bày sản phẩm và tự học đến đâu. Cần ghi nhận năng lực đầu vào, lưu hồ sơ, sản phẩm nghiên cứu và phản hồi qua từng năm. Dữ liệu phải giúp điều chỉnh cách dạy, không tạo thêm cuộc đua thành tích.

Không thể quy mọi tiến bộ cho trường chuyên, bởi học sinh còn được gia đình và môi trường bên ngoài hỗ trợ. Đánh giá giá trị gia tăng cần xét năng lực ban đầu và điều kiện học tập, khi có thể thì đối sánh với học sinh tương đồng; không dùng chênh lệch điểm trước và sau như phép đo duy nhất. Đếm huy chương dễ hơn đánh giá sự phát triển năng lực, nhưng chính phần khó mới cho biết hiệu quả đào tạo.

Mỗi trường chuyên phải có cam kết về năng lực sẽ phát triển cho học sinh, rồi mới xác định tuyển sinh, đội ngũ, quản trị và ngân sách. Trúng tuyển chỉ là bước đầu. Thước đo sau cùng không phải trường đã tuyển được bao nhiêu học sinh giỏi, mà đã giúp các em tiến xa thêm bao nhiêu so với năng lực ban đầu.

Từ khóa: trường chuyên, VOV, trường chuyên, tuyển sinh, phương thức tuyển sinh, thay đổi phương thức tuyển sinh

Thể loại: Xã hội

Tác giả: ts. hoàng ngọc vinh

Nguồn tin: VOVVN

Bình luận






Đăng nhập trước khi gửi bình luận Đăng nhập