Nhận lời mời của Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) Bastian Giegerich, tối nay (29/5) theo giờ địa phương tại Singapore, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới dự và có bài phát biểu dẫn đề quan trọng tại phiên khai mạc Đối thoại Shangri-la 2026 - Diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á-Thái Bình Dương do IISS tổ chức thường niên tại Singapore, quy tụ nhiều nhà lãnh đạo, bộ trưởng quốc phòng, học giả và chuyên gia chiến lược hàng đầu thế giới. Đây là diễn đàn có uy tín và ảnh hưởng lớn đối với các vấn đề hòa bình, an ninh và cấu trúc khu vực.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Tiến sĩ Bastian Giegerich, Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Điều hành Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) khẳng định, Đối thoại Shangri-La bắt đầu từ năm 2002 là một nền tảng để các chính phủ tìm thấy mục đích chung, tập trung vào các thách thức an ninh nổi lên trong khu vực, cùng thảo luận và tìm các giải pháp và tạo ra ý chí để cùng nhau theo đuổi chúng.

Đánh giá cao sự tham gia lần đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng bài phát biểu đề dẫn quan trọng, Tiến sĩ Bastian Giegerich nhấn mạnh: “Tối nay, chúng ta có vinh dự được lắng nghe Ngài Tô Lâm - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước CHXN Việt Nam. Bài phát biểu chính của Ngài tại Đối thoại Shangri-La diễn ra vào thời điểm khu vực và toàn cầu đối diện nhiều thách thức khó lường. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nổi lên như một chủ thể chiến lược và tất cả chúng ta đều mong muốn tìm hiểu cách thức Việt Nam có thể hợp tác cùng các đối tác vì sự ổn định, an ninh và thịnh vượng lớn hơn ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và xa hơn nữa”.

Với chủ đề “Chủ động kiến tạo hoà bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, trong bài phát biểu dẫn đề tại diễn đàn Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, khi nhìn vào thế giới hôm nay, có thể nhận thấy những bất ổn hiện nay phản ánh ba cuộc khủng hoảng nền tảng đang diễn ra đồng thời và tác động lẫn nhau.

Đó là: Khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Trong một môi trường như vậy, các quốc gia, nhất là các quốc gia vừa và nhỏ, phải đối mặt với sức ép chọn phe, sự cưỡng ép về kinh tế, công nghệ, tài chính và an ninh; đồng thời những không gian kết nối như biển và đại dương, không gian mạng, chuỗi cung ứng, hạ tầng số, tuyến cáp dữ liệu lại có nguy cơ trở thành không gian cạnh tranh. Những căng thẳng gần đây tại các tuyến hàng hải chiến lược ở Trung Đông cho thấy xung đột tại một điểm nóng có thể nhanh chóng tác động đến thương mại, năng lượng, logistics và đời sống kinh tế- xã hội của nhiều khu vực khác nhau trên phạm vi toàn cầu.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước 3 cuộc khủng hoảng nêu trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á-Thái Bình Dương bởi đây là trung tâm tăng trưởng năng động của thế giới, nhưng cũng là nơi cạnh tranh chiến lược gay gắt; là không gian của các tuyến hàng hải huyết mạch, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro trên biển; là khu vực hưởng lợi sâu từ toàn cầu hoá, nhưng đang chịu sức ép trực tiếp từ phân mảnh chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, chuyển đổi công nghệ và cạnh tranh địa kinh tế mới; từ cách nhìn đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ 6 số định hướng để cùng nhau kiến tạo một châu Á-Thái Bình Dương hoà bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa; trong đó phải làm cho luật lệ và đối thoại trở thành phương tiện hữu hiệu giảm thiểu rủi ro thực sự.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Đối thoại Shangri-La là nơi các quốc gia lắng nghe nhau, làm rõ ý định, tìm kiếm điểm chung và kiểm soát khác biệt, nhưng đối thoại không nên dừng ở phát biểu lập trường. Đối thoại phải giúp nhận diện sớm rủi ro, chia sẻ thông tin, duy trì kênh liên lạc khi căng thẳng và ngăn khác biệt trượt thành khủng hoảng.

Trật tự dựa trên luật lệ cũng không thuộc về riêng một nhóm quốc gia nào, mà là nền tảng chung để các nước lớn, vừa và nhỏ cùng tồn tại hoà bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không sử dụng hoặc đe doạ sử dụng vũ lực, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình và bình đẳng giữa các quốc gia.

Luật lệ chỉ có sức sống khi được thực thi nhất quán và chuyển hoá thành cơ chế cụ thể như cảnh báo sớm, liên lạc khẩn cấp, xử lý sự cố, tự kiềm chế và hợp tác có thể kiểm chứng. Điều này đặc biệt quan trọng đối với biển và đại dương. Biển và đại dương là tài nguyên, là không gian kết nối chung, là huyết mạch của thương mại, năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng toàn cầu. Không quốc gia nào được lợi nếu các tuyến kết nối ấy trở thành nơi phô diễn sức mạnh, cưỡng ép hoặc đối đầu”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, cần kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm, Việt Nam ủng hộ và sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, cùng các nước thành viên củng cố hoà bình, an ninh, mở rộng các hành lang thịnh vượng, thúc đẩy kết nối, phát triển bao trùm, bền vững và đặt người dân ASEAN ở vị trí trung tâm.

Định hướng lớn thứ 3 mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập tại diễn đàn đó là cần đặt an ninh con người và năng lực chống chịu xã hội vào trung tâm của an ninh bền vững, bởi bất ổn hôm nay không chỉ đến từ xung đột quân sự mà còn từ những đứt gãy trong đời sống phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng: “Củng cố quốc phòng là nhu cầu chính đáng, nhưng an ninh bền vững không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân sự, càng không thể được xây bằng chạy đua vũ trang hoặc bằng cách làm gia tăng bất an phát triển cho nước khác. Điều chúng ta cần là một nền tảng phát triển có khả năng chống chịu cao trước các cú sốc, chuỗi cung ứng mở và đa dạng, kết nối hạ tầng thông suốt, hợp tác về tài chính, công nghệ và nhân lực; đồng thời thúc đẩy hợp tác thiết thực trong cứu trợ thảm hoạ, y tế, an ninh nguồn nước, lương thực, năng lượng, an ninh mạng, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và tìm kiếm cứu nạn. Một khi hợp tác mang lại sự bảo đảm an toàn, sinh kế và nâng cao đời sống của người dân, lòng tin chiến lược sẽ được củng cố và bồi đắp”.

Nhận định, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử, hệ thống tự động, công nghệ không gian, an ninh mạng và chuỗi cung ứng công nghệ cao đang định hình lại an ninh quốc tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chúng ta cần thúc đẩy đối thoại về AI trong quốc phòng - an ninh, bảo đảm trách nhiệm cuối cùng của con người trong các quyết định có hệ quả nghiêm trọng, quy tắc ứng xử trên không gian mạng, bảo vệ cáp biển, hạ tầng dữ liệu trọng yếu, minh bạch đối với các công nghệ tác động đến ổn định chiến lược.

Công nghiệp quốc phòng cần phục vụ phòng vệ chính đáng và ổn định khu vực, không trở thành động lực cho chạy đua vũ trang.Bên cạnh đó, cần củng cố nền tảng xã hội và khả năng chống chịu; bảo vệ không gian thông tin và nâng cao nhận thức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong thế giới kết nối số sâu rộng, bất ổn không chỉ đến từ xung đột quân sự, đứt gãy chuỗi cung ứng hay tấn công mạng, mà còn có thể bắt đầu từ sự xói mòn niềm tin trong xã hội. Tin giả, thao túng thông tin, kích động cực đoan, phân cực xã hội và các chiến dịch gây ảnh hưởng có chủ đích có thể làm suy yếu đồng thuận quốc gia, làm méo mó nhận thức công chúng, khoét sâu chia rẽ và khiến khủng hoảng lan nhanh hơn.

Vì vậy, bảo vệ hoà bình trong thời đại mới cũng đòi hỏi phải bảo vệ sự thật, củng cố niềm tin xã hội, nâng cao năng lực truyền thông chiến lược, giáo dục công dân số, thúc đẩy trách nhiệm của các nền tảng công nghệ và hợp tác quốc tế trong chống thông tin sai lệch. Một xã hội có khả năng phân biệt đúng sai, giữ được đồng thuận trước biến động và không bị dẫn dắt bởi sợ hãi, thù hận hay thao túng sẽ là nền tảng quan trọng của an ninh bền vững”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng, châu Á-Thái Bình Dương cần coi ngoại giao phòng ngừa là một năng lực chiến lược, không phải là biện pháp tình thế sau khi khủng hoảng đã xảy ra. Chúng ta cần nhiều hơn các kênh tham vấn khác nhau, các cơ chế trung gian linh hoạt, các nhóm tiếp xúc khi có sự cố, các diễn đàn bán chính thức và những sáng kiến xây dựng lòng tin giữa quân đội, an ninh, lực lượng thực thi pháp luật, học giả, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Mục tiêu là tạo ra những "lối thoát ngoại giao" trước khi các bên bị cuốn vào vòng xoáy leo thang dẫn đến nguy cơ xung đột.

Kết thúc bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chia sẻ, Việt Nam hiểu rõ giá trị của hoà bình bằng chính lịch sử của mình, hiểu giá trị của phát triển bằng chính hành trình Đổi mới và hội nhập của mình. Từ trải nghiệm ấy, Việt Nam nhận thức sâu sắc rằng lợi ích quốc gia gắn bó chặt chẽ với hoà bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực. Đóng góp cho hoà bình khu vực cũng là bảo vệ lợi ích lâu dài của Việt Nam. Mở rộng hợp tác, giảm thiểu rủi ro và kết nối các lợi ích chính đáng cũng chính là cách Việt Nam thực hiện trách nhiệm của mình đối với cộng đồng quốc tế.

Tiếp đó, trong phần hỏi đáp, tại diễn đàn, trả lời câu hỏi của Tiến sỹ Nguyễn Khắc Giang, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Singapore về những cải cách đổi mới quản trị quốc gia trong 2 năm vừa qua, sẽ tác động ra sao đến chính sách đối ngoại của Việt Nam và vai trò mạnh mẽ hơn của Việt Nam trong khu vực ASEAN và toàn cầu; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết: “Việt Nam hiện nay chúng tôi đang triển khai mạnh mẽ việc sắp xếp tinh gọn bộ máy, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Mục tiêu lớn nhất là để tạo ra động lực phát triển mới, năng lực nâng cao sức cạnh tranh và sức chống chịu của đất nước trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp.

Những điều trình này làm ảnh hưởng đến đường đối ngoại cơ bản của Việt Nam mà ngược lại sẽ giúp cho Việt Nam thực hiện hiệu quả hơn chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ đa phương hóa đa dạng hóa quan hệ quốc tế một Việt Nam phát triển năng động hơn quản trị hiệu quả hơn sẽ là một đối tác tin cậy hơn có trách nhiệm hơn đối với khu vực và thế giới Việt Nam.

Chúng tôi cũng nhìn nhận ASEAN là không gian chiến lược trực tiếp gắn với hòa bình, ổn định và phát triển của mình. Việt Nam luôn coi thành công của ASEAN cũng là thành công của chính mình. Như tôi cũng đề cập trong phát biểu, trong ASEAN thì Việt Nam không đặt mục tiêu trở thành trung tâm quyền lực mà mong muốn là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm, góp phần củng cố đoàn kết, tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy tiếp cận cân bằng thực chất trước các thách thức của khu vực.

Trong những năm tới, khi năng lực quốc gia được nâng lên, Việt Nam sẽ đóng góp nhiều hơn cho ASEAN và sẽ cùng các nước thành viên khác gắn kết ASEAN như một điểm hội tụ chiến lược đặc biệt trong những lĩnh vực như kết nối kinh tế, chuyển đổi số, an ninh, chuỗi cung ứng, an ninh biển và thu hẹp khoảng cách phát triển. Chúng tôi tin rằng một ASEAN đoàn kết, tự cường, giữ được vai trò trung tâm sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng cho hòa bình ổn định và thịnh vượng ở khu vực Ấn Độ Dương - châu Á, Thái Bình Dương”.

Trả lời câu hỏi từ đại diện Đoàn đại biểu Trung Quốc về cơ chế đối thoại chiến lược 3+3 giữa Trung Quốc và Việt Nam có tạo ra một cách tiếp cận mới để thúc đẩy hợp tác an ninh khu vực hay không; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Việc thực hiện cơ chế này cũng là thể hiện quan điểm tự chủ, tự cường của Việt Nam, cũng là sự kế thừa truyền thống tự lực, tự cường, quý báu của dân tộc Việt Nam trên cơ sở tiếp thu những tinh hoa của nhân loại. Cái tinh thần đó được thể hiện qua cái duy trì cái việc xây dựng môi trường hòa bình.

Việt Nam cam kết tham gia chủ động, có trách nhiệm và giải quyết các vấn đề chung quốc tế của khu vực và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và có hiệu quả. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng khẳng định tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và hòa bình, cùng có lợi là bạn tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế”.

Quan tâm đến vấn đề phát triển khoa học công nghệ ở Việt Nam, ông Benjamin Tallis, đến từ Công ty AI quốc phòng hàng đầu châu Âu đặt câu hỏi: Theo Ngài, trí tuệ nhân tạo (AI) các công nghệ mới nổi là thách thức hay cơ hội, và cách thức Việt Nam xử lý, quản trị vấn đề này như thế nào?

Liên quan đến vấn đề Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trả lời: “Chúng tôi thấy là có 3 cái nhóm chuẩn mực trong Việt Nam cần phải thúc đẩy. Thứ nhất là trách nhiệm và cái kiểm soát của con người với những quyết định có hệ quả an ninh nghiêm trọng, mà đặc biệt là trong lĩnh vực quốc phòng. Công nghệ mà càng hiện đại trách nhiệm của con người càng phải rõ và được quy định một cách rất chặt chẽ, trong đó có AI.

Thứ hai là phải được bảo vệ cái hạ tầng và không gian dân sự bên cạnh cần tránh những hành vi tấn công hoặc phá hoại hệ thống trọng yếu như là y tế năng lượng tài chính, cảng biển, tiến cấp biển, dữ liệu và các dịch vụ thiết yếu khác của những người dân mà trong đó thì AI cũng đóng cóp vào trong những phát triển của những lĩnh vực này.

Cái thứ ba nữa là phải minh bạch, chia sẻ những thông tin và xây dựng lòng tin thông qua đối thoại dựa trên những nguyên tắc tự nguyện, tiêu chuẩn kỹ thuật và dần tiến tới các khuôn khổ chặt chẽ khi mà có đồng thuận và sử dụng những ứng dụng về khoa học công nghệ, trong đó có AI để phục vụ cho sản xuất kinh doanh cũng như là trong quốc phòng, trong quân sự, trong an ninh”.