Chuyển hướng từ "chờ bệnh" sang "phòng bệnh"

Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, sau khi sáp nhập địa giới hành chính với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô y tế của thành phố đã mở rộng đáng kể với 168 bệnh viện và 38 trung tâm y tế. Để thích ứng, thành phố đã tái cấu trúc mạng lưới, chuyển đổi các trung tâm y tế thành 168 trạm y tế cấp xã, phường; đồng thời sắp xếp lại các đơn vị có giường bệnh thành cụm bệnh viện khu vực nhằm củng cố tuyến y tế cơ sở.

Bước ngoặt lớn nhất trong tư duy quản lý y tế hiện nay là đề án "Khám sức khỏe và sàng lọc toàn dân giai đoạn 2026 - 2030". Thay vì thụ động chờ người dân mắc bệnh mới điều trị, ngành y tế chuyển sang chủ động tầm soát, phòng bệnh từ sớm.

Trạm y tế phường, xã không còn là "tuyến cuối cùng" mà trở thành "điểm tiếp xúc đầu tiên", chịu trách nhiệm theo dõi sức khỏe liên tục cho người dân suốt đời.

Đi kèm với đó, chi phí khám sàng lọc dự phòng sẽ do quỹ Bảo hiểm y tế và ngân sách nhà nước chi trả, giảm gánh nặng tiền túi cho người dân.

TP.HCM đặt mục tiêu từ năm 2026, 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần và được quản lý bằng hồ sơ điện tử. Các chỉ tiêu đến năm 2030 bao gồm: Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95% (từ 2026); tuổi thọ trung bình vượt 77 tuổi; đạt tỷ lệ 35,1 giường bệnh và 21 bác sĩ trên 10.000 dân.

Dù vậy, ông Châu thừa nhận quá trình thực hiện đang gặp nhiều khó khăn về nguồn lực tài chính, nhân sự và cơ chế đặc thù. Do đó, TP.HCM kiến nghị cấp thẩm quyền sớm hoàn thiện các hành lang pháp lý cho y tế tuyến cơ sở. Nêu ví dụ về việc gỡ vướng chính sách, lãnh đạo Sở Y tế chia sẻ:

"Khi thành phố chuyển đổi mô hình, các phòng khám đa khoa trước đây trực thuộc trung tâm y tế được chuyển về trạm y tế. Theo quy định cũ, chi phí thanh toán cho các phòng khám này bị giảm xuống chỉ còn 70%. Ngay khi thấy bất cập, ngành y tế đã kịp thời tham mưu UBND Thành phố ban hành Nghị quyết mới, cho phép tiếp tục duy trì mức chi trả 100%".

Lấy trạm y tế làm nền tảng cốt lõi

Ghi nhận nỗ lực của TP.HCM, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá cao việc địa phương chủ động sắp xếp lại nhân sự, đưa bác sĩ xuống cộng đồng và đẩy mạnh hồ sơ sức khỏe điện tử. Tuy nhiên, Thứ trưởng yêu cầu TP.HCM phải làm đậm nét hơn nữa vai trò của y tế cơ sở, đưa dịch vụ y tế đến gần dân nhất có thể.

Nhiệm vụ của trạm y tế không chỉ là khám chữa bệnh thông thường mà phải bao quát cả công tác tiêm chủng, quản lý dân số, chăm sóc trẻ em và truyền thông y tế. Để làm được điều này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, công an và lực lượng quân y:

"Hoạt động khám sức khỏe định kỳ cần được tổ chức ngay tại trạm y tế, tuyệt đối không dồn lên bệnh viện tuyến trên. Sở Y tế phải là đầu mối điều phối vấn đề này. Cần rà soát lại xem điều kiện hiện tại của các trạm y tế đã đủ nguồn lực chưa, nếu chưa thì giải pháp bù đắp là gì. Ví dụ, nếu tuyến cơ sở thiếu bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, Sở phải điều động bác sĩ từ tuyến trên xuống trạm để khám, nhưng người đưa ra kết luận cuối cùng vẫn phải là trưởng trạm y tế", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nói.

Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị TP.HCM nhanh chóng hoàn thiện danh mục thuốc, cơ chế chi trả bảo hiểm và trang thiết bị cho tuyến dưới, đảm bảo đúng tiến độ khám sức khỏe toàn dân vào năm 2026 và hướng đến mục tiêu cao nhất là miễn viện phí vào năm 2030.

Về phía địa phương, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cam kết thành phố sẽ tiếp tục kiện toàn hệ thống, chuẩn hóa dữ liệu khám chữa bệnh; đồng thời kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành sớm ban hành những hướng dẫn cụ thể để TP.HCM có cơ sở vững chắc triển khai các bước tiếp theo.